,Inhoudsopgave
Neurologie ................................................................................................................................... 7
Neurologisch onderzoek .................................................................................................................. 7
Bewustzijn en gedrag.................................................................................................................... 7
Kopzenuwen ................................................................................................................................ 8
Gangen en stand .......................................................................................................................... 8
Stelreflexen ................................................................................................................................. 9
Spinale reflexen ........................................................................................................................... 9
Cerebrale aandoeningen.................................................................................................................10
Hersenstam aandoeningen .............................................................................................................12
Cerebellaire aandoeningen .............................................................................................................13
Ruggenmerg aandoeningen .............................................................................................................14
Perifere zenuwletsels ......................................................................................................................15
Hematologie ............................................................................................................................... 16
Klinische tekenen ...........................................................................................................................16
Sepsis............................................................................................................................................16
Begrippen .................................................................................................................................. 16
Pathofysiologie .......................................................................................................................... 16
Etiologie .................................................................................................................................... 16
Klinische tekenen ....................................................................................................................... 17
Diagnose ................................................................................................................................... 17
Therapie .................................................................................................................................... 17
Anemie ..........................................................................................................................................18
Hemorrhagische anemie ............................................................................................................ 18
Hemolytische anemie ................................................................................................................ 20
Aplastische anemie.................................................................................................................... 21
Benadering anemie .................................................................................................................... 22
Stollingsstoornissen .......................................................................................................................22
Klinisch redeneren ...................................................................................................................... 23
Begrippen ......................................................................................................................................23
Duel theory of cognition ............................................................................................................. 24
Gut feeling ................................................................................................................................. 24
Gestalt ...................................................................................................................................... 24
Diagnostische strategieën ...............................................................................................................25
Volledig dossier methode ........................................................................................................... 25
Patroonherkenning ..................................................................................................................... 25
Gericht hypotheses aftasten – hypothetico-deductief redeneren .................................................. 25
Beslisbomen – inductief redeneren ............................................................................................. 25
Big five clinical reasoning (hypothetico-deductieve methode) ...........................................................26
Bias ...............................................................................................................................................27
, Redeneerfouten .............................................................................................................................28
Samengestelde redeneerfouten .................................................................................................. 28
Dermatologie .............................................................................................................................. 30
Inleiding .........................................................................................................................................30
Anamnese ................................................................................................................................. 30
Huidproblemen.......................................................................................................................... 30
Bijkomend onderzoek ................................................................................................................. 31
Infectieuze huidaandoeningen ........................................................................................................31
Viraal ......................................................................................................................................... 31
Bacterieel .................................................................................................................................. 32
Mycotisch .................................................................................................................................. 33
Parasitair ................................................................................................................................... 34
Congenitale huidaandoeningen .......................................................................................................35
Immuungemedieerde huidaandoeningen ........................................................................................36
Fysische en chemische huidaandoeningen ......................................................................................37
Metabole, endocriene en nutritionele huidaandoeningen ..................................................................38
Idiopathische huidaandoeningen ....................................................................................................38
Toxische huidaandoeningen ............................................................................................................39
Tumorale huidaandoeningen ...........................................................................................................39
Cardiologie ................................................................................................................................. 40
Auscultatie en bijgeruisen ...............................................................................................................40
Normale auscultatie .................................................................................................................. 40
Hartcyclus en auscultatie ........................................................................................................... 40
Beschrijving hartruis................................................................................................................... 41
Systolische hartruis.................................................................................................................... 41
Diastolische hartruis .................................................................................................................. 42
Continue hartruis ....................................................................................................................... 43
Behandeling hartruis .................................................................................................................. 43
Diagnose en prognose hartruis ................................................................................................... 44
Aritmie ...........................................................................................................................................44
Elektriciteit hart ......................................................................................................................... 44
ECG........................................................................................................................................... 45
Fysiologische aritmie ................................................................................................................. 45
Pathologische aritmie................................................................................................................. 46
Endocarditis ...................................................................................................................................48
Pericarditis .....................................................................................................................................48
Vaatziekten ....................................................................................................................................49
Ionaire stoornissen ...................................................................................................................... 50
Kalium ...........................................................................................................................................50
Hypokaliemie............................................................................................................................. 50
, Hyperkaliemie ........................................................................................................................... 51
Calcium .........................................................................................................................................52
Big five koe kan niet recht na kalven ............................................................................................ 52
Hypocalcemie rund .................................................................................................................... 53
Hypocalcemie paard .................................................................................................................. 56
Fosfor ............................................................................................................................................57
Hypofosfatemie ......................................................................................................................... 57
Magnesium ....................................................................................................................................58
Hypomagnesiemie rund – kopziekte ............................................................................................ 58
Hypermagnesiemie .................................................................................................................... 60
Natrium .........................................................................................................................................60
Mond, keel, slokdarm .................................................................................................................. 61
Palatochisis ...................................................................................................................................61
Stomatitis ......................................................................................................................................61
Faryngitis .......................................................................................................................................63
Farynxparalyse ...............................................................................................................................63
Oesophagitis ..................................................................................................................................63
Slokdarmparese/paralyse ...............................................................................................................64
Slokdarmdivertikel ..........................................................................................................................64
Slokdarmobstructie paard...............................................................................................................65
Slokdarmobstructie rund ................................................................................................................66
Slokdarmperforatie .........................................................................................................................67
Voormagen .................................................................................................................................. 68
Abdominale distensie .....................................................................................................................68
Big five opzetting links dorsaal .................................................................................................... 68
Big five opzetting rechts dorsaal .................................................................................................. 68
Big five pappelbuik ..................................................................................................................... 68
Big five paddenbuik .................................................................................................................... 68
Pensstoornissen adult ....................................................................................................................69
Digestiestoornis/ indigestie ........................................................................................................ 69
Pensovervulling door ruwvoeder ................................................................................................. 69
Acute pensacidose .................................................................................................................... 70
Subacute ruminale acidose (SARA) ............................................................................................. 72
Pensrotting ................................................................................................................................ 73
Traumatische reticulo-peritonitis (TRP) ....................................................................................... 74
Tympanie ................................................................................................................................... 75
Rumenitis .................................................................................................................................. 75
Pensstoornissen kalf.......................................................................................................................76
Big five opzetting links dorsaal kalf .............................................................................................. 76
Pensdrinken ............................................................................................................................... 76
,Lebmaag ..................................................................................................................................... 77
Big five pinggeluiden links ........................................................................................................... 77
Big five pinggeluiden rechts ........................................................................................................ 77
Big five melena........................................................................................................................... 77
Big five uit de melk vallen 2-4w na kalven zonder koorts ............................................................... 77
Lebmaagdilatatie kalf .....................................................................................................................78
Lebmaagdilatatie rund ....................................................................................................................79
Hongergeluiden ..............................................................................................................................81
Rumen void syndrome (penscollaps) .......................................................................................... 81
Lebmaagulcer ................................................................................................................................82
Abomasitis .....................................................................................................................................83
Maag paard ................................................................................................................................. 84
Big five koliek bij het paard .......................................................................................................... 84
Anatomie ................................................................................................................................... 84
Equine gastric ulcer syndrome (EGUS) .............................................................................................84
Equine squameus gastric disease (ESGD) ................................................................................... 84
Equine glandular gastric disease (EGGD) .................................................................................... 86
Maagdilatatie .................................................................................................................................87
Infectieuze gastritis – gastrofilus ......................................................................................................88
Maagtumoren .................................................................................................................................88
Darm – enteritis/colitis ................................................................................................................ 89
Neonatale kalverdiarree ..................................................................................................................89
Big five neonatale kalverdiarree .................................................................................................. 89
Diarree bij oudere kalveren .............................................................................................................91
Big five diarree bij oudere kalveren .............................................................................................. 91
Enterotoxaemie ..............................................................................................................................92
Veulendiarree .................................................................................................................................92
Big five neonatale veulendiarree ................................................................................................. 92
Big five ouder veulen met diarree ................................................................................................ 92
Diarree bij volwassen rund ..............................................................................................................95
DDX diarree volwassen rund ....................................................................................................... 95
Hingut fermentatie ..................................................................................................................... 95
Salmonellose ............................................................................................................................. 95
MAP – Paratuberculose ............................................................................................................... 97
Corona en BVD .......................................................................................................................... 98
PGE en leverbot ......................................................................................................................... 98
Heamorrhagic bowel syndroom (HBS) ......................................................................................... 98
Acute diarree bij volwassen paarden................................................................................................99
DDX acute diarree volwassen paard ............................................................................................ 99
,Darm – ileus rund (quiet colicers) ............................................................................................... 102
Big five kalf dat geen mest meer maakt ...................................................................................... 102
Big five kalf met koliek .............................................................................................................. 102
Big five adult rund met koliek .................................................................................................... 102
Pathogenese ileus .................................................................................................................... 103
Symptomen ............................................................................................................................. 103
Diagnose ................................................................................................................................. 103
Spastische koliek ......................................................................................................................... 104
Invaginatie ................................................................................................................................... 104
Caecumdilatatie en -torsie ............................................................................................................ 105
Mesenteriumtorsie ....................................................................................................................... 105
Paralytische ileus ......................................................................................................................... 106
DDX rund met koliek ..................................................................................................................... 106
Koliek paard .............................................................................................................................. 107
“Valse” koliek........................................................................................................................... 107
Onderzoek koliek ..................................................................................................................... 107
Spastische koliek ......................................................................................................................... 108
Paralytische ileus ......................................................................................................................... 108
Dunne darm koliek ....................................................................................................................... 108
Dikke darm koliek ......................................................................................................................... 111
Peritonitis paard ........................................................................................................................... 114
Peritonitis herkauwer .................................................................................................................... 115
,Neurologie
Neurologisch onderzoek
Bewustzijn en gedrag
Gedrag – thalamocortex
• Cognitieve functies
• Thalamus: krijg alle verwerkte sensibele en motorische signalen binnen (muv jeuk) en
stuurt door naar de cortex à cortex analyseert à terugsturen naar thalamus
• Ook sensorische en motorische centra à kan dus ook kopzenuwuitval geven
• Alles van de cortex kruist in de hersenen: bij symptomen links is dus de rechterkant
aangetast en omgekeerd (in de hersenstam en cerebellum is het letsel ipsilateraal)
• Bij letsels: verminderde tot afwezige reactie op omgevingsprikkels, headpressing,
dwangwandelen, cirkelgang, krampaanvallen, centrale blindheid, opistotonus, lethargie
of ongecontroleerde gedrag tot manie, geluid maken, …
• Regeling lichaamstemperatuur (thalamus)
• Testen: dreigreflex, stelreflexen (hopping), verlies nasale septum respons
Bewustzijn – hersenstam
• Ascenderend reticulair activerend systeem (ARAS, bewustzijn, slaap-waak overgangen)
• Bij letsels: somnolentie, stupor, coma, eventueel uitval kopzenuwen
• Observatie van op afstand en bij contact: normale reactie op omgevingsstimuli mogelijk
• Andere functies hersenstam: ademhaling, cardiale en vasomotor centra, somatische
controle (reticulospinale banen: balans, houding, tonus)
,Kopzenuwen
Kopzenuw Oorsprong Sens/mot Testen/symptomen
I: olfactorius Prosencephalon Sensorisch Moeilijk
II: opticus Procencephalon Sensorisch Blindheid, ≠ pupilreflex
III: oculomotorius Mesencephalon Motorisch ≠ pupilreflex, ventrolaterale strabismus,
pupildilatatie (mydriase)
IV: trochlearis Mesencephalon Motorisch Dorsomediale strabismus
V: trigeminus (mot) Pons Motorisch Onderkaakverlamming
V: trigeminus (sens) Rostrale medulla Sensorisch Verlies hoofd+cornea, hard gehemelte
reflex, mediale ooghoekreflex
(ophtalmische tak), laterale
ooghoekreflex (maxillaire tak),
oorbasisreflex (mandibulaire tak)
VI: abducens Rostrale medulla Motorisch Ventromediale strabismus
VII: facialis Rostrale medulla Gemengd Afhangende oren, oogleden en lippen,
verlies oogknipperen
VIII: vestibulocochlearis Rostrale medulla Sensorisch Head tilt, cirkelgang, leunen/vallen
naar aangetaste zijde, evt nystagmus
(snelle fase weg van aangetaste zijde)
IX: glossopharyngeus Caudale medulla Gemengd Slikbezwaren
X: vagus Caudale medulla Gemengd Slikbezwaren, cornage
XI: accessorius Caudale medulla Motorisch Moeilijk wegdraaien hals
XII: hypoglossus Caudale medulla Motorisch Tongparalyse, tongprotrusie
Gangen en stand
• Inspectie op stap
o Wees voorzichtig!
o Symmetrische stevige gang? Parese tot paralyse?
o Afwijkende houding? Gebogen rug, opisthotonus, lage kophouding, wijdbeense
stand
o Strijken of doorknikken van de ledematen tijdens beweging?
o Uitzwaaien of slepen van de ledematen?
o Welke ledematen afwijkend? Voorbenen, achterbenen, unilateraal?
o Trekken aan staart > evenwicht?
o Ataxie? (volledige onregelmatigheid in beweging, itt manken)
• Ataxie: 3 vormen
o Vestibulaire ataxie
o Head tilt (oor hangt af aan aangetaste zijde, hypermetrie, hypertonie)
o Leunen, vallen of cirkelen naar aangetaste zijde (korte cirkels)
o Proprioceptieve afwijkingen bij centrale vestibulaire letsels aan de
aangetaste zijde met compensatoire extensie van het contralaterale
lidmaat
o Bij centrale letsels vaak ook nystagmus en algemene symptomen
o Bilateraal vestibulair: vaak afwezige nystagmus, vaak wijdbeens staan
, o Cerebellaire ataxie
o Intentionele tremor (schudden op het moment van beginnende actie),
hypermetrie, wijdbeense stand, soms verlies dreigreflex, zijwaarts
bewegen romp op stap
o Kracht blijft behouden, geen zwakte
o Geen proprioceptieve defecten
o Spinale ataxie
o Aantasting van de ascenderende banen en vaak afdalende motorische
banen à ataxie en vaak zwakte
o Zwaaien en strijken van de ledematen en zwaaien van bekken, vooral bij
starten en stoppen
o Bijkomende testen: in cirkel of op helling stappen, duwen tegen
achterhand of trekken aan de staart bij stappen, teken van Romberg
(verergeren symptomen met blinddoek)
Stelreflexen
• Hopping reflex
o Test voor bewustzijn, proprioceptie en motoriek
o Moeilijk bij GHD, gebruiken we zelden
o Opnemen lidmaat en dier uit balans brengen (kruisen of naar buiten zetten van
de benen)
o Trillen en neiging tot doorzakken bij neuromusculaire aandoeningen
o Niet of traag hoppen indicatief voor hersenstam of ruggenmergletsels
Spinale reflexen
• T3-L3
o Voorbenen normaal, verhoogde reflex achterbenen, ataxie tot paralyse
o Hondenzit
• L4-L6
o Afwezige reflexen achterbenen, slappe paralyse
• S1-S3
o Verminderde tonus anus, staart
o Verlies gevoel perineaalstreek
o Opgezette blaag met incontinentie indien lower motor neuron
, Cerebrale aandoeningen
• Stoornissen bewustzijn, krampaanvallen
Congenitale/erfelijke oorzaken
• Hydranencephalie, hydrocephalus
o Vaak na intra uteriene virale infecties
o FRIES paard
o Dummy, blindheid, evt cerebellaire symptomen
• Dummy veulens
o Placenta problemen
o Moeilijke partus/asfyxie
o Hypoxisch-ischemisch syndroom
o Dummy, blindheid, krampaanvallen
• Epilepsie
o Soms congenitaal, soms pas na maanden, soms verworven
o Soms transient/kortstondig (Arabische volbloed veulens)
Fysische/traumatische oorzaken
• Coma, depressie, cirkelgang
• Behandeling: ontstekingsremmer + mannitol (verminderen oedeem)
Infectieuze oorzaken
• Viraal
o Paard: Rabies, Borna, West-Nile
o Rund: BKK, BHV1, Rabies, Aujeszky, BSE, Scrapie, Borna, Visna-Maedi
• Bacterieel:
o Paard: opklimmend, abces, toxine tetanos, toxine botulisme
o Kalf: meningo-encephalitis
o Jongvee: Histophilus somni
o Rund: meningo-encephalitis (doorbraak sinusitis, septicemie), Listeriose (eerder
hersenstam), hersenabces/hypofyse abces (hersenstam)
• Parasitair: EPM (Sarcocystis neurona, overgedraggen door opossum, niet in Be)
Metabole oorzaken
• Hepatoencephalopathie: ammoniak
o Dwangbewegingen, in de hoek staan, cirkelbewegingen, bilaterale cornage,
inspiratoir geluid
• Nerveuze ketonomie
• Hypoglycemie > hypoglycemis shivers = spiertremoren
• Hypocalcemie, hypomagnesiemie, hypokaliemie, hypernatriemie
• Hypoxie
• Erge shock (acidose, toxemie, hitteslag)
Neurologie ................................................................................................................................... 7
Neurologisch onderzoek .................................................................................................................. 7
Bewustzijn en gedrag.................................................................................................................... 7
Kopzenuwen ................................................................................................................................ 8
Gangen en stand .......................................................................................................................... 8
Stelreflexen ................................................................................................................................. 9
Spinale reflexen ........................................................................................................................... 9
Cerebrale aandoeningen.................................................................................................................10
Hersenstam aandoeningen .............................................................................................................12
Cerebellaire aandoeningen .............................................................................................................13
Ruggenmerg aandoeningen .............................................................................................................14
Perifere zenuwletsels ......................................................................................................................15
Hematologie ............................................................................................................................... 16
Klinische tekenen ...........................................................................................................................16
Sepsis............................................................................................................................................16
Begrippen .................................................................................................................................. 16
Pathofysiologie .......................................................................................................................... 16
Etiologie .................................................................................................................................... 16
Klinische tekenen ....................................................................................................................... 17
Diagnose ................................................................................................................................... 17
Therapie .................................................................................................................................... 17
Anemie ..........................................................................................................................................18
Hemorrhagische anemie ............................................................................................................ 18
Hemolytische anemie ................................................................................................................ 20
Aplastische anemie.................................................................................................................... 21
Benadering anemie .................................................................................................................... 22
Stollingsstoornissen .......................................................................................................................22
Klinisch redeneren ...................................................................................................................... 23
Begrippen ......................................................................................................................................23
Duel theory of cognition ............................................................................................................. 24
Gut feeling ................................................................................................................................. 24
Gestalt ...................................................................................................................................... 24
Diagnostische strategieën ...............................................................................................................25
Volledig dossier methode ........................................................................................................... 25
Patroonherkenning ..................................................................................................................... 25
Gericht hypotheses aftasten – hypothetico-deductief redeneren .................................................. 25
Beslisbomen – inductief redeneren ............................................................................................. 25
Big five clinical reasoning (hypothetico-deductieve methode) ...........................................................26
Bias ...............................................................................................................................................27
, Redeneerfouten .............................................................................................................................28
Samengestelde redeneerfouten .................................................................................................. 28
Dermatologie .............................................................................................................................. 30
Inleiding .........................................................................................................................................30
Anamnese ................................................................................................................................. 30
Huidproblemen.......................................................................................................................... 30
Bijkomend onderzoek ................................................................................................................. 31
Infectieuze huidaandoeningen ........................................................................................................31
Viraal ......................................................................................................................................... 31
Bacterieel .................................................................................................................................. 32
Mycotisch .................................................................................................................................. 33
Parasitair ................................................................................................................................... 34
Congenitale huidaandoeningen .......................................................................................................35
Immuungemedieerde huidaandoeningen ........................................................................................36
Fysische en chemische huidaandoeningen ......................................................................................37
Metabole, endocriene en nutritionele huidaandoeningen ..................................................................38
Idiopathische huidaandoeningen ....................................................................................................38
Toxische huidaandoeningen ............................................................................................................39
Tumorale huidaandoeningen ...........................................................................................................39
Cardiologie ................................................................................................................................. 40
Auscultatie en bijgeruisen ...............................................................................................................40
Normale auscultatie .................................................................................................................. 40
Hartcyclus en auscultatie ........................................................................................................... 40
Beschrijving hartruis................................................................................................................... 41
Systolische hartruis.................................................................................................................... 41
Diastolische hartruis .................................................................................................................. 42
Continue hartruis ....................................................................................................................... 43
Behandeling hartruis .................................................................................................................. 43
Diagnose en prognose hartruis ................................................................................................... 44
Aritmie ...........................................................................................................................................44
Elektriciteit hart ......................................................................................................................... 44
ECG........................................................................................................................................... 45
Fysiologische aritmie ................................................................................................................. 45
Pathologische aritmie................................................................................................................. 46
Endocarditis ...................................................................................................................................48
Pericarditis .....................................................................................................................................48
Vaatziekten ....................................................................................................................................49
Ionaire stoornissen ...................................................................................................................... 50
Kalium ...........................................................................................................................................50
Hypokaliemie............................................................................................................................. 50
, Hyperkaliemie ........................................................................................................................... 51
Calcium .........................................................................................................................................52
Big five koe kan niet recht na kalven ............................................................................................ 52
Hypocalcemie rund .................................................................................................................... 53
Hypocalcemie paard .................................................................................................................. 56
Fosfor ............................................................................................................................................57
Hypofosfatemie ......................................................................................................................... 57
Magnesium ....................................................................................................................................58
Hypomagnesiemie rund – kopziekte ............................................................................................ 58
Hypermagnesiemie .................................................................................................................... 60
Natrium .........................................................................................................................................60
Mond, keel, slokdarm .................................................................................................................. 61
Palatochisis ...................................................................................................................................61
Stomatitis ......................................................................................................................................61
Faryngitis .......................................................................................................................................63
Farynxparalyse ...............................................................................................................................63
Oesophagitis ..................................................................................................................................63
Slokdarmparese/paralyse ...............................................................................................................64
Slokdarmdivertikel ..........................................................................................................................64
Slokdarmobstructie paard...............................................................................................................65
Slokdarmobstructie rund ................................................................................................................66
Slokdarmperforatie .........................................................................................................................67
Voormagen .................................................................................................................................. 68
Abdominale distensie .....................................................................................................................68
Big five opzetting links dorsaal .................................................................................................... 68
Big five opzetting rechts dorsaal .................................................................................................. 68
Big five pappelbuik ..................................................................................................................... 68
Big five paddenbuik .................................................................................................................... 68
Pensstoornissen adult ....................................................................................................................69
Digestiestoornis/ indigestie ........................................................................................................ 69
Pensovervulling door ruwvoeder ................................................................................................. 69
Acute pensacidose .................................................................................................................... 70
Subacute ruminale acidose (SARA) ............................................................................................. 72
Pensrotting ................................................................................................................................ 73
Traumatische reticulo-peritonitis (TRP) ....................................................................................... 74
Tympanie ................................................................................................................................... 75
Rumenitis .................................................................................................................................. 75
Pensstoornissen kalf.......................................................................................................................76
Big five opzetting links dorsaal kalf .............................................................................................. 76
Pensdrinken ............................................................................................................................... 76
,Lebmaag ..................................................................................................................................... 77
Big five pinggeluiden links ........................................................................................................... 77
Big five pinggeluiden rechts ........................................................................................................ 77
Big five melena........................................................................................................................... 77
Big five uit de melk vallen 2-4w na kalven zonder koorts ............................................................... 77
Lebmaagdilatatie kalf .....................................................................................................................78
Lebmaagdilatatie rund ....................................................................................................................79
Hongergeluiden ..............................................................................................................................81
Rumen void syndrome (penscollaps) .......................................................................................... 81
Lebmaagulcer ................................................................................................................................82
Abomasitis .....................................................................................................................................83
Maag paard ................................................................................................................................. 84
Big five koliek bij het paard .......................................................................................................... 84
Anatomie ................................................................................................................................... 84
Equine gastric ulcer syndrome (EGUS) .............................................................................................84
Equine squameus gastric disease (ESGD) ................................................................................... 84
Equine glandular gastric disease (EGGD) .................................................................................... 86
Maagdilatatie .................................................................................................................................87
Infectieuze gastritis – gastrofilus ......................................................................................................88
Maagtumoren .................................................................................................................................88
Darm – enteritis/colitis ................................................................................................................ 89
Neonatale kalverdiarree ..................................................................................................................89
Big five neonatale kalverdiarree .................................................................................................. 89
Diarree bij oudere kalveren .............................................................................................................91
Big five diarree bij oudere kalveren .............................................................................................. 91
Enterotoxaemie ..............................................................................................................................92
Veulendiarree .................................................................................................................................92
Big five neonatale veulendiarree ................................................................................................. 92
Big five ouder veulen met diarree ................................................................................................ 92
Diarree bij volwassen rund ..............................................................................................................95
DDX diarree volwassen rund ....................................................................................................... 95
Hingut fermentatie ..................................................................................................................... 95
Salmonellose ............................................................................................................................. 95
MAP – Paratuberculose ............................................................................................................... 97
Corona en BVD .......................................................................................................................... 98
PGE en leverbot ......................................................................................................................... 98
Heamorrhagic bowel syndroom (HBS) ......................................................................................... 98
Acute diarree bij volwassen paarden................................................................................................99
DDX acute diarree volwassen paard ............................................................................................ 99
,Darm – ileus rund (quiet colicers) ............................................................................................... 102
Big five kalf dat geen mest meer maakt ...................................................................................... 102
Big five kalf met koliek .............................................................................................................. 102
Big five adult rund met koliek .................................................................................................... 102
Pathogenese ileus .................................................................................................................... 103
Symptomen ............................................................................................................................. 103
Diagnose ................................................................................................................................. 103
Spastische koliek ......................................................................................................................... 104
Invaginatie ................................................................................................................................... 104
Caecumdilatatie en -torsie ............................................................................................................ 105
Mesenteriumtorsie ....................................................................................................................... 105
Paralytische ileus ......................................................................................................................... 106
DDX rund met koliek ..................................................................................................................... 106
Koliek paard .............................................................................................................................. 107
“Valse” koliek........................................................................................................................... 107
Onderzoek koliek ..................................................................................................................... 107
Spastische koliek ......................................................................................................................... 108
Paralytische ileus ......................................................................................................................... 108
Dunne darm koliek ....................................................................................................................... 108
Dikke darm koliek ......................................................................................................................... 111
Peritonitis paard ........................................................................................................................... 114
Peritonitis herkauwer .................................................................................................................... 115
,Neurologie
Neurologisch onderzoek
Bewustzijn en gedrag
Gedrag – thalamocortex
• Cognitieve functies
• Thalamus: krijg alle verwerkte sensibele en motorische signalen binnen (muv jeuk) en
stuurt door naar de cortex à cortex analyseert à terugsturen naar thalamus
• Ook sensorische en motorische centra à kan dus ook kopzenuwuitval geven
• Alles van de cortex kruist in de hersenen: bij symptomen links is dus de rechterkant
aangetast en omgekeerd (in de hersenstam en cerebellum is het letsel ipsilateraal)
• Bij letsels: verminderde tot afwezige reactie op omgevingsprikkels, headpressing,
dwangwandelen, cirkelgang, krampaanvallen, centrale blindheid, opistotonus, lethargie
of ongecontroleerde gedrag tot manie, geluid maken, …
• Regeling lichaamstemperatuur (thalamus)
• Testen: dreigreflex, stelreflexen (hopping), verlies nasale septum respons
Bewustzijn – hersenstam
• Ascenderend reticulair activerend systeem (ARAS, bewustzijn, slaap-waak overgangen)
• Bij letsels: somnolentie, stupor, coma, eventueel uitval kopzenuwen
• Observatie van op afstand en bij contact: normale reactie op omgevingsstimuli mogelijk
• Andere functies hersenstam: ademhaling, cardiale en vasomotor centra, somatische
controle (reticulospinale banen: balans, houding, tonus)
,Kopzenuwen
Kopzenuw Oorsprong Sens/mot Testen/symptomen
I: olfactorius Prosencephalon Sensorisch Moeilijk
II: opticus Procencephalon Sensorisch Blindheid, ≠ pupilreflex
III: oculomotorius Mesencephalon Motorisch ≠ pupilreflex, ventrolaterale strabismus,
pupildilatatie (mydriase)
IV: trochlearis Mesencephalon Motorisch Dorsomediale strabismus
V: trigeminus (mot) Pons Motorisch Onderkaakverlamming
V: trigeminus (sens) Rostrale medulla Sensorisch Verlies hoofd+cornea, hard gehemelte
reflex, mediale ooghoekreflex
(ophtalmische tak), laterale
ooghoekreflex (maxillaire tak),
oorbasisreflex (mandibulaire tak)
VI: abducens Rostrale medulla Motorisch Ventromediale strabismus
VII: facialis Rostrale medulla Gemengd Afhangende oren, oogleden en lippen,
verlies oogknipperen
VIII: vestibulocochlearis Rostrale medulla Sensorisch Head tilt, cirkelgang, leunen/vallen
naar aangetaste zijde, evt nystagmus
(snelle fase weg van aangetaste zijde)
IX: glossopharyngeus Caudale medulla Gemengd Slikbezwaren
X: vagus Caudale medulla Gemengd Slikbezwaren, cornage
XI: accessorius Caudale medulla Motorisch Moeilijk wegdraaien hals
XII: hypoglossus Caudale medulla Motorisch Tongparalyse, tongprotrusie
Gangen en stand
• Inspectie op stap
o Wees voorzichtig!
o Symmetrische stevige gang? Parese tot paralyse?
o Afwijkende houding? Gebogen rug, opisthotonus, lage kophouding, wijdbeense
stand
o Strijken of doorknikken van de ledematen tijdens beweging?
o Uitzwaaien of slepen van de ledematen?
o Welke ledematen afwijkend? Voorbenen, achterbenen, unilateraal?
o Trekken aan staart > evenwicht?
o Ataxie? (volledige onregelmatigheid in beweging, itt manken)
• Ataxie: 3 vormen
o Vestibulaire ataxie
o Head tilt (oor hangt af aan aangetaste zijde, hypermetrie, hypertonie)
o Leunen, vallen of cirkelen naar aangetaste zijde (korte cirkels)
o Proprioceptieve afwijkingen bij centrale vestibulaire letsels aan de
aangetaste zijde met compensatoire extensie van het contralaterale
lidmaat
o Bij centrale letsels vaak ook nystagmus en algemene symptomen
o Bilateraal vestibulair: vaak afwezige nystagmus, vaak wijdbeens staan
, o Cerebellaire ataxie
o Intentionele tremor (schudden op het moment van beginnende actie),
hypermetrie, wijdbeense stand, soms verlies dreigreflex, zijwaarts
bewegen romp op stap
o Kracht blijft behouden, geen zwakte
o Geen proprioceptieve defecten
o Spinale ataxie
o Aantasting van de ascenderende banen en vaak afdalende motorische
banen à ataxie en vaak zwakte
o Zwaaien en strijken van de ledematen en zwaaien van bekken, vooral bij
starten en stoppen
o Bijkomende testen: in cirkel of op helling stappen, duwen tegen
achterhand of trekken aan de staart bij stappen, teken van Romberg
(verergeren symptomen met blinddoek)
Stelreflexen
• Hopping reflex
o Test voor bewustzijn, proprioceptie en motoriek
o Moeilijk bij GHD, gebruiken we zelden
o Opnemen lidmaat en dier uit balans brengen (kruisen of naar buiten zetten van
de benen)
o Trillen en neiging tot doorzakken bij neuromusculaire aandoeningen
o Niet of traag hoppen indicatief voor hersenstam of ruggenmergletsels
Spinale reflexen
• T3-L3
o Voorbenen normaal, verhoogde reflex achterbenen, ataxie tot paralyse
o Hondenzit
• L4-L6
o Afwezige reflexen achterbenen, slappe paralyse
• S1-S3
o Verminderde tonus anus, staart
o Verlies gevoel perineaalstreek
o Opgezette blaag met incontinentie indien lower motor neuron
, Cerebrale aandoeningen
• Stoornissen bewustzijn, krampaanvallen
Congenitale/erfelijke oorzaken
• Hydranencephalie, hydrocephalus
o Vaak na intra uteriene virale infecties
o FRIES paard
o Dummy, blindheid, evt cerebellaire symptomen
• Dummy veulens
o Placenta problemen
o Moeilijke partus/asfyxie
o Hypoxisch-ischemisch syndroom
o Dummy, blindheid, krampaanvallen
• Epilepsie
o Soms congenitaal, soms pas na maanden, soms verworven
o Soms transient/kortstondig (Arabische volbloed veulens)
Fysische/traumatische oorzaken
• Coma, depressie, cirkelgang
• Behandeling: ontstekingsremmer + mannitol (verminderen oedeem)
Infectieuze oorzaken
• Viraal
o Paard: Rabies, Borna, West-Nile
o Rund: BKK, BHV1, Rabies, Aujeszky, BSE, Scrapie, Borna, Visna-Maedi
• Bacterieel:
o Paard: opklimmend, abces, toxine tetanos, toxine botulisme
o Kalf: meningo-encephalitis
o Jongvee: Histophilus somni
o Rund: meningo-encephalitis (doorbraak sinusitis, septicemie), Listeriose (eerder
hersenstam), hersenabces/hypofyse abces (hersenstam)
• Parasitair: EPM (Sarcocystis neurona, overgedraggen door opossum, niet in Be)
Metabole oorzaken
• Hepatoencephalopathie: ammoniak
o Dwangbewegingen, in de hoek staan, cirkelbewegingen, bilaterale cornage,
inspiratoir geluid
• Nerveuze ketonomie
• Hypoglycemie > hypoglycemis shivers = spiertremoren
• Hypocalcemie, hypomagnesiemie, hypokaliemie, hypernatriemie
• Hypoxie
• Erge shock (acidose, toxemie, hitteslag)