pro
GOEDERENRECHT
Annelies Wylleman en Joke Baeck
Gitte Dekens
,GOEDERENRECHT
Inleiding
Goederenrecht is een onderdeel van vermogensrecht (= recht tot regeling van de patrimoniale
subjectieve rechten)
Patrimoniaal = op geld waardeerbare zaken
3 soorten patrimoniale rechten
➔ Zakelijke rechten
= geven een rechtssubject (natuurlijke personen of rechtspersonen) een rechtstreeks
zeggenschap over een bepaalde zaak
Het gaat over de verhouding tussen mens en goed
Sommige hebben heel veel macht op een goed en andere totaal niet (variabel)
➔ Vorderingsrechten
= relaties tussen 2 rechtssubjecten, vorderingsrecht op een prestatie van een ander
rechtssubject
Prestatie: moet iets doen, mag iets niet doen, iets garanderen of een geven
Gezien bij professor Claeys (verbintenissenrecht)
➔ Intellectuele rechten
= rechten die de titularis van een recht een tijdelijk, maar exclusief exploitatierecht geven op
de originele creatie van de menselijke geest
De zakelijke rechten
De zakelijke hoofdrechten? Eigendom, mede-eigendom, zakelijke gebruiksrechten
We hanteren een numerus clausus beginsel binnen het goederenrecht → beperkt aantal want enkel
diegene die wetgever heeft gecreëerd
= art 3.3 lid 1 BW
Welke zakelijke gebruiksrechten? Erfdienstbaarheden, vruchtgebruik, erfpacht en opstal
Bijkomende zakelijke rechten → zakelijke zekerheden (geven geen rechtstreekse heerschappij op een
zaak)
Zijn een accessorium (bijzaak) van een schuldvordering
➔ Bijzondere voorrechten, pand, hypotheek en retentierecht
Modernisering van het goederenrecht
Steunde lang op BW van 1804: gericht op een agrarische samenleving
Goederenrecht heeft onlangs nieuwe insteek gekregen met boek 3 dat inwerking is getreden op 1
september 2021
In boek 3 hebben ze de evolutie van rechtspraak en rechtsleer geïmplementeerd
Belang van het zakenrecht:
Goede regeling van de toekenning van zakelijke rechten zorgt voor maatschappelijke welvaart →
draagt bij tot de levenskwaliteit van de betrokken burger
Het publiciteitssysteem staat ook centraal want snel en met zekerheid weten wie welk vermogen
heeft, is nuttig voor de medecontractant en overheid
1
,DEFINITIES:
• Zaak
= al wat bestaat met uitzondering van de mens
• Goederen
= alle voorwerpen die vatbaar zijn voor toe-eigening met inbegrip van de vermogensrechten
Dat staat in art 3.41 BW
• Voorwerp
= wat geen persoon is en geen dier is, ongeacht of het voorwerp natuurlijk of kunstmatig,
lichamelijk of onlichamelijk is
Dat staat in art 3.38 BW
• Lichamelijke voorwerpen
= voorwerpen die zintuigelijk kunnen worden waargenomen en worden gemeten middels
een momentopname
Vb.: gas en elektriciteit zijn lichamelijk, kan je misschien niet zien maar wel voelen en ruiken
Dat staat in art 3.40 BW
• Dieren
= hebben een gevoelsvermogen en biologische noden
Dat staat in art 3.39 BW
• Vruchten
= datgene wat een goed periodiek voortbrengt zonder dat dit de substantie van het goed
wijzigt, ongeacht of dit uit zichzelf gebeurt of als gevolg van de valorisatie ervan
Vb.: huurgelden
Dat staat in art 3.42 lid 1 BW
• Opbrengsten
= datgene wat een goed opbrengt maar waardoor de waarde van het goed onmiddellijk of
geleidelijk wordt verminderd
Vb.: diamantmijn
Dat staat in art 3.42 lid 2 BW
• Vermogen
= juridische algemeenheid die het geheel van de bestaande en toekomstige goederen (baten)
en verbintenissen (lasten) omvat (= art 3.35 lid 1 BW)
Indien u schuld niet voldoet, kan schuldeiser zich richten tot uw hele vermogen
Wanneer iemand sterft gaan volledige activa en passiva over naar erfgenaam
Erfrecht beschermt u op 3 manieren: nalatenschap kan u verwerpen
Andere 2 mogelijkheden: aanvaarden of aanvaarden onder voorrecht van boedelbeschrijving
Vermogen overledene wordt afgescheiden van vermogen erfgenaam
Normaal heeft iedereen 1 vermogen = eenheid van vermogen
Uitzondering: kwaliteitsrekening (bij advocaten), art 3.37 BW
Ze hebben derdengelden die niet onder hun eigen persoonlijk vermogen vallen
HOOFDSTUK 1: INDELING VAN DE GOEDEREN
2
, Waarom delen we goederen in?
Omdat goederen volgens categorie leiden tot toepassing van andere rechtsregels en hebben ze een
eigen rechtsstatuut
Onderscheid 1: volgens de graad van toe-eigeningsmogelijkheid
Belang indeling? vraag of goed wel voorwerp kan uitmaken van zakelijke rechten
Art 5.48 BW zegt dat het voorwerp van een prestatie noodzakelijk in de handel moet zijn
Goederen in de handel → kunnen voorwerp zijn van vermogensrechten en kunnen dus verhandeld
worden tussen burgers, goederen in het rechtsverkeer
Goederen buiten de handel → die kunnen niet geldig het voorwerp zijn van het vorderingsrecht, van
een prestatie
In feite komen ze in aanmerking voor private toe-eigening maar niet in rechte
Vb.: drugs
Gemene voorwerpen (=res communes) → goederen die aan niemand toebehoren en die gebruikt
worden in het algemeen belang of in het belang van de toekomstige generaties (art 3.43 lid 1 BW)
Zijn in geheel niet vatbaar voor private toe-eigening in hun geheel, maar deeltje ervan wel mogelijk
Vb.: de zee, de lucht, …
Door hun feitelijk voorkomen zijn ze niet vatbaar voor private toe-eigening
Goederen zonder eigenaar (=res nullius) → hebben geen eigenaar en zijn vatbaar voor toe-eigening
(art 3.43 lid 2 BW)
2 mogelijkheden: ofwel hebben ze nooit eigenaar gehad zoals bijvoorbeeld wild, vissen in de zee,
watervoorraad onder grond
Ofwel heeft de eigenaar afstand gedaan (= res derelictae) bijvoorbeeld wat eigenaar in vuilbak gooit
!! onderscheiden regeling voor onroerende goederen → indien die geen eigenaar hebben, behoren
ze toe aan de Staat en die heeft het recht om aansprakelijkheidsvorderingen in te stellen tegen de
vorige eigenaar voor eventuele verbintenissen, waardedalingen of beschadigingen
Roerende goederen die deel uitmaken van nalatenschappen zonder erfgenamen zijn ook voor de
staat
Gevonden goederen → ze kunnen gevonden worden indien u ze verloren bent OF indien ze res
nullius (er is gewoon geen eigenaar) zijn OF het zijn schatten (eigendomsrecht kan niet langer
aangetoond worden)
Onderscheid 2: volgens hun gebruik
Vervangbare goederen → onderling verwisselbaar voor de nakoming van een verbintenis (art 3.44 lid
1 BW)
Criterium onderscheid met niet-vervangbare goederen: de wil van de partijen dus geen kenmerk van
de goederen zelf
Belang onderscheid? Te vinden in het verbintenissenrecht
-
- Vb.: geld, bloem, koffie
- Partijen kunnen in een contract wel zo overeenkomen dat het vervangbaar is, wil van de
partijen bepaald dat dus
- Niet-vervangbare goederen → niet onderling inwisselbaar
- Belang onderscheid = kwijting van de schuld kan door het leveren van de vervangende zaak
als het voorwerp een vervangbaar goed is
- Schuldvergelijking enkel mogelijk voor geld en vervangbare zaken van dezelfde soort (art
5.255 BW)
3
GOEDERENRECHT
Annelies Wylleman en Joke Baeck
Gitte Dekens
,GOEDERENRECHT
Inleiding
Goederenrecht is een onderdeel van vermogensrecht (= recht tot regeling van de patrimoniale
subjectieve rechten)
Patrimoniaal = op geld waardeerbare zaken
3 soorten patrimoniale rechten
➔ Zakelijke rechten
= geven een rechtssubject (natuurlijke personen of rechtspersonen) een rechtstreeks
zeggenschap over een bepaalde zaak
Het gaat over de verhouding tussen mens en goed
Sommige hebben heel veel macht op een goed en andere totaal niet (variabel)
➔ Vorderingsrechten
= relaties tussen 2 rechtssubjecten, vorderingsrecht op een prestatie van een ander
rechtssubject
Prestatie: moet iets doen, mag iets niet doen, iets garanderen of een geven
Gezien bij professor Claeys (verbintenissenrecht)
➔ Intellectuele rechten
= rechten die de titularis van een recht een tijdelijk, maar exclusief exploitatierecht geven op
de originele creatie van de menselijke geest
De zakelijke rechten
De zakelijke hoofdrechten? Eigendom, mede-eigendom, zakelijke gebruiksrechten
We hanteren een numerus clausus beginsel binnen het goederenrecht → beperkt aantal want enkel
diegene die wetgever heeft gecreëerd
= art 3.3 lid 1 BW
Welke zakelijke gebruiksrechten? Erfdienstbaarheden, vruchtgebruik, erfpacht en opstal
Bijkomende zakelijke rechten → zakelijke zekerheden (geven geen rechtstreekse heerschappij op een
zaak)
Zijn een accessorium (bijzaak) van een schuldvordering
➔ Bijzondere voorrechten, pand, hypotheek en retentierecht
Modernisering van het goederenrecht
Steunde lang op BW van 1804: gericht op een agrarische samenleving
Goederenrecht heeft onlangs nieuwe insteek gekregen met boek 3 dat inwerking is getreden op 1
september 2021
In boek 3 hebben ze de evolutie van rechtspraak en rechtsleer geïmplementeerd
Belang van het zakenrecht:
Goede regeling van de toekenning van zakelijke rechten zorgt voor maatschappelijke welvaart →
draagt bij tot de levenskwaliteit van de betrokken burger
Het publiciteitssysteem staat ook centraal want snel en met zekerheid weten wie welk vermogen
heeft, is nuttig voor de medecontractant en overheid
1
,DEFINITIES:
• Zaak
= al wat bestaat met uitzondering van de mens
• Goederen
= alle voorwerpen die vatbaar zijn voor toe-eigening met inbegrip van de vermogensrechten
Dat staat in art 3.41 BW
• Voorwerp
= wat geen persoon is en geen dier is, ongeacht of het voorwerp natuurlijk of kunstmatig,
lichamelijk of onlichamelijk is
Dat staat in art 3.38 BW
• Lichamelijke voorwerpen
= voorwerpen die zintuigelijk kunnen worden waargenomen en worden gemeten middels
een momentopname
Vb.: gas en elektriciteit zijn lichamelijk, kan je misschien niet zien maar wel voelen en ruiken
Dat staat in art 3.40 BW
• Dieren
= hebben een gevoelsvermogen en biologische noden
Dat staat in art 3.39 BW
• Vruchten
= datgene wat een goed periodiek voortbrengt zonder dat dit de substantie van het goed
wijzigt, ongeacht of dit uit zichzelf gebeurt of als gevolg van de valorisatie ervan
Vb.: huurgelden
Dat staat in art 3.42 lid 1 BW
• Opbrengsten
= datgene wat een goed opbrengt maar waardoor de waarde van het goed onmiddellijk of
geleidelijk wordt verminderd
Vb.: diamantmijn
Dat staat in art 3.42 lid 2 BW
• Vermogen
= juridische algemeenheid die het geheel van de bestaande en toekomstige goederen (baten)
en verbintenissen (lasten) omvat (= art 3.35 lid 1 BW)
Indien u schuld niet voldoet, kan schuldeiser zich richten tot uw hele vermogen
Wanneer iemand sterft gaan volledige activa en passiva over naar erfgenaam
Erfrecht beschermt u op 3 manieren: nalatenschap kan u verwerpen
Andere 2 mogelijkheden: aanvaarden of aanvaarden onder voorrecht van boedelbeschrijving
Vermogen overledene wordt afgescheiden van vermogen erfgenaam
Normaal heeft iedereen 1 vermogen = eenheid van vermogen
Uitzondering: kwaliteitsrekening (bij advocaten), art 3.37 BW
Ze hebben derdengelden die niet onder hun eigen persoonlijk vermogen vallen
HOOFDSTUK 1: INDELING VAN DE GOEDEREN
2
, Waarom delen we goederen in?
Omdat goederen volgens categorie leiden tot toepassing van andere rechtsregels en hebben ze een
eigen rechtsstatuut
Onderscheid 1: volgens de graad van toe-eigeningsmogelijkheid
Belang indeling? vraag of goed wel voorwerp kan uitmaken van zakelijke rechten
Art 5.48 BW zegt dat het voorwerp van een prestatie noodzakelijk in de handel moet zijn
Goederen in de handel → kunnen voorwerp zijn van vermogensrechten en kunnen dus verhandeld
worden tussen burgers, goederen in het rechtsverkeer
Goederen buiten de handel → die kunnen niet geldig het voorwerp zijn van het vorderingsrecht, van
een prestatie
In feite komen ze in aanmerking voor private toe-eigening maar niet in rechte
Vb.: drugs
Gemene voorwerpen (=res communes) → goederen die aan niemand toebehoren en die gebruikt
worden in het algemeen belang of in het belang van de toekomstige generaties (art 3.43 lid 1 BW)
Zijn in geheel niet vatbaar voor private toe-eigening in hun geheel, maar deeltje ervan wel mogelijk
Vb.: de zee, de lucht, …
Door hun feitelijk voorkomen zijn ze niet vatbaar voor private toe-eigening
Goederen zonder eigenaar (=res nullius) → hebben geen eigenaar en zijn vatbaar voor toe-eigening
(art 3.43 lid 2 BW)
2 mogelijkheden: ofwel hebben ze nooit eigenaar gehad zoals bijvoorbeeld wild, vissen in de zee,
watervoorraad onder grond
Ofwel heeft de eigenaar afstand gedaan (= res derelictae) bijvoorbeeld wat eigenaar in vuilbak gooit
!! onderscheiden regeling voor onroerende goederen → indien die geen eigenaar hebben, behoren
ze toe aan de Staat en die heeft het recht om aansprakelijkheidsvorderingen in te stellen tegen de
vorige eigenaar voor eventuele verbintenissen, waardedalingen of beschadigingen
Roerende goederen die deel uitmaken van nalatenschappen zonder erfgenamen zijn ook voor de
staat
Gevonden goederen → ze kunnen gevonden worden indien u ze verloren bent OF indien ze res
nullius (er is gewoon geen eigenaar) zijn OF het zijn schatten (eigendomsrecht kan niet langer
aangetoond worden)
Onderscheid 2: volgens hun gebruik
Vervangbare goederen → onderling verwisselbaar voor de nakoming van een verbintenis (art 3.44 lid
1 BW)
Criterium onderscheid met niet-vervangbare goederen: de wil van de partijen dus geen kenmerk van
de goederen zelf
Belang onderscheid? Te vinden in het verbintenissenrecht
-
- Vb.: geld, bloem, koffie
- Partijen kunnen in een contract wel zo overeenkomen dat het vervangbaar is, wil van de
partijen bepaald dat dus
- Niet-vervangbare goederen → niet onderling inwisselbaar
- Belang onderscheid = kwijting van de schuld kan door het leveren van de vervangende zaak
als het voorwerp een vervangbaar goed is
- Schuldvergelijking enkel mogelijk voor geld en vervangbare zaken van dezelfde soort (art
5.255 BW)
3
