Samenvatting Kennistoets Module
Werk-Sport-Hobby Hogeschool
Utrecht
Versie schooljaar 2025-2026
Bedankt voor je aankoop van deze samenvatting! Je zult hier de notities en uitleg vinden
van de hoorcolleges van dit blok. Daarnaast is de informatie bij technischere
hoorcollege geordend, zodat je wat je zoekt altijd makkelijk terug kan zoeken. Bij
specifieke aandoeningen staan ook kopjes met onder andere anamnese en behandeling
om handvaten te bieden. Succes met het leren.
,Inhoudsopgave
HC 1.1: Welkom bij module Werk – Sport – Hobby........................................................................... 5
HC 1.2: Pijn en pijnverwerking ....................................................................................................... 5
Indeling van pijn .............................................................................................................................. 5
Duur ............................................................................................................................................ 5
Soorten ....................................................................................................................................... 5
Pijnverwerking ................................................................................................................................. 5
Op weefselniveau ........................................................................................................................ 5
Op ruggenmergniveau .................................................................................................................. 6
In de hersenen ............................................................................................................................. 8
Pijndemping .................................................................................................................................... 8
Hoe kun je als therapeut die pijndemping stimuleren? ....................................................................... 8
Pijn perceptie .................................................................................................................................. 8
HC 1.3: Bindweefsel ..................................................................................................................... 9
Deel l: wat is bindweefsel en hoe houd je het gezond? ....................................................................... 9
Functies van bindweefsel ............................................................................................................. 9
Hoe wordt bindweefsel sterker gemaakt door training? ................................................................ 11
Deel ll: Beschadigd bindweefsel ......................................................................................................12
Ontstaanswijze van en soorten blessures .................................................................................... 12
Herstelfasen & behandeling........................................................................................................ 13
HC 1.4: Screening ........................................................................................................................ 14
HC 2.1: Motorische controle......................................................................................................... 15
Twee grote denkrichtingen ..............................................................................................................15
Perceptie vanuit interne processen/informatie processen ............................................................ 15
Perceptie vanuit ecologische dynamica ...................................................................................... 16
Inleiding in de constraints-led approach (CLA) ivm de twee denkrichtingen........................................17
HC 2.2: Klinisch redeneren ........................................................................................................... 17
HC 2.3: Toegepaste anatomie onderbeen, enkel, voet ................................................................... 19
Vorm van de voet ............................................................................................................................19
Traumamechanismen .....................................................................................................................20
Wat houdt de beweging normaal gesproken tegen? ..........................................................................21
Ligamentaire structuren ..................................................................................................................21
Wanneer ruptuur? ...................................................................................................................... 22
HC 3.1: Opbouw, fysiologie en herstel na schade van bot en spierweefsel ...................................... 23
Botten ............................................................................................................................................23
Systemen van Havers ................................................................................................................. 24
, 3 soorten botgroei ...................................................................................................................... 24
Fractuurherstel ..............................................................................................................................26
Gustillo classificatie ................................................................................................................... 27
Complicaties bij herstel.............................................................................................................. 27
Schade en herstel van spierweefsel .................................................................................................28
Spierruptuur .............................................................................................................................. 28
Ernstiger letsel ........................................................................................................................... 28
Acuut compartimentsyndroom ................................................................................................... 28
HC 3.2: Motorisch leren: van theorie naar praktijk ......................................................................... 30
Ecological dynamics .......................................................................................................................30
Principes ecological dynamics: .......................................................................................................30
Principes CLA benadering ...............................................................................................................31
Wat zijn constraints?.......................................................................................................................31
HC 4.1: Weerstandstraining ......................................................................................................... 31
Deel l .............................................................................................................................................32
Kernprincipes ............................................................................................................................ 32
Soorten taakanalyse................................................................................................................... 32
Strength..................................................................................................................................... 32
Deel ll ............................................................................................................................................34
HC 4.2: Zorgtechnologie............................................................................................................... 34
HC 5.1: Anatomie van de schouder ............................................................................................... 36
Bewegingen van de schouder ..........................................................................................................36
Schouderklachten (volgens de standaard van huisartsen).................................................................37
Gerelateerde aandoeningen: ...........................................................................................................38
HC 5.2: BioPsychoSociaal kijken .................................................................................................. 38
Waarom biopsychosociaal kijken? ...................................................................................................38
Verklaring .......................................................................................................................................39
Behandeling ...................................................................................................................................41
HC 5.3: Musculoskeletale aspecifieke klachten ............................................................................ 41
Type diagnosen ..............................................................................................................................41
Diagnosticeren/uitsluiten ................................................................................................................42
Gevolgen voor behandeling .............................................................................................................42
HC 6.1: Overbelasting vanuit een biomedisch perspectief ............................................................. 43
Algemene principes van overbelasting .............................................................................................43
Pezen .............................................................................................................................................43
, Verdieping peesklachten ............................................................................................................ 43
Functie pees .............................................................................................................................. 43
Onderdelen peesweefsel ............................................................................................................ 44
Veranderingen bij overbelaste pees ............................................................................................. 44
Terminologie van peesklachten ................................................................................................... 44
Casus epicondylitis .................................................................................................................... 45
Voorbeeld van peestraining ........................................................................................................ 45
Anatomie ................................................................................................................................... 46
HC 6.2: Actieve therapie, beargumenteerd keuzes maken tijdens behandelen................................ 47
Wat heeft welk weefsel nodig? ........................................................................................................48
Welk fysiek doel heb ik ....................................................................................................................49
Hoe pak ik dit aan? .........................................................................................................................49
Training meetbaar maken ........................................................................................................... 50
Oefenen met pijn ....................................................................................................................... 50
Oefenen met accent op bindweefsel ........................................................................................... 51
Oefenen met accent op spierweefsel .......................................................................................... 51
Oefenen met accent op pezen .................................................................................................... 51
Oefenen met accent op zenuwstelsel.......................................................................................... 52
Oefenen met accent op coördinatie ............................................................................................ 52
,HC 1.1: Welkom bij module Werk – Sport – Hobby
Geen theorie.
HC 1.2: Pijn en pijnverwerking
Indeling van pijn
Pijn is multidimensionaal - genetisch, emotioneel, cognitief, comorbiditeit, maar voor
nu lichaam structuur functie en fysiek.
Duur
1. Acute pijn: weefselbeschadiging
2. Langdurig aanhoudende pijn - bron van weefselschade niet meer op de
voorgrond. Chronische pijn > 3 maanden - dit is niet meer waar
Soorten
1. Nociceptieve pijn: weefselschade (acute pijn!)
Als fysio focus je op de weefselschade in het steun- en bewegingsapparaat, niet
elders.
2. Neuropathische pijn: zenuwweefsel
1. Centraal: in hersenen/ruggenmerg
2. Perifeer: in het lichaam
3. Nociplastische pijn (chronisch): centrale sensitisatie (langdurige pijn): pijn die
ontstaat door veranderingen in het centrale zenuwstelsel zonder directe relatie
met weefselschade
Er is interactie tussen de verschillende soorten pijn. Daarnaast is een overeenkomst dat
ze allemaal verwerkt worden in het centrale zenuwstelsel.
Pijn in het RPS is meestal bij functies.
Pijnverwerking
Op weefselniveau
Acute pijn: perifeer -> ruggenmerg -> hersenen
Weefselschade = registratie door nocisensor.
Nocisensor: mechanische, thermische of chemische (noxische) prikkel (noxe = schade)
Nocisensor → zenuwvezels → doorgeven
Acute pijn
, • Primaire pijn
• Secundaire pijn
A-delta vezel zorgt voor primaire pijn en geeft een waarschuwing: er is een noxische
prikkel/dreigende prikkel.
Primaire pijn Secundaire pijn
A-delta vezel C-vezel
Geactiveerd (dreigende) Noxische prikkel Ontstekingsreactie (substance P). Er
door: moet schade voor zijn.
Sensitisatie:
- Perifeer: het uiteinde van de zenuw
in het lichaam wordt gevoeliger
waardoor het weefsel gevoeliger
wordt wat wordt veroorzaakt door de
ontstekingsreactie.
Soort pijn: Scherp en gelokaliseerd Diffuus
Functie: Plaats en ernst Emotioneel, doet lijden
Duur: Verdwijnt nadat noxische Blijft aanwezig zolang
prikkel er niet meer is. ontstekingsreactie er is.
Afhandeling: Kan door reflex in het Zorgt voor perifere sensitisatie: de
ruggenmerg al opgelost omgeving van de pijnlijke plek wordt
worden, bijvoorbeeld hand beschermd door een verhoogde
wegtrekken als je je brandt. gevoeligheid.
• C-vezel geeft beschermingssignaal aan ruggenmerg
• C-vezel geeft substance P af
Substance P zorgt voor roodheid.
Allodynie: voelen doet nu ook al pijn door sensitisatie
Op ruggenmergniveau
We vullen het schema aan met rode letters:
Primaire pijn Secundaire pijn
, A-deltavezel C-vezel
Geactiveerd (dreigende) Noxische Ontstekingsreactie (substance P). Er
door: prikkel moet schade voor zijn. Sensitisatie:
- Waarvan de reactie - Perifeer: het uiteinde van de zenuw in
(reflex) kan worden het lichaam wordt gevoeliger waardoor
afgehandeld in het het weefsel gevoeliger wordt wat wordt
ruggenmerg, bijvoorbeeld veroorzaakt door de
je hand wegtrekken als je ontstekingsreactie.
je brandt. - Centraal: hogere gevoeligheid van de
- Waarvan de pijn wordt zenuw aan het uiteinde in het
gerealiseerd nadat de ruggenmerg en hersenen waardoor het
prikkel naar de ‘alarm’ afgaat dat er pijn is en dat
hersenschors gaat. versterkt wordt.
Soort pijn: Scherp en gelokaliseerd Diffuus
Functie: Plaats en ernst Emotioneel, doet lijden
Duur: Verdwijnt nadat noxische Blijft aanwezig zolang
prikkel er niet meer is. ontstekingsreactie er is.
Afhandeling: Kan door reflex in het Zorgt voor perifere sensitisatie: de
ruggenmerg al opgelost omgeving van de pijnlijke plek wordt
worden, bijvoorbeeld hand beschermd door een verhoogde
wegtrekken als je je gevoeligheid.
brandt.
Poorttheorie
Perifere poorttheorie:
- Interactie ruggenmerg
- C-vezels (pijn)
- A-delta vezels (tast)
- A-delta inhibeert C, dus aanraking gaat voor pijn.
- Bijvoorbeeld wrijven, TENS, massage
Centrale poorttheorie:
De enkefaline remt (inhibeert) de overdracht van pijnsignalen naar de hersenen, door de
activiteit van C-vezels in het ruggenmerg te verminderen.
, In de hersenen
• Gewaarwording
• Emotioneel
• Cognitief
Pijndemping
• Pijn-modulerende systemen
• Descenderende pijndemping
• DNIC: diffuse noxische inhiberende controle (zenuwstelsel heeft de controle)
• Endorfinen (=opioïden): remmen pijnsignalen in stijgende en dalende banen. Dat
doet het lichaam vanuit zichzelf. Als je sport/je prettig voelt, dan maakt het
lichaam endorfine aan. Deze stofjes zorgen ervoor dat er in het ruggenmerg
andere stoffen vrijkomen → de enkefaline
• Enkefaline (=neurotransmitter): remt nociceptieve prikkels in het ruggenmerg. Ze
remmen dus het doorgeven van de pijn.
o = Poorttheorie
Pijnneuromatrix: pijn wordt beïnvloed door veel verschillende dimensies, zoals
herinneringen en emoties, wat wordt omgezet in de subjectieve ervaring van pijn. Kies je
woorden voorzichtig, pijn-gerelateerde woorden zorgen voor pijn bij patiënten.
Voorbeeld: Arts die zegt: “Ik weet niet of dit nog goedkomt” zorgt voor belemmert herstel
bij de patiënt.
Hoe kun je als therapeut die pijndemping stimuleren?
• Gezonde gedachtes stimuleren - geen paniek zaaien
• Vertellen wat er aan de hand is, helderheid geven
• Tips voor gezond gedrag
Pijn perceptie
Iedereen heeft dezelfde c-vezelprikkeling, maar in de hersenen is de verwerking bij
Werk-Sport-Hobby Hogeschool
Utrecht
Versie schooljaar 2025-2026
Bedankt voor je aankoop van deze samenvatting! Je zult hier de notities en uitleg vinden
van de hoorcolleges van dit blok. Daarnaast is de informatie bij technischere
hoorcollege geordend, zodat je wat je zoekt altijd makkelijk terug kan zoeken. Bij
specifieke aandoeningen staan ook kopjes met onder andere anamnese en behandeling
om handvaten te bieden. Succes met het leren.
,Inhoudsopgave
HC 1.1: Welkom bij module Werk – Sport – Hobby........................................................................... 5
HC 1.2: Pijn en pijnverwerking ....................................................................................................... 5
Indeling van pijn .............................................................................................................................. 5
Duur ............................................................................................................................................ 5
Soorten ....................................................................................................................................... 5
Pijnverwerking ................................................................................................................................. 5
Op weefselniveau ........................................................................................................................ 5
Op ruggenmergniveau .................................................................................................................. 6
In de hersenen ............................................................................................................................. 8
Pijndemping .................................................................................................................................... 8
Hoe kun je als therapeut die pijndemping stimuleren? ....................................................................... 8
Pijn perceptie .................................................................................................................................. 8
HC 1.3: Bindweefsel ..................................................................................................................... 9
Deel l: wat is bindweefsel en hoe houd je het gezond? ....................................................................... 9
Functies van bindweefsel ............................................................................................................. 9
Hoe wordt bindweefsel sterker gemaakt door training? ................................................................ 11
Deel ll: Beschadigd bindweefsel ......................................................................................................12
Ontstaanswijze van en soorten blessures .................................................................................... 12
Herstelfasen & behandeling........................................................................................................ 13
HC 1.4: Screening ........................................................................................................................ 14
HC 2.1: Motorische controle......................................................................................................... 15
Twee grote denkrichtingen ..............................................................................................................15
Perceptie vanuit interne processen/informatie processen ............................................................ 15
Perceptie vanuit ecologische dynamica ...................................................................................... 16
Inleiding in de constraints-led approach (CLA) ivm de twee denkrichtingen........................................17
HC 2.2: Klinisch redeneren ........................................................................................................... 17
HC 2.3: Toegepaste anatomie onderbeen, enkel, voet ................................................................... 19
Vorm van de voet ............................................................................................................................19
Traumamechanismen .....................................................................................................................20
Wat houdt de beweging normaal gesproken tegen? ..........................................................................21
Ligamentaire structuren ..................................................................................................................21
Wanneer ruptuur? ...................................................................................................................... 22
HC 3.1: Opbouw, fysiologie en herstel na schade van bot en spierweefsel ...................................... 23
Botten ............................................................................................................................................23
Systemen van Havers ................................................................................................................. 24
, 3 soorten botgroei ...................................................................................................................... 24
Fractuurherstel ..............................................................................................................................26
Gustillo classificatie ................................................................................................................... 27
Complicaties bij herstel.............................................................................................................. 27
Schade en herstel van spierweefsel .................................................................................................28
Spierruptuur .............................................................................................................................. 28
Ernstiger letsel ........................................................................................................................... 28
Acuut compartimentsyndroom ................................................................................................... 28
HC 3.2: Motorisch leren: van theorie naar praktijk ......................................................................... 30
Ecological dynamics .......................................................................................................................30
Principes ecological dynamics: .......................................................................................................30
Principes CLA benadering ...............................................................................................................31
Wat zijn constraints?.......................................................................................................................31
HC 4.1: Weerstandstraining ......................................................................................................... 31
Deel l .............................................................................................................................................32
Kernprincipes ............................................................................................................................ 32
Soorten taakanalyse................................................................................................................... 32
Strength..................................................................................................................................... 32
Deel ll ............................................................................................................................................34
HC 4.2: Zorgtechnologie............................................................................................................... 34
HC 5.1: Anatomie van de schouder ............................................................................................... 36
Bewegingen van de schouder ..........................................................................................................36
Schouderklachten (volgens de standaard van huisartsen).................................................................37
Gerelateerde aandoeningen: ...........................................................................................................38
HC 5.2: BioPsychoSociaal kijken .................................................................................................. 38
Waarom biopsychosociaal kijken? ...................................................................................................38
Verklaring .......................................................................................................................................39
Behandeling ...................................................................................................................................41
HC 5.3: Musculoskeletale aspecifieke klachten ............................................................................ 41
Type diagnosen ..............................................................................................................................41
Diagnosticeren/uitsluiten ................................................................................................................42
Gevolgen voor behandeling .............................................................................................................42
HC 6.1: Overbelasting vanuit een biomedisch perspectief ............................................................. 43
Algemene principes van overbelasting .............................................................................................43
Pezen .............................................................................................................................................43
, Verdieping peesklachten ............................................................................................................ 43
Functie pees .............................................................................................................................. 43
Onderdelen peesweefsel ............................................................................................................ 44
Veranderingen bij overbelaste pees ............................................................................................. 44
Terminologie van peesklachten ................................................................................................... 44
Casus epicondylitis .................................................................................................................... 45
Voorbeeld van peestraining ........................................................................................................ 45
Anatomie ................................................................................................................................... 46
HC 6.2: Actieve therapie, beargumenteerd keuzes maken tijdens behandelen................................ 47
Wat heeft welk weefsel nodig? ........................................................................................................48
Welk fysiek doel heb ik ....................................................................................................................49
Hoe pak ik dit aan? .........................................................................................................................49
Training meetbaar maken ........................................................................................................... 50
Oefenen met pijn ....................................................................................................................... 50
Oefenen met accent op bindweefsel ........................................................................................... 51
Oefenen met accent op spierweefsel .......................................................................................... 51
Oefenen met accent op pezen .................................................................................................... 51
Oefenen met accent op zenuwstelsel.......................................................................................... 52
Oefenen met accent op coördinatie ............................................................................................ 52
,HC 1.1: Welkom bij module Werk – Sport – Hobby
Geen theorie.
HC 1.2: Pijn en pijnverwerking
Indeling van pijn
Pijn is multidimensionaal - genetisch, emotioneel, cognitief, comorbiditeit, maar voor
nu lichaam structuur functie en fysiek.
Duur
1. Acute pijn: weefselbeschadiging
2. Langdurig aanhoudende pijn - bron van weefselschade niet meer op de
voorgrond. Chronische pijn > 3 maanden - dit is niet meer waar
Soorten
1. Nociceptieve pijn: weefselschade (acute pijn!)
Als fysio focus je op de weefselschade in het steun- en bewegingsapparaat, niet
elders.
2. Neuropathische pijn: zenuwweefsel
1. Centraal: in hersenen/ruggenmerg
2. Perifeer: in het lichaam
3. Nociplastische pijn (chronisch): centrale sensitisatie (langdurige pijn): pijn die
ontstaat door veranderingen in het centrale zenuwstelsel zonder directe relatie
met weefselschade
Er is interactie tussen de verschillende soorten pijn. Daarnaast is een overeenkomst dat
ze allemaal verwerkt worden in het centrale zenuwstelsel.
Pijn in het RPS is meestal bij functies.
Pijnverwerking
Op weefselniveau
Acute pijn: perifeer -> ruggenmerg -> hersenen
Weefselschade = registratie door nocisensor.
Nocisensor: mechanische, thermische of chemische (noxische) prikkel (noxe = schade)
Nocisensor → zenuwvezels → doorgeven
Acute pijn
, • Primaire pijn
• Secundaire pijn
A-delta vezel zorgt voor primaire pijn en geeft een waarschuwing: er is een noxische
prikkel/dreigende prikkel.
Primaire pijn Secundaire pijn
A-delta vezel C-vezel
Geactiveerd (dreigende) Noxische prikkel Ontstekingsreactie (substance P). Er
door: moet schade voor zijn.
Sensitisatie:
- Perifeer: het uiteinde van de zenuw
in het lichaam wordt gevoeliger
waardoor het weefsel gevoeliger
wordt wat wordt veroorzaakt door de
ontstekingsreactie.
Soort pijn: Scherp en gelokaliseerd Diffuus
Functie: Plaats en ernst Emotioneel, doet lijden
Duur: Verdwijnt nadat noxische Blijft aanwezig zolang
prikkel er niet meer is. ontstekingsreactie er is.
Afhandeling: Kan door reflex in het Zorgt voor perifere sensitisatie: de
ruggenmerg al opgelost omgeving van de pijnlijke plek wordt
worden, bijvoorbeeld hand beschermd door een verhoogde
wegtrekken als je je brandt. gevoeligheid.
• C-vezel geeft beschermingssignaal aan ruggenmerg
• C-vezel geeft substance P af
Substance P zorgt voor roodheid.
Allodynie: voelen doet nu ook al pijn door sensitisatie
Op ruggenmergniveau
We vullen het schema aan met rode letters:
Primaire pijn Secundaire pijn
, A-deltavezel C-vezel
Geactiveerd (dreigende) Noxische Ontstekingsreactie (substance P). Er
door: prikkel moet schade voor zijn. Sensitisatie:
- Waarvan de reactie - Perifeer: het uiteinde van de zenuw in
(reflex) kan worden het lichaam wordt gevoeliger waardoor
afgehandeld in het het weefsel gevoeliger wordt wat wordt
ruggenmerg, bijvoorbeeld veroorzaakt door de
je hand wegtrekken als je ontstekingsreactie.
je brandt. - Centraal: hogere gevoeligheid van de
- Waarvan de pijn wordt zenuw aan het uiteinde in het
gerealiseerd nadat de ruggenmerg en hersenen waardoor het
prikkel naar de ‘alarm’ afgaat dat er pijn is en dat
hersenschors gaat. versterkt wordt.
Soort pijn: Scherp en gelokaliseerd Diffuus
Functie: Plaats en ernst Emotioneel, doet lijden
Duur: Verdwijnt nadat noxische Blijft aanwezig zolang
prikkel er niet meer is. ontstekingsreactie er is.
Afhandeling: Kan door reflex in het Zorgt voor perifere sensitisatie: de
ruggenmerg al opgelost omgeving van de pijnlijke plek wordt
worden, bijvoorbeeld hand beschermd door een verhoogde
wegtrekken als je je gevoeligheid.
brandt.
Poorttheorie
Perifere poorttheorie:
- Interactie ruggenmerg
- C-vezels (pijn)
- A-delta vezels (tast)
- A-delta inhibeert C, dus aanraking gaat voor pijn.
- Bijvoorbeeld wrijven, TENS, massage
Centrale poorttheorie:
De enkefaline remt (inhibeert) de overdracht van pijnsignalen naar de hersenen, door de
activiteit van C-vezels in het ruggenmerg te verminderen.
, In de hersenen
• Gewaarwording
• Emotioneel
• Cognitief
Pijndemping
• Pijn-modulerende systemen
• Descenderende pijndemping
• DNIC: diffuse noxische inhiberende controle (zenuwstelsel heeft de controle)
• Endorfinen (=opioïden): remmen pijnsignalen in stijgende en dalende banen. Dat
doet het lichaam vanuit zichzelf. Als je sport/je prettig voelt, dan maakt het
lichaam endorfine aan. Deze stofjes zorgen ervoor dat er in het ruggenmerg
andere stoffen vrijkomen → de enkefaline
• Enkefaline (=neurotransmitter): remt nociceptieve prikkels in het ruggenmerg. Ze
remmen dus het doorgeven van de pijn.
o = Poorttheorie
Pijnneuromatrix: pijn wordt beïnvloed door veel verschillende dimensies, zoals
herinneringen en emoties, wat wordt omgezet in de subjectieve ervaring van pijn. Kies je
woorden voorzichtig, pijn-gerelateerde woorden zorgen voor pijn bij patiënten.
Voorbeeld: Arts die zegt: “Ik weet niet of dit nog goedkomt” zorgt voor belemmert herstel
bij de patiënt.
Hoe kun je als therapeut die pijndemping stimuleren?
• Gezonde gedachtes stimuleren - geen paniek zaaien
• Vertellen wat er aan de hand is, helderheid geven
• Tips voor gezond gedrag
Pijn perceptie
Iedereen heeft dezelfde c-vezelprikkeling, maar in de hersenen is de verwerking bij
