Economie voor criminologen
Inleiding tot de Economie
Wat is economie?
Economie bestudeert hoe mensen beslissingen nemen om hun welzijn
(welbevinden) te maximaliseren.
Moderne economie= complex systeem van productie en consumptie met
beperkte middelen
Private bedrijven: produceren goederen en diensten en zorgen voor
tewerkstelling
Consumenten: kopen goederen en diensten aan, betalen belastingen en
vormen het menselijke kapitaal dat de economie doet draaien
Overheden: voorzien aanbod van publieke goederen en diensten, kopen
aan veel werknemers te werk
o Reguleren, initiëren grote maatschappelijke projecten, via budgettair
beleid economische activiteit aansturen
Het gaat over de creatie en verdeling van welvaart: een economie
“gaat goed” als ze welvaart creëert en investeert in toekomstige
welvaart.
Economie als discipline = een toolbox om beslissingen te analyseren
en hun gevolgen in te schatten.
o Ze helpt ons begrijpen waarom mensen of samenlevingen keuzes
maken.
o En hoe we betere keuzes kunnen maken door gevolgen vooraf te
kennen.
Hoe meten we welvaart?
De belangrijkste maatstaf = Bruto Binnenlands Product (BBP)
→ Som van alle geproduceerde goederen en diensten binnen de
landsgrenzen, in één jaar, die niet als input worden gebruikt.
BBP-groei = indicator van economische groei.
Voorbeeld: tijdens corona: daling van BBP met meer dan 10% (grootste
krimp sinds WOII).
Welvaart op lange termijn
Grote verschillen tussen landen in gemiddelde welvaart.
BBP per hoofd toont welvaart per inwoner.
1 | Pagina
, Historisch:
o Tot ±1800: welvaartsverschillen tussen regio’s waren klein.
o Vanaf de Industriële Revolutie (IR) → sterke divergentie tussen
landen.
o Engeland was eerste land met snelle groei → geboorte van het
kapitalisme.
Kapitalisme
Economisch systeem waarin:
1. Productie gebeurt binnen bedrijven, niet families.
2. Markten ruil mogelijk maken tussen producenten en consumenten.
3. Private eigendom centraal staat.
Bedrijven concurreren → innovatie & efficiëntie.
Nadien globalisering: markten werden nationaal en internationaal.
Grenzen aan groei
Kapitalisme creëert geen garantie op duurzame welvaart:
o Niet elk land met bedrijven en markten groeit duurzaam.
o Overheid moet zorgen voor rechtvaardige regels (bv. bescherming
eigendom, concurrentie).
Ecologische grenzen:
o Model: I = f(P, A, T)
I = impact, P = bevolking, A = welvaart per persoon, T =
technologie.
o Groei (P × A) veroorzaakt milieudruk.
o Planetaire grenzen (klimaat, biodiversiteit, stikstof) zijn
overschreden.
Ecologische voetafdruk:
o Wereldgemiddelde draagkracht: 1,8 ha per persoon.
o Werkelijke voetafdruk: 2,7 ha; in België zelfs ±7 ha.
Duurzaamheid = evenwicht tussen:
o Ecologische grenzen
o Sociale rechtvaardigheid
2 | Pagina
, Doughnut-economie (Raworth, 2017):
Een economie die binnen de planetaire grenzen blijft en tegelijk aan
sociale basisbehoeften voldoet.
Hoofdstuk 1: Markten
Wat is een moderne economie?
Een complex systeem van productie en consumptie met beperkte
middelen.
Bestaat uit drie actoren:
1. Bedrijven → produceren goederen en diensten, zorgen voor jobs.
2. Consumenten → kopen producten, betalen belastingen.
3. Overheden → leveren publieke goederen en sturen economie via
beleid.
Welvaart & allocatieprobleem
Welvaart = in welke mate leidt inzet van middelen (allocatie) tot
economische baten?
welvaartanalyse = economen bestuderen het verschil tss baten en kosten
van inzet van middelen
Middelen zijn schaars → we kunnen niet alles produceren door beperkte
middelen.
Allocatie = toewijzing van schaarse middelen aan verschillende
doeleinden.
Doel: middelen inzetten waar ze maximale welvaart opleveren.
Voorbeeld gezondheidszorg:
Ondanks hoog niveau: veel middelen gaan verloren (bv. medische fouten
zijn 3e doodsoorzaak in de VS).
Slechte allocatie door inefficiënte informatiestromen.
Goede allocatie vereist goede informatie
Systeem kan inefficiënt zijn vanuit allocatief oogpunt (schaarse middelen)
Zoektocht naar welvaart is multi- en interdisciplinair
Elementaire economische welvaartanalyse
3 | Pagina
, Welvaarteconomie bestudeert hoe allocatie van middelen
economische welvaart beïnvloedt
Economen vinden markten meestal goede manier voor welvaart
optimaliserende allocatie
o Markten die goed functioneren ondersteunen economie
Wat is een markt?
Een markt = groep van kopers en verkopers van een bepaald goed of
dienst.
Kopers → vraag, verkopers → aanbod.
Markten zorgen voor prijzen die vraag en aanbod in evenwicht brengen.
Voorlopig uitgangspunt:
o Producten zijn identiek (homogeen)
o Veel kopers en verkopers zodat niemand invloed heeft op de prijs
Vraag en Aanbod
Vraag
Vraagcurve toont hoeveel een consument wil kopen bij verschillende
prijzen.
Wet van de vraag:
o Als de prijs stijgt, daalt de gevraagde hoeveelheid (ceteris
paribus bij ongewijzigde omstandigheden).
4 | Pagina
Inleiding tot de Economie
Wat is economie?
Economie bestudeert hoe mensen beslissingen nemen om hun welzijn
(welbevinden) te maximaliseren.
Moderne economie= complex systeem van productie en consumptie met
beperkte middelen
Private bedrijven: produceren goederen en diensten en zorgen voor
tewerkstelling
Consumenten: kopen goederen en diensten aan, betalen belastingen en
vormen het menselijke kapitaal dat de economie doet draaien
Overheden: voorzien aanbod van publieke goederen en diensten, kopen
aan veel werknemers te werk
o Reguleren, initiëren grote maatschappelijke projecten, via budgettair
beleid economische activiteit aansturen
Het gaat over de creatie en verdeling van welvaart: een economie
“gaat goed” als ze welvaart creëert en investeert in toekomstige
welvaart.
Economie als discipline = een toolbox om beslissingen te analyseren
en hun gevolgen in te schatten.
o Ze helpt ons begrijpen waarom mensen of samenlevingen keuzes
maken.
o En hoe we betere keuzes kunnen maken door gevolgen vooraf te
kennen.
Hoe meten we welvaart?
De belangrijkste maatstaf = Bruto Binnenlands Product (BBP)
→ Som van alle geproduceerde goederen en diensten binnen de
landsgrenzen, in één jaar, die niet als input worden gebruikt.
BBP-groei = indicator van economische groei.
Voorbeeld: tijdens corona: daling van BBP met meer dan 10% (grootste
krimp sinds WOII).
Welvaart op lange termijn
Grote verschillen tussen landen in gemiddelde welvaart.
BBP per hoofd toont welvaart per inwoner.
1 | Pagina
, Historisch:
o Tot ±1800: welvaartsverschillen tussen regio’s waren klein.
o Vanaf de Industriële Revolutie (IR) → sterke divergentie tussen
landen.
o Engeland was eerste land met snelle groei → geboorte van het
kapitalisme.
Kapitalisme
Economisch systeem waarin:
1. Productie gebeurt binnen bedrijven, niet families.
2. Markten ruil mogelijk maken tussen producenten en consumenten.
3. Private eigendom centraal staat.
Bedrijven concurreren → innovatie & efficiëntie.
Nadien globalisering: markten werden nationaal en internationaal.
Grenzen aan groei
Kapitalisme creëert geen garantie op duurzame welvaart:
o Niet elk land met bedrijven en markten groeit duurzaam.
o Overheid moet zorgen voor rechtvaardige regels (bv. bescherming
eigendom, concurrentie).
Ecologische grenzen:
o Model: I = f(P, A, T)
I = impact, P = bevolking, A = welvaart per persoon, T =
technologie.
o Groei (P × A) veroorzaakt milieudruk.
o Planetaire grenzen (klimaat, biodiversiteit, stikstof) zijn
overschreden.
Ecologische voetafdruk:
o Wereldgemiddelde draagkracht: 1,8 ha per persoon.
o Werkelijke voetafdruk: 2,7 ha; in België zelfs ±7 ha.
Duurzaamheid = evenwicht tussen:
o Ecologische grenzen
o Sociale rechtvaardigheid
2 | Pagina
, Doughnut-economie (Raworth, 2017):
Een economie die binnen de planetaire grenzen blijft en tegelijk aan
sociale basisbehoeften voldoet.
Hoofdstuk 1: Markten
Wat is een moderne economie?
Een complex systeem van productie en consumptie met beperkte
middelen.
Bestaat uit drie actoren:
1. Bedrijven → produceren goederen en diensten, zorgen voor jobs.
2. Consumenten → kopen producten, betalen belastingen.
3. Overheden → leveren publieke goederen en sturen economie via
beleid.
Welvaart & allocatieprobleem
Welvaart = in welke mate leidt inzet van middelen (allocatie) tot
economische baten?
welvaartanalyse = economen bestuderen het verschil tss baten en kosten
van inzet van middelen
Middelen zijn schaars → we kunnen niet alles produceren door beperkte
middelen.
Allocatie = toewijzing van schaarse middelen aan verschillende
doeleinden.
Doel: middelen inzetten waar ze maximale welvaart opleveren.
Voorbeeld gezondheidszorg:
Ondanks hoog niveau: veel middelen gaan verloren (bv. medische fouten
zijn 3e doodsoorzaak in de VS).
Slechte allocatie door inefficiënte informatiestromen.
Goede allocatie vereist goede informatie
Systeem kan inefficiënt zijn vanuit allocatief oogpunt (schaarse middelen)
Zoektocht naar welvaart is multi- en interdisciplinair
Elementaire economische welvaartanalyse
3 | Pagina
, Welvaarteconomie bestudeert hoe allocatie van middelen
economische welvaart beïnvloedt
Economen vinden markten meestal goede manier voor welvaart
optimaliserende allocatie
o Markten die goed functioneren ondersteunen economie
Wat is een markt?
Een markt = groep van kopers en verkopers van een bepaald goed of
dienst.
Kopers → vraag, verkopers → aanbod.
Markten zorgen voor prijzen die vraag en aanbod in evenwicht brengen.
Voorlopig uitgangspunt:
o Producten zijn identiek (homogeen)
o Veel kopers en verkopers zodat niemand invloed heeft op de prijs
Vraag en Aanbod
Vraag
Vraagcurve toont hoeveel een consument wil kopen bij verschillende
prijzen.
Wet van de vraag:
o Als de prijs stijgt, daalt de gevraagde hoeveelheid (ceteris
paribus bij ongewijzigde omstandigheden).
4 | Pagina
