Samenvatting Preventieve mondzorg
1 GEZONDHEID EN PREVENTIE
1.1 MONDGEZONDHEID, EEN MAATSCHAPPELIJK PROBLEEM
Prevalentie= Het voorkomen van een ziekteverschijnsel op een bepaald moment in een bepaalde periode als
proportie van de populatie.
Incidentie=Het aantal nieuwe gevallen van een ziekte in een bepaalde periode.
Verband mondgezondheid en algemene gezondheid → diabetes, hart- en vaatziektes en reuma
Curatieve cirkel= klein cariës → groter cariës → vulling → secundaire cariës → endo → kroon → peri-apicale
ontsteking → implantaat
Preventie: accurate diagnose → preventie-determinanten analyse (van bio-medisch-technische benadering naar bio-
psycho-sociale benadering)(van ziekte gericht naar patiënt-gezondheid gericht)
1.2 HET CONCEPT MONDGEZONDHEID
Gezondheid=Vrij zijn van ziekten(gezondheidsconditie), fysiologisch functioneren, psychosociale functies.
Goede gezondheid=Toestand van volledig lichamelijk, geestelijk en maatschappelijk welbevinden en niet slechts de
afwezigheid van ziekten.
Positieve gezondheid= Een breder concept dat gezondheid opentrekt van lichaamsfuncties en mentaal welbevinden
naar kwaliteit van leven, zingeving, meedoen en dagelijks functioneren.
Goede mondgezondheid:
- De afwezigheid van ziekte, pijn en discomfort en/of van de progressie ervan.
- Het vermogen een reeks acties te ondernemen zoals spreken, kauwen, lachen, slikken, smaken,…
- Het verband tussen mondgezondheid en psychosociaal functioneren.
1.3 HOE GEZONDHEID BEVORDEREN
Gezondheidsdeterminanten van Lalonde
→ Menselijke biologie (erfelijkheid, verworven, geslacht)
→ Leefstijl (houding, kennis, gedrag)
→ Organisatie van de gezondheidszorg (toegankelijkheid)
→ Omgevingsfactoren (fysiek: fysisch, chemisch, biotisch, sociaal)
Biomedisch, medisch-technische benadering= aanpak van ziekte en oorzaak, gericht naar het lichaam.
Gedragsmatige benadering= aanpak van gedragsfactoren en levensstijlen, gericht naar de persoon.
1.4 HET CONCEPT GEZONDHEIDSPROMOTIE
Gezondheidspromotie=het proces waardoor mensen of groepen van mensen in staat gesteld worden om meer
controle te verwerven over de determinanten van hun gezondheid, en zo hun gezondheid te verbeteren.(WHO-
1984)
Principes Ottawa Charter
• Creëren van een gezond ondersteunend leefmilieu (waterfluoridering)
• Het ontwikkelen van een gezond overheidsbeleid (suikertaks)
• Ontwikkelen van persoonlijke vaardigheden (geïntegreerde mondgezondheidsvoorlichting)
• Heroriënteren gezondheidszorg (evenwicht curatieve en preventieve zorg)
• Versterken van gemeenschapsactiviteiten (maatschappelijke gezondheidszorg binnen de opleiding)
,Common risk factor approach (CRFA): Gefocust op onderliggende
gezondheidsdeterminanten om algemene gezondheid te verbeteren,
en sociale ongelijkheden te verminderen.
Uitdagingen binnen gezondheidspromotie
• Ongelijkheid – onrechtvaardigheid
• Empowerment
• Advocacy: werk van organisaties die zich inzetten voor
rechten van bepaalde groepen.
De drie elementen van gezondheidspromotie
• Gezondheidsvoorlichting (Participatief)
• Gezondheidsbewaking (Wet- en regelgeving)
• Ondersteunende preventieve maatregelen (Primair – secundair – tertiair)
1.5 GEZONDHEID METEN
Gezondheidsindicatoren: maatstaven om informatie samen te vatten over de gezondheid van de bevolking of de
prestatie van het gezondheidsbeleid.
➢ Ratio: Verhouding tussen de aantallen van 2 categorieën. (bv. BMI-index Kg/m2)
➢ Verhouding: teller maakt wel deel uit van de noemer. (bv. De proportie vrouwen op totale bevolking)
𝑁 𝑛𝑖𝑒𝑢𝑤𝑒 𝑧𝑖𝑒𝑘𝑒𝑛
➢ Rate: een ratio of proportie met een tijdsdimensie. ( 𝑅𝑎𝑡𝑒 = 𝑃𝑒𝑟𝑠𝑜𝑜𝑛𝑡𝑖𝑗𝑑 𝑎𝑡 𝑟𝑖𝑠𝑘 Over een bepaalde
tijdsperiode)
➢ Odds: de kans dat zich iets voordoet t.o.v. De kans dat zich iets niets voordoet. (x: niet-x)(20 wedstrijden, 16
won, 4 verloor. De odds zijn dan 16 tegen 4 of 4 tegen 1.)
Prevalentie(=proportie)
𝑁 𝑝𝑒𝑟𝑠𝑜𝑛𝑒𝑛 𝑚𝑒𝑡 𝑧𝑖𝑒𝑘𝑡𝑒
→𝑃𝑟𝑒𝑣𝑎𝑙𝑒𝑛𝑡𝑖𝑒(𝑃 ) = Op tijdstip t
𝑁 𝑝𝑒𝑟𝑠𝑜𝑛𝑒𝑛 𝑖𝑛 𝑟𝑖𝑠𝑖𝑐𝑜𝑝𝑜𝑝𝑢𝑙𝑎𝑡𝑖𝑒
Incidentie(=rate)
𝑁 𝑝𝑒𝑟𝑠𝑜𝑛𝑒𝑛 𝑚𝑒𝑡 𝑛𝑖𝑒𝑢𝑤𝑒 𝑧𝑖𝑒𝑘𝑡𝑒
→𝐼𝑛𝑐𝑖𝑑𝑒𝑛𝑡𝑖𝑒 (𝐼) = 𝑁 𝑝𝑒𝑟𝑠𝑜𝑛𝑒𝑛 𝑖𝑛 𝑟𝑖𝑠𝑖𝑐𝑜𝑝𝑜𝑝𝑢𝑙𝑎𝑡𝑖𝑒
In periode t1-t2
Cumulatieve incidentie: Aantal nieuwe gevallen van een ziekte gedurende een bepaalde periode dat een populatie
risico loopt.
𝑛 𝑝𝑒𝑟𝑠𝑜𝑛𝑒𝑛 𝑚𝑒𝑡 𝑛𝑖𝑒𝑢𝑤𝑒 𝑧𝑖𝑒𝑘𝑡𝑒 𝑖𝑛 𝑝𝑒𝑟𝑖𝑜𝑑𝑒 𝑡1−𝑡2
→ 𝐶𝐼 = 𝑛 𝑝𝑒𝑟𝑠𝑜𝑛𝑒𝑛 𝑖𝑛 𝑟𝑖𝑠𝑖𝑐𝑜𝑝𝑜𝑝𝑢𝑙𝑎𝑡𝑖𝑒 𝑏𝑖𝑗 ℎ𝑒𝑡 𝑏𝑒𝑔𝑖𝑛 𝑣𝑎𝑛 𝑑𝑒 𝑝𝑒𝑟𝑖𝑜𝑑𝑒(𝑡1)
Mortaliteitsratio= Het geschatte totale aantal sterfgevallen in een populatie van een bepaald geslacht en/of leeftijd,
gedeeld door het totale aantal van deze populatie, uitgedrukt per 100.000 inwoners, voor een bepaald jaar, in een
bepaald land, territorium of geografisch gebied.
Bruto sterftecijfer=gemiddeld aantal overledenen per 1.000 inwoners in een bepaalde periode.
Gestandaardiseerd sterftecijfer= de invloed van de verschillen in de samenstelling van de bevolking naar leeftijd en
geslacht op de sterfte tussen diverse jaren is uitgeschakeld.
Health-related quality of life (hrqol)= vernauwt qol tot aspecten die relevant zijn voor gezondheid.
1. Het is een multi-dimensioneel concept met beschrijving van fysieke, functionele, sociale en psychologische
aspecten van welzijn.
, 2. In contrast tot qol includeert hrqol zowel objectieve en subjectieve perspectieven in ieder domein.
→ 5 dimensies: mobiliteit, zelfzorg, dagelijkse activiteiten, pijn/ongemak,
angst/depressie. (score 0-1)
Oral Health-related quality of life (ohrqol)= de impact van orale aandoeningen
en kwalen op aspecten van het dagelijks leven dat een patiënt of een persoon
naar waarde schat, die voldoende belangrijk zijn in termen van frequentie,
ernst en duur om hun ervaring en beleving van hun leven over het algemeen te
beïnvloeden.
Morbiditeit=maatstaf die wordt gebruikt om de incidentie/prevalentie van
gezondheidsproblemen in een specifieke bevolking te kwantificeren.
→ Comorbiditeit/Multi morbiditeit: impliceert dat een persoon gelijktijdig meerdere gezondheidsproblemen of
medische aandoeningen heeft die onafhankelijk van elkaar bestaan.
2 EPIDEMIOLOGIE
2.1 INLEIDING
Epidemiologie= gebaseerd op twee fundamentele met elkaar verbonden veronderstellingen:
➢ Ziektes ontstaan niet per toeval.
➢ Ziektebeelden hebben steeds oorzakelijke (causaal) en preventieve factoren.
De leer die het voorkomen (inclusief spreiding) van een ziekte binnen een bevolkingsgroep bestudeert, en haar
determinanten en beschermende factoren opspoort.
Drie componenten
- Frequentie (hoe vaak?)
- Bestuderen van de spreiding (wie en waar?)
- Zoeken van determinanten (waarom?)
2.2 MEETINSTRUMENTEN- INDICES
➢ Plaque index
Ramfjord elementen scoren:
• 0: geen tandplaque
• 1: tandplaque thv. De
tandvleesrand, enkel te
detecteren met
onderzoeksinstrument
• 2: matige plaque thv. De tandvleesrand
• 3: overvloed van tandplaque verder op het
tandoppervlak
➢ DMF-index
De DMF-index, een (ir)reversibele index voor cariës, is een index die het aantal aangetaste, ontbrekende en gevulde
tanden (DMFT) of vlakken (DMFS) registreert. (voor melkgebit kleine letters, wijsheidstanden niet meetellen)
- D: decayed- aangetaste
- M: missing- geëxtraheerde(omwille van cariës)
- F: filled- gevulde
1 GEZONDHEID EN PREVENTIE
1.1 MONDGEZONDHEID, EEN MAATSCHAPPELIJK PROBLEEM
Prevalentie= Het voorkomen van een ziekteverschijnsel op een bepaald moment in een bepaalde periode als
proportie van de populatie.
Incidentie=Het aantal nieuwe gevallen van een ziekte in een bepaalde periode.
Verband mondgezondheid en algemene gezondheid → diabetes, hart- en vaatziektes en reuma
Curatieve cirkel= klein cariës → groter cariës → vulling → secundaire cariës → endo → kroon → peri-apicale
ontsteking → implantaat
Preventie: accurate diagnose → preventie-determinanten analyse (van bio-medisch-technische benadering naar bio-
psycho-sociale benadering)(van ziekte gericht naar patiënt-gezondheid gericht)
1.2 HET CONCEPT MONDGEZONDHEID
Gezondheid=Vrij zijn van ziekten(gezondheidsconditie), fysiologisch functioneren, psychosociale functies.
Goede gezondheid=Toestand van volledig lichamelijk, geestelijk en maatschappelijk welbevinden en niet slechts de
afwezigheid van ziekten.
Positieve gezondheid= Een breder concept dat gezondheid opentrekt van lichaamsfuncties en mentaal welbevinden
naar kwaliteit van leven, zingeving, meedoen en dagelijks functioneren.
Goede mondgezondheid:
- De afwezigheid van ziekte, pijn en discomfort en/of van de progressie ervan.
- Het vermogen een reeks acties te ondernemen zoals spreken, kauwen, lachen, slikken, smaken,…
- Het verband tussen mondgezondheid en psychosociaal functioneren.
1.3 HOE GEZONDHEID BEVORDEREN
Gezondheidsdeterminanten van Lalonde
→ Menselijke biologie (erfelijkheid, verworven, geslacht)
→ Leefstijl (houding, kennis, gedrag)
→ Organisatie van de gezondheidszorg (toegankelijkheid)
→ Omgevingsfactoren (fysiek: fysisch, chemisch, biotisch, sociaal)
Biomedisch, medisch-technische benadering= aanpak van ziekte en oorzaak, gericht naar het lichaam.
Gedragsmatige benadering= aanpak van gedragsfactoren en levensstijlen, gericht naar de persoon.
1.4 HET CONCEPT GEZONDHEIDSPROMOTIE
Gezondheidspromotie=het proces waardoor mensen of groepen van mensen in staat gesteld worden om meer
controle te verwerven over de determinanten van hun gezondheid, en zo hun gezondheid te verbeteren.(WHO-
1984)
Principes Ottawa Charter
• Creëren van een gezond ondersteunend leefmilieu (waterfluoridering)
• Het ontwikkelen van een gezond overheidsbeleid (suikertaks)
• Ontwikkelen van persoonlijke vaardigheden (geïntegreerde mondgezondheidsvoorlichting)
• Heroriënteren gezondheidszorg (evenwicht curatieve en preventieve zorg)
• Versterken van gemeenschapsactiviteiten (maatschappelijke gezondheidszorg binnen de opleiding)
,Common risk factor approach (CRFA): Gefocust op onderliggende
gezondheidsdeterminanten om algemene gezondheid te verbeteren,
en sociale ongelijkheden te verminderen.
Uitdagingen binnen gezondheidspromotie
• Ongelijkheid – onrechtvaardigheid
• Empowerment
• Advocacy: werk van organisaties die zich inzetten voor
rechten van bepaalde groepen.
De drie elementen van gezondheidspromotie
• Gezondheidsvoorlichting (Participatief)
• Gezondheidsbewaking (Wet- en regelgeving)
• Ondersteunende preventieve maatregelen (Primair – secundair – tertiair)
1.5 GEZONDHEID METEN
Gezondheidsindicatoren: maatstaven om informatie samen te vatten over de gezondheid van de bevolking of de
prestatie van het gezondheidsbeleid.
➢ Ratio: Verhouding tussen de aantallen van 2 categorieën. (bv. BMI-index Kg/m2)
➢ Verhouding: teller maakt wel deel uit van de noemer. (bv. De proportie vrouwen op totale bevolking)
𝑁 𝑛𝑖𝑒𝑢𝑤𝑒 𝑧𝑖𝑒𝑘𝑒𝑛
➢ Rate: een ratio of proportie met een tijdsdimensie. ( 𝑅𝑎𝑡𝑒 = 𝑃𝑒𝑟𝑠𝑜𝑜𝑛𝑡𝑖𝑗𝑑 𝑎𝑡 𝑟𝑖𝑠𝑘 Over een bepaalde
tijdsperiode)
➢ Odds: de kans dat zich iets voordoet t.o.v. De kans dat zich iets niets voordoet. (x: niet-x)(20 wedstrijden, 16
won, 4 verloor. De odds zijn dan 16 tegen 4 of 4 tegen 1.)
Prevalentie(=proportie)
𝑁 𝑝𝑒𝑟𝑠𝑜𝑛𝑒𝑛 𝑚𝑒𝑡 𝑧𝑖𝑒𝑘𝑡𝑒
→𝑃𝑟𝑒𝑣𝑎𝑙𝑒𝑛𝑡𝑖𝑒(𝑃 ) = Op tijdstip t
𝑁 𝑝𝑒𝑟𝑠𝑜𝑛𝑒𝑛 𝑖𝑛 𝑟𝑖𝑠𝑖𝑐𝑜𝑝𝑜𝑝𝑢𝑙𝑎𝑡𝑖𝑒
Incidentie(=rate)
𝑁 𝑝𝑒𝑟𝑠𝑜𝑛𝑒𝑛 𝑚𝑒𝑡 𝑛𝑖𝑒𝑢𝑤𝑒 𝑧𝑖𝑒𝑘𝑡𝑒
→𝐼𝑛𝑐𝑖𝑑𝑒𝑛𝑡𝑖𝑒 (𝐼) = 𝑁 𝑝𝑒𝑟𝑠𝑜𝑛𝑒𝑛 𝑖𝑛 𝑟𝑖𝑠𝑖𝑐𝑜𝑝𝑜𝑝𝑢𝑙𝑎𝑡𝑖𝑒
In periode t1-t2
Cumulatieve incidentie: Aantal nieuwe gevallen van een ziekte gedurende een bepaalde periode dat een populatie
risico loopt.
𝑛 𝑝𝑒𝑟𝑠𝑜𝑛𝑒𝑛 𝑚𝑒𝑡 𝑛𝑖𝑒𝑢𝑤𝑒 𝑧𝑖𝑒𝑘𝑡𝑒 𝑖𝑛 𝑝𝑒𝑟𝑖𝑜𝑑𝑒 𝑡1−𝑡2
→ 𝐶𝐼 = 𝑛 𝑝𝑒𝑟𝑠𝑜𝑛𝑒𝑛 𝑖𝑛 𝑟𝑖𝑠𝑖𝑐𝑜𝑝𝑜𝑝𝑢𝑙𝑎𝑡𝑖𝑒 𝑏𝑖𝑗 ℎ𝑒𝑡 𝑏𝑒𝑔𝑖𝑛 𝑣𝑎𝑛 𝑑𝑒 𝑝𝑒𝑟𝑖𝑜𝑑𝑒(𝑡1)
Mortaliteitsratio= Het geschatte totale aantal sterfgevallen in een populatie van een bepaald geslacht en/of leeftijd,
gedeeld door het totale aantal van deze populatie, uitgedrukt per 100.000 inwoners, voor een bepaald jaar, in een
bepaald land, territorium of geografisch gebied.
Bruto sterftecijfer=gemiddeld aantal overledenen per 1.000 inwoners in een bepaalde periode.
Gestandaardiseerd sterftecijfer= de invloed van de verschillen in de samenstelling van de bevolking naar leeftijd en
geslacht op de sterfte tussen diverse jaren is uitgeschakeld.
Health-related quality of life (hrqol)= vernauwt qol tot aspecten die relevant zijn voor gezondheid.
1. Het is een multi-dimensioneel concept met beschrijving van fysieke, functionele, sociale en psychologische
aspecten van welzijn.
, 2. In contrast tot qol includeert hrqol zowel objectieve en subjectieve perspectieven in ieder domein.
→ 5 dimensies: mobiliteit, zelfzorg, dagelijkse activiteiten, pijn/ongemak,
angst/depressie. (score 0-1)
Oral Health-related quality of life (ohrqol)= de impact van orale aandoeningen
en kwalen op aspecten van het dagelijks leven dat een patiënt of een persoon
naar waarde schat, die voldoende belangrijk zijn in termen van frequentie,
ernst en duur om hun ervaring en beleving van hun leven over het algemeen te
beïnvloeden.
Morbiditeit=maatstaf die wordt gebruikt om de incidentie/prevalentie van
gezondheidsproblemen in een specifieke bevolking te kwantificeren.
→ Comorbiditeit/Multi morbiditeit: impliceert dat een persoon gelijktijdig meerdere gezondheidsproblemen of
medische aandoeningen heeft die onafhankelijk van elkaar bestaan.
2 EPIDEMIOLOGIE
2.1 INLEIDING
Epidemiologie= gebaseerd op twee fundamentele met elkaar verbonden veronderstellingen:
➢ Ziektes ontstaan niet per toeval.
➢ Ziektebeelden hebben steeds oorzakelijke (causaal) en preventieve factoren.
De leer die het voorkomen (inclusief spreiding) van een ziekte binnen een bevolkingsgroep bestudeert, en haar
determinanten en beschermende factoren opspoort.
Drie componenten
- Frequentie (hoe vaak?)
- Bestuderen van de spreiding (wie en waar?)
- Zoeken van determinanten (waarom?)
2.2 MEETINSTRUMENTEN- INDICES
➢ Plaque index
Ramfjord elementen scoren:
• 0: geen tandplaque
• 1: tandplaque thv. De
tandvleesrand, enkel te
detecteren met
onderzoeksinstrument
• 2: matige plaque thv. De tandvleesrand
• 3: overvloed van tandplaque verder op het
tandoppervlak
➢ DMF-index
De DMF-index, een (ir)reversibele index voor cariës, is een index die het aantal aangetaste, ontbrekende en gevulde
tanden (DMFT) of vlakken (DMFS) registreert. (voor melkgebit kleine letters, wijsheidstanden niet meetellen)
- D: decayed- aangetaste
- M: missing- geëxtraheerde(omwille van cariës)
- F: filled- gevulde
