FILOSOFIE VAN DE
PEDAGOGISCHE
WETENSCHAPPEN
Inhoud
Les 1: Inleiding....................................................................................................... 6
Wat is filosofie?................................................................................................... 6
Een definitie..................................................................................................... 7
1.1 Wat is filosofie? Een methode....................................................................7
1.2 Wat is filosofie? Een domein.....................................................................9
1.3 Wat is filosofie? FIlosofie is haar geschiedenis.........................................10
2. Waarom zo moeilijk?..................................................................................... 11
3. Zin en onzin van de filosofie..........................................................................12
Filosoof is een scheldwoord............................................................................12
Nutteloos zinloos............................................................................................ 12
Is filosofie nutteloos?...................................................................................... 12
Les 2: Filosofie v.d. pedagogische wetenschappen als wetenschapsfilosofie.......13
Wat is filosofie? Een verzameling van deeldisciplines.......................................13
Metafysica...................................................................................................... 14
Logica............................................................................................................. 14
Epistemologie................................................................................................. 15
Moraalfilosofie (of ethiek)............................................................................... 16
Combinaties................................................................................................... 16
Wetenschapsfilosofie..................................................................................... 16
Toegepaste filosofie....................................................................................... 17
Wetenschapsfilosofie......................................................................................... 18
Algemene wetenschapsfilosofie.....................................................................18
Specifieke wetenschapsfilosofie.....................................................................18
Kritisch over wetenschap............................................................................... 19
Filosofie van de wetenschap of filosofie voor/ in de wetenschap...................20
FIlosofie van de pedagogische wetenschappen................................................20
Wat is pedagogie?.......................................................................................... 20
1
, Deels geesteswetenschap…...........................................................................21
… En deels gedragswetenschap.....................................................................21
Gedragswetenschappen en het object dat subject is.....................................22
Pedagogische wetenschappen: verbonden met praktijken............................22
Les 3: De geest..................................................................................................... 23
Geest en de zoektocht naar de mens................................................................24
Descartes’ dualisme.......................................................................................... 24
Descartes’ schaduw....................................................................................... 24
Een materiële geest?..................................................................................... 28
Van materialisme naar fysicalisme....................................................................29
Dus fysicalisme?............................................................................................. 29
2 versies......................................................................................................... 29
Argumenten pro fysicalisme...........................................................................31
Argumenten contra fysicalisme......................................................................31
Qualia............................................................................................................. 32
Belangrijke posities in mind-body debat........................................................33
Conclusie........................................................................................................ 34
Les 4: Cultuur en natuur....................................................................................... 34
Aangeboren of aangeleerd?...........................................................................34
Wolfskinderen................................................................................................... 35
Psammetichus................................................................................................ 35
Kaspar Hauser................................................................................................ 36
Victor van Aveyron......................................................................................... 36
Genie, een modern wolfskind.........................................................................37
Waarom interesse?........................................................................................ 37
Waarom zijn resultaten van onderzoek wetenschappelijk betwistbaar..........37
Hoe zinvol is de vraag? Nature-nurture.............................................................38
zinloze vraag.................................................................................................. 38
Interactie-consensus...................................................................................... 38
Toch zinvolle vraag?.......................................................................................... 39
Dobzhansky.................................................................................................... 39
Juiste vraag: niet ‘nurture’/ ‘nature’...............................................................39
Aangeboren.................................................................................................... 40
De ethische inzet van het debat........................................................................42
Grote interesse in dit thema..........................................................................42
2
, Is het natuurlijke ook onveranderlijk?............................................................43
Is het aangeleerde ook veranderlijk?.............................................................43
Volkswijsheid?................................................................................................ 43
Conclusie........................................................................................................ 43
Les 5: Demarcatie................................................................................................ 43
Inleiding............................................................................................................. 44
Aflijnen (=definiëren)........................................................................................ 44
Het demarcatieprobleem............................................................................... 44
Drie problematische oplossingen...................................................................45
Popper: zoeken naar weerlegging.....................................................................46
Karl Popper..................................................................................................... 46
Probleem met verificatie................................................................................ 47
Veel waarheid in pseudo-wetenschap: Popper en Freud................................47
Popper en Einstein......................................................................................... 48
Falsifieerbaarheid........................................................................................... 48
Evolutie van wetenschap............................................................................... 49
Enkele problemen met Poppers criterium......................................................49
Paradigma’s en revoluties................................................................................. 49
Thomas Kuhn................................................................................................. 49
Tegen het logisch positivisme en tegen popper.............................................50
Normale wetenschap...................................................................................... 50
Paradigma...................................................................................................... 51
Revolutie........................................................................................................ 51
Paradigmawissel............................................................................................ 51
Pseudowetenschap........................................................................................ 52
De menswetenschappen................................................................................... 52
Fysica als prototype van wetenschap............................................................52
Menswetenschappen: pre-paradigmatisch.....................................................53
Les 6: Wetenschap: Begrijpen en verklaren.........................................................53
Hiërarchie der wetenschappen..........................................................................53
Wetenschap ≠ wetenschap............................................................................53
Verschillende wetenschappen........................................................................54
Verstehen of erklären........................................................................................ 54
Geesteswetenschappen vs. natuurwetenschappen.......................................54
Voorbeeld: voedseltaboes (bv. varkensvlees)................................................54
3
, Voorbeeld: hanengevechten op bali...............................................................55
‘thick descriptions’ en ‘verhalend’.................................................................55
Niet exclusief................................................................................................. 56
Niet objectief.................................................................................................. 56
Succes van het verklaren.................................................................................. 56
No miracles argument.................................................................................... 56
Antirealisten en sceptici................................................................................. 57
Hume en popper zoeken naar oorzaken............................................................57
Probleem van inductie.................................................................................... 57
Twee manieren van redeneren......................................................................57
Meer over inductie......................................................................................... 58
Onderdeterminering van theorie door observaties........................................59
Feiten en wetenschap....................................................................................... 59
Weg van het naïeve beeld.............................................................................. 59
Theoriegeladenheid van observatie...............................................................59
Relativeer relativiteit...................................................................................... 60
Pessimistische meta-inductie............................................................................ 60
Meta............................................................................................................... 60
Pessimisme.................................................................................................... 60
Les 7: Wetenschap en waarden............................................................................60
Hoe werkt wetenschap...................................................................................... 61
Hoe werken ze echt? ‘A day in the life’..........................................................61
Waarom nadruk op belang van ‘the nature of science’..................................62
Objectiviteit en waarden................................................................................... 62
Recente ontwikkelingen................................................................................. 62
Objectiviteit.................................................................................................... 62
Is objectiviteit een waarde............................................................................. 63
Waardenvrijheid en objectiviteit....................................................................63
Vooringenomenheid en wetenschap..............................................................63
Andere epistemische waarden.......................................................................64
Waarden, ontdekking en verantwoording.........................................................64
Wat we onderzoeken...................................................................................... 64
Hoe we onderzoeken...................................................................................... 65
Inzet/ gebruik van wetenschappelijke resultaten...........................................65
Objectief en toch waardegeladen...................................................................66
4
PEDAGOGISCHE
WETENSCHAPPEN
Inhoud
Les 1: Inleiding....................................................................................................... 6
Wat is filosofie?................................................................................................... 6
Een definitie..................................................................................................... 7
1.1 Wat is filosofie? Een methode....................................................................7
1.2 Wat is filosofie? Een domein.....................................................................9
1.3 Wat is filosofie? FIlosofie is haar geschiedenis.........................................10
2. Waarom zo moeilijk?..................................................................................... 11
3. Zin en onzin van de filosofie..........................................................................12
Filosoof is een scheldwoord............................................................................12
Nutteloos zinloos............................................................................................ 12
Is filosofie nutteloos?...................................................................................... 12
Les 2: Filosofie v.d. pedagogische wetenschappen als wetenschapsfilosofie.......13
Wat is filosofie? Een verzameling van deeldisciplines.......................................13
Metafysica...................................................................................................... 14
Logica............................................................................................................. 14
Epistemologie................................................................................................. 15
Moraalfilosofie (of ethiek)............................................................................... 16
Combinaties................................................................................................... 16
Wetenschapsfilosofie..................................................................................... 16
Toegepaste filosofie....................................................................................... 17
Wetenschapsfilosofie......................................................................................... 18
Algemene wetenschapsfilosofie.....................................................................18
Specifieke wetenschapsfilosofie.....................................................................18
Kritisch over wetenschap............................................................................... 19
Filosofie van de wetenschap of filosofie voor/ in de wetenschap...................20
FIlosofie van de pedagogische wetenschappen................................................20
Wat is pedagogie?.......................................................................................... 20
1
, Deels geesteswetenschap…...........................................................................21
… En deels gedragswetenschap.....................................................................21
Gedragswetenschappen en het object dat subject is.....................................22
Pedagogische wetenschappen: verbonden met praktijken............................22
Les 3: De geest..................................................................................................... 23
Geest en de zoektocht naar de mens................................................................24
Descartes’ dualisme.......................................................................................... 24
Descartes’ schaduw....................................................................................... 24
Een materiële geest?..................................................................................... 28
Van materialisme naar fysicalisme....................................................................29
Dus fysicalisme?............................................................................................. 29
2 versies......................................................................................................... 29
Argumenten pro fysicalisme...........................................................................31
Argumenten contra fysicalisme......................................................................31
Qualia............................................................................................................. 32
Belangrijke posities in mind-body debat........................................................33
Conclusie........................................................................................................ 34
Les 4: Cultuur en natuur....................................................................................... 34
Aangeboren of aangeleerd?...........................................................................34
Wolfskinderen................................................................................................... 35
Psammetichus................................................................................................ 35
Kaspar Hauser................................................................................................ 36
Victor van Aveyron......................................................................................... 36
Genie, een modern wolfskind.........................................................................37
Waarom interesse?........................................................................................ 37
Waarom zijn resultaten van onderzoek wetenschappelijk betwistbaar..........37
Hoe zinvol is de vraag? Nature-nurture.............................................................38
zinloze vraag.................................................................................................. 38
Interactie-consensus...................................................................................... 38
Toch zinvolle vraag?.......................................................................................... 39
Dobzhansky.................................................................................................... 39
Juiste vraag: niet ‘nurture’/ ‘nature’...............................................................39
Aangeboren.................................................................................................... 40
De ethische inzet van het debat........................................................................42
Grote interesse in dit thema..........................................................................42
2
, Is het natuurlijke ook onveranderlijk?............................................................43
Is het aangeleerde ook veranderlijk?.............................................................43
Volkswijsheid?................................................................................................ 43
Conclusie........................................................................................................ 43
Les 5: Demarcatie................................................................................................ 43
Inleiding............................................................................................................. 44
Aflijnen (=definiëren)........................................................................................ 44
Het demarcatieprobleem............................................................................... 44
Drie problematische oplossingen...................................................................45
Popper: zoeken naar weerlegging.....................................................................46
Karl Popper..................................................................................................... 46
Probleem met verificatie................................................................................ 47
Veel waarheid in pseudo-wetenschap: Popper en Freud................................47
Popper en Einstein......................................................................................... 48
Falsifieerbaarheid........................................................................................... 48
Evolutie van wetenschap............................................................................... 49
Enkele problemen met Poppers criterium......................................................49
Paradigma’s en revoluties................................................................................. 49
Thomas Kuhn................................................................................................. 49
Tegen het logisch positivisme en tegen popper.............................................50
Normale wetenschap...................................................................................... 50
Paradigma...................................................................................................... 51
Revolutie........................................................................................................ 51
Paradigmawissel............................................................................................ 51
Pseudowetenschap........................................................................................ 52
De menswetenschappen................................................................................... 52
Fysica als prototype van wetenschap............................................................52
Menswetenschappen: pre-paradigmatisch.....................................................53
Les 6: Wetenschap: Begrijpen en verklaren.........................................................53
Hiërarchie der wetenschappen..........................................................................53
Wetenschap ≠ wetenschap............................................................................53
Verschillende wetenschappen........................................................................54
Verstehen of erklären........................................................................................ 54
Geesteswetenschappen vs. natuurwetenschappen.......................................54
Voorbeeld: voedseltaboes (bv. varkensvlees)................................................54
3
, Voorbeeld: hanengevechten op bali...............................................................55
‘thick descriptions’ en ‘verhalend’.................................................................55
Niet exclusief................................................................................................. 56
Niet objectief.................................................................................................. 56
Succes van het verklaren.................................................................................. 56
No miracles argument.................................................................................... 56
Antirealisten en sceptici................................................................................. 57
Hume en popper zoeken naar oorzaken............................................................57
Probleem van inductie.................................................................................... 57
Twee manieren van redeneren......................................................................57
Meer over inductie......................................................................................... 58
Onderdeterminering van theorie door observaties........................................59
Feiten en wetenschap....................................................................................... 59
Weg van het naïeve beeld.............................................................................. 59
Theoriegeladenheid van observatie...............................................................59
Relativeer relativiteit...................................................................................... 60
Pessimistische meta-inductie............................................................................ 60
Meta............................................................................................................... 60
Pessimisme.................................................................................................... 60
Les 7: Wetenschap en waarden............................................................................60
Hoe werkt wetenschap...................................................................................... 61
Hoe werken ze echt? ‘A day in the life’..........................................................61
Waarom nadruk op belang van ‘the nature of science’..................................62
Objectiviteit en waarden................................................................................... 62
Recente ontwikkelingen................................................................................. 62
Objectiviteit.................................................................................................... 62
Is objectiviteit een waarde............................................................................. 63
Waardenvrijheid en objectiviteit....................................................................63
Vooringenomenheid en wetenschap..............................................................63
Andere epistemische waarden.......................................................................64
Waarden, ontdekking en verantwoording.........................................................64
Wat we onderzoeken...................................................................................... 64
Hoe we onderzoeken...................................................................................... 65
Inzet/ gebruik van wetenschappelijke resultaten...........................................65
Objectief en toch waardegeladen...................................................................66
4
