Psychodiagnostiek
Hoofdstuk 1: Diagnostisch proces
Wat is psychodiagnostiek?
Diagnostiek = een proces waarbij sprake is van een hulp- of zorgvraag die in kaart wordt
gebracht en geanalyseerd met als doel het kunnen waarmaken van zorg
Indicatiestelling: het proces dat op basis van de hulp- of zorgvraag van een natuurlijke persoon
en de analyse van de beschikbare relevante gegevens betreffende die persoon de behoefte aan
hulp- en zorgverlening van die persoon vaststelt
Zorginschaling: het bepalen van de behoefte aan hulp- en zorgverlening van een natuurlijke
persoon aan de hand van een daarvoor bestemd meetinstrument
Handelingsgerichte diagnostiek = een cyclisch onderzoeksproces waarbij informatie over een
persoon en zijn omgeving wordt verzameld en geanalyseerd om problemen, onderwijs- of
hulpbehoeften te begrijpen en te komen tot gericht en passend advies voor het handelen
Diagnostiek kan gezien worden als het geheel van al deze deelprocessen van de diagnostische
cyclus
Diagnostische cyclus (De Bruyn & Ruijssenaars, 2015)=
4 componenten:
- Klachtanalyse (verhelderende diagnostiek):
o Klachten van de cliënt worden verduidelijkt
o Hulpvraag wordt duidelijk geformuleerd
- Probleemanalyse (onderkennende diagnostiek):
, o Positieve en negatieve gedragingen worden in kaart gebracht
o Gedachten, gevoelens en handelingen worden beschreven
o Ernst van het probleemgedrag wordt beoordeeld
- Verklaringsanalyse (verklarende diagnostiek):
o Worden mogelijke oorzaken van het probleemgedrag opgesteld
o Ontstaat van totaalbeeld (integratief beeld) van de cliënt
- Indicatieanalyse (indicerende diagnostiek):
o Best passende aanpak wordt bepaald
o Interventiedoelen worden vastgelegd en geprioriteerd
o Wordt gekeken welke interventie het meest geschikt is
➔ Diagnostiek = het geheel van al deze fases samen
3 soorten:
1. Beschrijvende diagnostiek
= Beschrijven van moeilijkheden, context, protectieve factoren uit verschillende bronnen
2. Verklarende diagnostiek
= Streven naar begrijpen en verklaring over hoe klachten ontwikkeld zijn; hypothesen
opstellen
3. Voorschrijvende diagnostiek
= Brug tussen diagnostisch proces en behandeling/interventies
Termen diagnostiek en assessment worden vaak door elkaar gebruikt
Assessment wordt vooral gebruikt in:
- Arbeids- en organisatiepsychologie (bv. bij sollicitaties)
- Inschaling van zorgbehoeften (bv. BelRAI)
Assessment = beoordelen of taxeren
➔ Volgens EFPA: assessment is een systematische methode om
psychologische kenmerken of prestaties te meten
Conclusie: Verschil tussen diagnostiek en assessment is vooral contextafhankelijk
Diagnostiek versus classificatie
Praktijk: diagnostiek vaak verwisseld met classificatie, maar dit is niet correct
Classificatie:
- Iemand wordt ingedeeld in een categorie op basis van kenmerken
- Is beschrijvend, geen verklaring
- TGeeft info over prognose en mogelijke behandeling op groepsniveau
,Diagnostiek:
- Richt zich op een uniek en individueel beeld
- Bestaat uit:
o Probleemanalyse
o Verklaringsanalyse
o Indicatieanalyse
➔ Classificatie kan een onderdeel zijn van diagnostiek, maar valt er niet
mee samen
Diagnostiek binnen de verschillende werkgebieden
Categoriale classificatie (DSM & ICD)
- Stoornissen worden ingedeeld in duidelijke categorieën
- Er geldt een alles-of-niets-principe:
o Je voldoet aan genoeg criteria → je krijgt de stoornis
o Anders → geen classificatie
Voorbeelden:
DSM-5
ICD-10 / ICD-11
➔ Tegenwoordig erkent men dat categorieën toch deels overlappen
Dimensionele classificatie
Psychische problemen liggen op een continuüm (geen zwart-wit)
- Iedereen = een unieke positie op verschillende dimensies
➔ Stoornissen verschillen in graad, niet in soort
, Voorbeelden van modellen:
RDoC
HiTOP
- Bestaan dimensionele meetinstrumenten voor de praktijk
ASEBA-vragenlijsten
- Beschrijven gedrag via dimensies (syndromen) zoals:
o Agressief gedrag
o Angstig gedrag
- Werken met normgroepen om vergelijking te maken
- Gebaseerd op statistische analyses (bottom-up methode)
- Bevatten ook DSM-schalen → combineert dimensioneel én categoriaal
Psychodiagnostisch proces
De empirische cyclus (De Groot, 1961)
= Procedure die opgesteld werd om op een wetenschappelijke wijze kennis te vergaren
Wordt in verschillende
wetenschappen gebruikt (vb.:
Fysica, Wiskunde, Psychologie, …)
Hoofdstuk 1: Diagnostisch proces
Wat is psychodiagnostiek?
Diagnostiek = een proces waarbij sprake is van een hulp- of zorgvraag die in kaart wordt
gebracht en geanalyseerd met als doel het kunnen waarmaken van zorg
Indicatiestelling: het proces dat op basis van de hulp- of zorgvraag van een natuurlijke persoon
en de analyse van de beschikbare relevante gegevens betreffende die persoon de behoefte aan
hulp- en zorgverlening van die persoon vaststelt
Zorginschaling: het bepalen van de behoefte aan hulp- en zorgverlening van een natuurlijke
persoon aan de hand van een daarvoor bestemd meetinstrument
Handelingsgerichte diagnostiek = een cyclisch onderzoeksproces waarbij informatie over een
persoon en zijn omgeving wordt verzameld en geanalyseerd om problemen, onderwijs- of
hulpbehoeften te begrijpen en te komen tot gericht en passend advies voor het handelen
Diagnostiek kan gezien worden als het geheel van al deze deelprocessen van de diagnostische
cyclus
Diagnostische cyclus (De Bruyn & Ruijssenaars, 2015)=
4 componenten:
- Klachtanalyse (verhelderende diagnostiek):
o Klachten van de cliënt worden verduidelijkt
o Hulpvraag wordt duidelijk geformuleerd
- Probleemanalyse (onderkennende diagnostiek):
, o Positieve en negatieve gedragingen worden in kaart gebracht
o Gedachten, gevoelens en handelingen worden beschreven
o Ernst van het probleemgedrag wordt beoordeeld
- Verklaringsanalyse (verklarende diagnostiek):
o Worden mogelijke oorzaken van het probleemgedrag opgesteld
o Ontstaat van totaalbeeld (integratief beeld) van de cliënt
- Indicatieanalyse (indicerende diagnostiek):
o Best passende aanpak wordt bepaald
o Interventiedoelen worden vastgelegd en geprioriteerd
o Wordt gekeken welke interventie het meest geschikt is
➔ Diagnostiek = het geheel van al deze fases samen
3 soorten:
1. Beschrijvende diagnostiek
= Beschrijven van moeilijkheden, context, protectieve factoren uit verschillende bronnen
2. Verklarende diagnostiek
= Streven naar begrijpen en verklaring over hoe klachten ontwikkeld zijn; hypothesen
opstellen
3. Voorschrijvende diagnostiek
= Brug tussen diagnostisch proces en behandeling/interventies
Termen diagnostiek en assessment worden vaak door elkaar gebruikt
Assessment wordt vooral gebruikt in:
- Arbeids- en organisatiepsychologie (bv. bij sollicitaties)
- Inschaling van zorgbehoeften (bv. BelRAI)
Assessment = beoordelen of taxeren
➔ Volgens EFPA: assessment is een systematische methode om
psychologische kenmerken of prestaties te meten
Conclusie: Verschil tussen diagnostiek en assessment is vooral contextafhankelijk
Diagnostiek versus classificatie
Praktijk: diagnostiek vaak verwisseld met classificatie, maar dit is niet correct
Classificatie:
- Iemand wordt ingedeeld in een categorie op basis van kenmerken
- Is beschrijvend, geen verklaring
- TGeeft info over prognose en mogelijke behandeling op groepsniveau
,Diagnostiek:
- Richt zich op een uniek en individueel beeld
- Bestaat uit:
o Probleemanalyse
o Verklaringsanalyse
o Indicatieanalyse
➔ Classificatie kan een onderdeel zijn van diagnostiek, maar valt er niet
mee samen
Diagnostiek binnen de verschillende werkgebieden
Categoriale classificatie (DSM & ICD)
- Stoornissen worden ingedeeld in duidelijke categorieën
- Er geldt een alles-of-niets-principe:
o Je voldoet aan genoeg criteria → je krijgt de stoornis
o Anders → geen classificatie
Voorbeelden:
DSM-5
ICD-10 / ICD-11
➔ Tegenwoordig erkent men dat categorieën toch deels overlappen
Dimensionele classificatie
Psychische problemen liggen op een continuüm (geen zwart-wit)
- Iedereen = een unieke positie op verschillende dimensies
➔ Stoornissen verschillen in graad, niet in soort
, Voorbeelden van modellen:
RDoC
HiTOP
- Bestaan dimensionele meetinstrumenten voor de praktijk
ASEBA-vragenlijsten
- Beschrijven gedrag via dimensies (syndromen) zoals:
o Agressief gedrag
o Angstig gedrag
- Werken met normgroepen om vergelijking te maken
- Gebaseerd op statistische analyses (bottom-up methode)
- Bevatten ook DSM-schalen → combineert dimensioneel én categoriaal
Psychodiagnostisch proces
De empirische cyclus (De Groot, 1961)
= Procedure die opgesteld werd om op een wetenschappelijke wijze kennis te vergaren
Wordt in verschillende
wetenschappen gebruikt (vb.:
Fysica, Wiskunde, Psychologie, …)
