Gezondheidszorg
Module 1: Ziekte en gezondheid
Definitie gezondheid WHO
Definitie: ‘Health is a state of complete physical, mental and social well-being and not
merely the absence of disease or infirmity’
Probleem met deze oude definitie:
- Compleet?
• Dreigende medicalisering v maatschappij
• Zijn we volgens deze definitie niet allen meestal ziek?
• Wat met performante nieuwe screeningsdeterminanten?
• Nieuwe context:
• Chronische > acute ziekte
• Verbeterde hygiëne, voeding, ...
• Chronische ziekte = ziek?
• Meetbaar?
Dynamische definitie van gezondheid
Definitie: ‘with the ability to adapt and to self-manage, to function... in the physical,
mental, social domains of health’
Deze definitie is belangrijk in het bepalen v behandelingen van patiënten
Bv. kankerpatiënt: voelt zich goed en staat positief achter de behandeling
Tweede patiënt is redelijk instabiel, neemt veel medicatie, staat zelf niet achter
behandeling → ‘wil geen levensjaren, maar kwaliteit toevoegen aan leven
= shared decision making
Ruimte voor:
- Ziekte vs ziektegevoel en ziekterol
o Ziekterol: manier waarop de maatschappij nr de ziekte kijkt
o Ziektegevoel: klacht, vanuit de patiënt
o Ziekte: pathologisch substraat, vanuit arts
Modellen van ziekte en gezondheid
1. Biomedisch model (16e – 17e eeuw)
o Ziekte = probleem in biologische processen = objectieve waarneming
o Basis van de volgende modellen
o Implicatie v/h model op visie op
§ Gezondheid: focus op ‘absence of disease’
§ Financiering van westerse gezondheidszorg
o Belang van biomedisch model voor vooruitgang in geneeskunde
§ Ontstaansgeschiedenis van de medische wetenschap
1
, 2. Biopsychosociaal model
o Biologische aspecten: genetische en somatische bouw
o Psychologische factoren: mentale gezondheid en persoonlijkheid
o Sociologische factoren: omgeving
3. Bio-psychosociaal-spiritueel model
o Spirituele speelt hier een centrale rol in (=zingeving, levenshouding,
verbinding)
4. ‘Frailty’ model
o ‘Kwetsbaarheid’
o Een dynamische staat waarin een persoon verkeert die op 1 of meerdere
domeinen (fysiek, psychosociaal, omgeving) functioneel verlies/uitval
ervaart
o Frailty w veroorzaakt/beïnvloed door uiteenlopende parameters en leidt
tot het risico op nog meer uitval
Ecologisch model van gezondheid
1. Individu
o Kenmerken (biogenetische, somatische, psychische, sociale)
o Diversiteitskenmerken (leeftijd, geslacht, taal, seksuele geaardheid,
functiebeperking, genetische eigenschap, ...)
2. Interpersoonlijke factoren
o Bv gezinssituatie
3. Institutionele factoren
o Bv hoge werkdruk
4. Maatschappij
o Verwachtingspatronen/
o Rolpatronen
o Ziekte & werken
o Ziekte en sociaal functioneren
5. Beleid
o Regelgeving werkongeschiktheid ziekte/ouderschapsverlof
o Wetgeving bescherming op de werkplek
o Beroepsziekten
o …
→ Er is een wisselwerking tss individu en omgeving
Impact van ziekte
Transactioneel model
- Weerbare personen gaan minder impact ervaren uit de omgeving
- Integreert aspecten v ziekte zelf en aspecten v/d omgeving van zieke
Balansmodel
Integreert
- Draaglast ↔ draagkracht
- Risico factor ↔ beschermende factor
2
,Concept
Risicofactor
- Kenmerken met EB-voorspellende
waarde voor probleem
- Variatie per ontwikkelingsmoment
- Risicocumulatie is meer bepalend dan
aard RF
- Chronische RF meer bepaald dan
acute
Beschermende factor
- Modificeert kans op probleem bij
bestaan van RF
- Speelt een bugerende rol
Determinanten van gezondheid
Sociale determinanten
- Sociale gradiënt
- Stress
- Eerste levensjaren
- Sociale exclusie
- Werk
- Werkloosheid
- Sociale steun
- Verslaving
- Voeding
- Transport
Toegang tot curatieve en preventieve zorg
= belangrijke gezondheidsbepalende factor
↔ economische middelen
In aanmerking gezondheidszorgverzekering?
↔ praktische factoren
Openbaar vervoer? Nabijheid
↔ socioculturele factoren
Prioriteiten? Waarde? Vertrouwen zorgsysteem?
↔ kennis gezondheidszorgsysteem
3
, Module 2: Preventie, care & cure
Levensloop
Levensverwachting = gemiddeld aantal resterende jaren dat een persoon van een
bepaalde leeftijd kan verwachten te leven, uitgaande van de huidige sterftecondities
Gezonde Levensverwachting = de levensverwachting in als goed ervaren gezondheid
Enkele bedenkingen:
- Grote individuele variatie, zeker naarmate men ouder w
- Meeste chronische aandoeningen beginnen vanaf 50-55 jaar
- Twee belangrijke indicatoren voor een land/maatschappij:
o Levensverwachting
o Kindersterfte
Belangrijkste pijlers van een goede gezondheid
- Genen
- Opvoeding, scholing en opleiding
- Inkomen
- Gezond wonen
- Geen drugs
- Hygiëne (o.a. riolering)
• Economie (en politiek), sociale determinanten, ziekte en gezondheid van
groepen en individuen zijn met elkaar verbonden
• Gezondheid bevorderen is ruimer dan de gezondheidszorg
• Mortaliteit en de doodsoorzaken geven een aanwijzing van de prioriteiten inzake
volksgezondheid
• Deze prioriteiten kunnen verschillen per
• Land en regio
• Leeftijdscategorie
• Groep (socio-economisch, etnisch, gender, ...)
Preventie
Preventie = behouden = ervoor zorgen dat de huidige gezondheidstoestand niet
verslechtert
Doel: Gericht op:
- Gezondheid - Determinanten van gezondheid
o Behouden o Risico & beschermende F
o Beschermen o Gedrag gerelateerd
o Bevorderen o Omgeving gerelateerd
- Ziekte - Ziekte/aandoening
o Voorkomen (ziekte, o Vaccinatie
complicaties) o Vroege opsporing
o Vroege signalering
4
Module 1: Ziekte en gezondheid
Definitie gezondheid WHO
Definitie: ‘Health is a state of complete physical, mental and social well-being and not
merely the absence of disease or infirmity’
Probleem met deze oude definitie:
- Compleet?
• Dreigende medicalisering v maatschappij
• Zijn we volgens deze definitie niet allen meestal ziek?
• Wat met performante nieuwe screeningsdeterminanten?
• Nieuwe context:
• Chronische > acute ziekte
• Verbeterde hygiëne, voeding, ...
• Chronische ziekte = ziek?
• Meetbaar?
Dynamische definitie van gezondheid
Definitie: ‘with the ability to adapt and to self-manage, to function... in the physical,
mental, social domains of health’
Deze definitie is belangrijk in het bepalen v behandelingen van patiënten
Bv. kankerpatiënt: voelt zich goed en staat positief achter de behandeling
Tweede patiënt is redelijk instabiel, neemt veel medicatie, staat zelf niet achter
behandeling → ‘wil geen levensjaren, maar kwaliteit toevoegen aan leven
= shared decision making
Ruimte voor:
- Ziekte vs ziektegevoel en ziekterol
o Ziekterol: manier waarop de maatschappij nr de ziekte kijkt
o Ziektegevoel: klacht, vanuit de patiënt
o Ziekte: pathologisch substraat, vanuit arts
Modellen van ziekte en gezondheid
1. Biomedisch model (16e – 17e eeuw)
o Ziekte = probleem in biologische processen = objectieve waarneming
o Basis van de volgende modellen
o Implicatie v/h model op visie op
§ Gezondheid: focus op ‘absence of disease’
§ Financiering van westerse gezondheidszorg
o Belang van biomedisch model voor vooruitgang in geneeskunde
§ Ontstaansgeschiedenis van de medische wetenschap
1
, 2. Biopsychosociaal model
o Biologische aspecten: genetische en somatische bouw
o Psychologische factoren: mentale gezondheid en persoonlijkheid
o Sociologische factoren: omgeving
3. Bio-psychosociaal-spiritueel model
o Spirituele speelt hier een centrale rol in (=zingeving, levenshouding,
verbinding)
4. ‘Frailty’ model
o ‘Kwetsbaarheid’
o Een dynamische staat waarin een persoon verkeert die op 1 of meerdere
domeinen (fysiek, psychosociaal, omgeving) functioneel verlies/uitval
ervaart
o Frailty w veroorzaakt/beïnvloed door uiteenlopende parameters en leidt
tot het risico op nog meer uitval
Ecologisch model van gezondheid
1. Individu
o Kenmerken (biogenetische, somatische, psychische, sociale)
o Diversiteitskenmerken (leeftijd, geslacht, taal, seksuele geaardheid,
functiebeperking, genetische eigenschap, ...)
2. Interpersoonlijke factoren
o Bv gezinssituatie
3. Institutionele factoren
o Bv hoge werkdruk
4. Maatschappij
o Verwachtingspatronen/
o Rolpatronen
o Ziekte & werken
o Ziekte en sociaal functioneren
5. Beleid
o Regelgeving werkongeschiktheid ziekte/ouderschapsverlof
o Wetgeving bescherming op de werkplek
o Beroepsziekten
o …
→ Er is een wisselwerking tss individu en omgeving
Impact van ziekte
Transactioneel model
- Weerbare personen gaan minder impact ervaren uit de omgeving
- Integreert aspecten v ziekte zelf en aspecten v/d omgeving van zieke
Balansmodel
Integreert
- Draaglast ↔ draagkracht
- Risico factor ↔ beschermende factor
2
,Concept
Risicofactor
- Kenmerken met EB-voorspellende
waarde voor probleem
- Variatie per ontwikkelingsmoment
- Risicocumulatie is meer bepalend dan
aard RF
- Chronische RF meer bepaald dan
acute
Beschermende factor
- Modificeert kans op probleem bij
bestaan van RF
- Speelt een bugerende rol
Determinanten van gezondheid
Sociale determinanten
- Sociale gradiënt
- Stress
- Eerste levensjaren
- Sociale exclusie
- Werk
- Werkloosheid
- Sociale steun
- Verslaving
- Voeding
- Transport
Toegang tot curatieve en preventieve zorg
= belangrijke gezondheidsbepalende factor
↔ economische middelen
In aanmerking gezondheidszorgverzekering?
↔ praktische factoren
Openbaar vervoer? Nabijheid
↔ socioculturele factoren
Prioriteiten? Waarde? Vertrouwen zorgsysteem?
↔ kennis gezondheidszorgsysteem
3
, Module 2: Preventie, care & cure
Levensloop
Levensverwachting = gemiddeld aantal resterende jaren dat een persoon van een
bepaalde leeftijd kan verwachten te leven, uitgaande van de huidige sterftecondities
Gezonde Levensverwachting = de levensverwachting in als goed ervaren gezondheid
Enkele bedenkingen:
- Grote individuele variatie, zeker naarmate men ouder w
- Meeste chronische aandoeningen beginnen vanaf 50-55 jaar
- Twee belangrijke indicatoren voor een land/maatschappij:
o Levensverwachting
o Kindersterfte
Belangrijkste pijlers van een goede gezondheid
- Genen
- Opvoeding, scholing en opleiding
- Inkomen
- Gezond wonen
- Geen drugs
- Hygiëne (o.a. riolering)
• Economie (en politiek), sociale determinanten, ziekte en gezondheid van
groepen en individuen zijn met elkaar verbonden
• Gezondheid bevorderen is ruimer dan de gezondheidszorg
• Mortaliteit en de doodsoorzaken geven een aanwijzing van de prioriteiten inzake
volksgezondheid
• Deze prioriteiten kunnen verschillen per
• Land en regio
• Leeftijdscategorie
• Groep (socio-economisch, etnisch, gender, ...)
Preventie
Preventie = behouden = ervoor zorgen dat de huidige gezondheidstoestand niet
verslechtert
Doel: Gericht op:
- Gezondheid - Determinanten van gezondheid
o Behouden o Risico & beschermende F
o Beschermen o Gedrag gerelateerd
o Bevorderen o Omgeving gerelateerd
- Ziekte - Ziekte/aandoening
o Voorkomen (ziekte, o Vaccinatie
complicaties) o Vroege opsporing
o Vroege signalering
4
