Prof. Theo van Achterberg
KWALITEIT VAN ZORG
HOOFDSTUK 1 – INTRODUCTIE
Een veelgebruikte definitie van kwaliteit van zorg:
“The degree to which health care services for individuals and populations increase the likelihood of desired health
outcomes and are consistent with current professional knowledge.”
→ In hoeverre levert de zorgsector voor mensen een populaties gezondheidswinst?
→ In hoeverre zijn deze dingen gebaseerd op recente professionele kennis/standaarden van dat moment?
Waarom focussen we ons op kwaliteit?
▪ Er zijn veel signalen van suboptimale zorg (situaties waarin mensen niet de beste zorg hebben gekregen)
▪ De norm moet zijn dat iedereen de best mogelijke zorg krijgt /verdiend en beter nog zorg op maat verkrijgt
▪ Vaak faalt het systeem waardoor er geen voordeel is voor de patiënt en in het slechte geval loopt de patiënt
schade op
Achtergrond:
▪ Er is heel veel productie in de wetenschap en technologiesector
Nu is er veel kennis, niemand kan alles bijhouden, dat maakt het lastig om standaarden bij te benen
▪ De gezondheidszorg is complexer geworden
Verschillende disciplines, verschillende zorgaanbieders, verschillende disciplines en specialisaties; rijk in
aanbod waardoor ingewikkeld
▪ Er is steeds meer vraag naar zorg
Toegenomen levensverwachting, kinderen overleven vaker bij vroeggeboorte, kritischer naar zorg en wensen
breiden uit
▪ Insufficiënte organisatie en samenwerking
Als we kijken naar kwaliteit dan gaat het doorgaans over 6 dimensies:
1. Safety
2. Effectiveness
3. Efficiency
4. Accessibility (toegang en betalen)
5. Person centeredness
6. Equity (gelijkheid/geen discriminatie)
1.1 SAFETY
Avoiding harm to patients from the care that is intended to help them.
Mensen komen naar zorg om daarbij gebaat te zijn. Het is dus niet de bedoeling dat ze daar schade oplopen.
‘Harm’ gaat over schade die te voorkomen is; dus niet over bijwerkingen die we krijgen ten gevolge van een behandeling
(gecalculeerde keuze).
Bv. Afzetten van het verkeerde been -> grote fout en je kan dingen inbouwen om deze fouten te vermijden.
Bv. Anorexia patiënt gestorven gezien MS verkeerdelijk in longen werd achtergelaten
1
,Prof. Theo van Achterberg
To err is human – key messages:
▪ Veiligheid is een systeemkenmerk ipv. te focussen op individuen
▪ Veiligheid vraagt een systeemverandering
▪ Beschuldigen en personen verantwoordelijk stellen is contraproductief
-> het voorkomt dat men leert uit vergissingen
1.2 EFFECTIVENESS
Providing services based in scientific knowledge to all who could benefit, and refraining from providing services to those
not likely to benefit. (That is, avoiding both overuse of inappropriate care and underuse of effective care.)
Hier gaat het over de effectiviteit van behandelingen/zorg die je geeft aan patiënten.
→ Krijgen ze wel hetgeen waarvan we weten dat het een positief effect zou moeten hebben?
→ Zie je wel af van de dingen die niet effectief zijn of zie je daarvan af?
Via cochrane kunnen we opzoek gaan naar wat er gekend is over behandelingen etc. Er zijn ook richtlijnen te vinden voor
diverse onderwerpen.
Cruciaal om te beseffen is dat we bij effectiviteit in kwaliteit van zorg niet zozeer bedoelen of een interventie effectief is,
maar eerder de vraag of de patiënten de effectieve interventies ook krijgen.
1.3 EFFICIENCY
Avoiding waste, including wate of equipment, supplies, ideas, and energy, and including waste resulting from poor
management, fraud, corruption, and abusive practices. Existing resources should be leveraged to the greatest degree
possible to finance services.
→ Verspilling voorkomen door eender welke manier en van eender welke bron (materiaal, tijd,..)
→ Zo veel mogelijk halen uit alle middelen om nuttige zorg te bekomen.
Bv. Choosing Wisely campagne: conversaties tussen patiënten en clinici omtrent welke zorg nuttig is en welke niet. Het
biedt 2 dingen aan; adviezen voor clinici en adviezen voor patiënten.
Belangrijk bij efficiency:
▪ Kennis over kosten en effecten tegelijk (als iets duur is, dan moeten er extra gezondheidsvoordelen zijn)
▪ Rol voor iedereen (patiënten, clinici,…)
1.4 ACCESSIBILITY
Reducing unwanted waits and harmful delays for both those who receive and those who give care; reducing access
barriers and financial risk for patients, families, and communities; and promoting care that is affordable for the system.
→ Verminderen van onnodige wachttijd (op tijd?)
▪ Doen zorgverleners bepaalde dingen op tijd? Bv. pijnbestrijding
▪ Elk element in de zorgketen kan ook tijd vragen. Bv. creatine bepaling op bloed duurt 3h
▪ Er kan ok bij de toegang al een barrière zitten. Bv. zelfstandige praktijk oprichten kost geld en heel wat organisatie
→ Verminderen van barrières voor toegang van de zorg en daarbij ook financiële risico’s (te betalen?)
▪ Geneesmiddelen die duur zijn. Bv. Baby Pia die duur GM nodig heeft om haar langer stabiel te laten leven
2
,Prof. Theo van Achterberg
Accessibility heeft dus veel aspecten:
▪ Is er op tijd toegang tot de zorg en is die betaalbaar?
▪ Heb je tijdig toegang tot de juiste interventies?
▪ Is er geen vertraging, lange wachttijd of zaken die worden afgezegd?
▪ Is er ook tijdig toegang tot de gezondheidsmarkt voor professionals? (Bv. wachten op resultaten Radiologie om
verder een diagnose en behandeling te kunnen stellen)
1.5 PERSON CENTEREDNESS
In hoeverre staat een persoon echt centraal?
Providing care that is respectful of and responsive to individual preferences, needs and values and ensuring that these
values guide all clinical decisions. Care transitions and coordination should not be centered on health care providers, but
on recipients.
→ Zorg moet rond de patiënt gaan en niet rond een systeem
▪ Artsen moeten genoeg tijd hebben om diagnoses uit te leggen en vragen van patiënten te beantwoorden om zo de
patiënt centraal te stellen
▪ Participatie van patiënten
▪ Betrekken van familie
▪ Respecteren van patiëntenrechten
Patient Reported Outcome (PRO) = A PRO is any direct report of the status of a patient’s health condition that comes
directly from the patient without interpretation of the patient’s response by a clinician or anyone else.
Daarmee bedoelt men dat je zorg moet richten op wat patiënten zelf kunnen rapporteren over hun gezondheid en/of
welzijn. Je moet sturen op wat de patiënt zelf kan zeggen; ‘Hoe is de mobiliteit van de patiënt?’, ‘Ervaart de patiënt pijn?’,…
En niet op klinische zaken.
ICUSteps is een Britse organisatie die voor alle patiënten die op een ICU liggen of hebben gelegen bepaalde zaken
organiseren zoals gespreksgroepen over ervaringen etc. EN deze organisatie nodigt zichzelf uit om in andere organisaties
uit te leggen wat er beter moet in het oog van de patiënten. Dit gaat dan over zaken als traumatische ervaringen voor de
patiënt tijdens zijn verblijf, maar ook over betrekking van een partner waar niet naar werd geluisterd, die geen goede
informatie kreeg,…
Person centered is dus een opkomend gebied:
▪ Personen (die zorg krijgen) zijn belangrijker dan een systeem
▪ Meer richten op wat personen zelf kunnen aangeven als dingen die goedgaan of dingen die niet goedgaan en daar
op inspelen met je zorgverlening
▪ Patiënt empowerment; de patiënt instaat stellen zelf beslissingen te nemen, hen betrekken bij een beleid,… Een
stapje verder is nog dat de patiënt de controle krijgt om het beleid mee vorm te geven
1.6 EQUITY
= Gelijkheid
Providing care that does not vary in quality because of personal characteristics such as gender, ethnicity, race, geographic
location, and socioeconomic status.
Er mogen dus geen voorkeursbehandelingen zijn in de zorgverstrekking. Dit hoeft niet steeds duidelijk te zijn, maar kan ook
op een subtiele wijze gebeuren. Bv. Gaypopulatie, leeftijd discriminatie, mensen met bepaalde ziekten (HIV),…
3
, Prof. Theo van Achterberg
Gelijkheid gaat dus over alle soorten aspecten; leeftijd – inkomen – geslacht – locatie – seksuele oriëntatie - … Maar
meestal gaat het over de grenzen van wat wordt gezien als algemeen effectieve en efficiënte zorg.
SAMENVATTING HOOFDSTUK 1
Kwaliteit van zorg:
➢ Is een belangrijk thema met 6 kerndimensies
➢ Met veel verschillende uitdagingen die rond deze 6 dimensies hangen
➢ Het wijst naar de noden voor verbetering van gezondheidszorg en dus is de implementatie van wetenschap nodig
(-> implementatieproblemen)
Boek zeker te lezen bij volgende hoofdstukken.
4
KWALITEIT VAN ZORG
HOOFDSTUK 1 – INTRODUCTIE
Een veelgebruikte definitie van kwaliteit van zorg:
“The degree to which health care services for individuals and populations increase the likelihood of desired health
outcomes and are consistent with current professional knowledge.”
→ In hoeverre levert de zorgsector voor mensen een populaties gezondheidswinst?
→ In hoeverre zijn deze dingen gebaseerd op recente professionele kennis/standaarden van dat moment?
Waarom focussen we ons op kwaliteit?
▪ Er zijn veel signalen van suboptimale zorg (situaties waarin mensen niet de beste zorg hebben gekregen)
▪ De norm moet zijn dat iedereen de best mogelijke zorg krijgt /verdiend en beter nog zorg op maat verkrijgt
▪ Vaak faalt het systeem waardoor er geen voordeel is voor de patiënt en in het slechte geval loopt de patiënt
schade op
Achtergrond:
▪ Er is heel veel productie in de wetenschap en technologiesector
Nu is er veel kennis, niemand kan alles bijhouden, dat maakt het lastig om standaarden bij te benen
▪ De gezondheidszorg is complexer geworden
Verschillende disciplines, verschillende zorgaanbieders, verschillende disciplines en specialisaties; rijk in
aanbod waardoor ingewikkeld
▪ Er is steeds meer vraag naar zorg
Toegenomen levensverwachting, kinderen overleven vaker bij vroeggeboorte, kritischer naar zorg en wensen
breiden uit
▪ Insufficiënte organisatie en samenwerking
Als we kijken naar kwaliteit dan gaat het doorgaans over 6 dimensies:
1. Safety
2. Effectiveness
3. Efficiency
4. Accessibility (toegang en betalen)
5. Person centeredness
6. Equity (gelijkheid/geen discriminatie)
1.1 SAFETY
Avoiding harm to patients from the care that is intended to help them.
Mensen komen naar zorg om daarbij gebaat te zijn. Het is dus niet de bedoeling dat ze daar schade oplopen.
‘Harm’ gaat over schade die te voorkomen is; dus niet over bijwerkingen die we krijgen ten gevolge van een behandeling
(gecalculeerde keuze).
Bv. Afzetten van het verkeerde been -> grote fout en je kan dingen inbouwen om deze fouten te vermijden.
Bv. Anorexia patiënt gestorven gezien MS verkeerdelijk in longen werd achtergelaten
1
,Prof. Theo van Achterberg
To err is human – key messages:
▪ Veiligheid is een systeemkenmerk ipv. te focussen op individuen
▪ Veiligheid vraagt een systeemverandering
▪ Beschuldigen en personen verantwoordelijk stellen is contraproductief
-> het voorkomt dat men leert uit vergissingen
1.2 EFFECTIVENESS
Providing services based in scientific knowledge to all who could benefit, and refraining from providing services to those
not likely to benefit. (That is, avoiding both overuse of inappropriate care and underuse of effective care.)
Hier gaat het over de effectiviteit van behandelingen/zorg die je geeft aan patiënten.
→ Krijgen ze wel hetgeen waarvan we weten dat het een positief effect zou moeten hebben?
→ Zie je wel af van de dingen die niet effectief zijn of zie je daarvan af?
Via cochrane kunnen we opzoek gaan naar wat er gekend is over behandelingen etc. Er zijn ook richtlijnen te vinden voor
diverse onderwerpen.
Cruciaal om te beseffen is dat we bij effectiviteit in kwaliteit van zorg niet zozeer bedoelen of een interventie effectief is,
maar eerder de vraag of de patiënten de effectieve interventies ook krijgen.
1.3 EFFICIENCY
Avoiding waste, including wate of equipment, supplies, ideas, and energy, and including waste resulting from poor
management, fraud, corruption, and abusive practices. Existing resources should be leveraged to the greatest degree
possible to finance services.
→ Verspilling voorkomen door eender welke manier en van eender welke bron (materiaal, tijd,..)
→ Zo veel mogelijk halen uit alle middelen om nuttige zorg te bekomen.
Bv. Choosing Wisely campagne: conversaties tussen patiënten en clinici omtrent welke zorg nuttig is en welke niet. Het
biedt 2 dingen aan; adviezen voor clinici en adviezen voor patiënten.
Belangrijk bij efficiency:
▪ Kennis over kosten en effecten tegelijk (als iets duur is, dan moeten er extra gezondheidsvoordelen zijn)
▪ Rol voor iedereen (patiënten, clinici,…)
1.4 ACCESSIBILITY
Reducing unwanted waits and harmful delays for both those who receive and those who give care; reducing access
barriers and financial risk for patients, families, and communities; and promoting care that is affordable for the system.
→ Verminderen van onnodige wachttijd (op tijd?)
▪ Doen zorgverleners bepaalde dingen op tijd? Bv. pijnbestrijding
▪ Elk element in de zorgketen kan ook tijd vragen. Bv. creatine bepaling op bloed duurt 3h
▪ Er kan ok bij de toegang al een barrière zitten. Bv. zelfstandige praktijk oprichten kost geld en heel wat organisatie
→ Verminderen van barrières voor toegang van de zorg en daarbij ook financiële risico’s (te betalen?)
▪ Geneesmiddelen die duur zijn. Bv. Baby Pia die duur GM nodig heeft om haar langer stabiel te laten leven
2
,Prof. Theo van Achterberg
Accessibility heeft dus veel aspecten:
▪ Is er op tijd toegang tot de zorg en is die betaalbaar?
▪ Heb je tijdig toegang tot de juiste interventies?
▪ Is er geen vertraging, lange wachttijd of zaken die worden afgezegd?
▪ Is er ook tijdig toegang tot de gezondheidsmarkt voor professionals? (Bv. wachten op resultaten Radiologie om
verder een diagnose en behandeling te kunnen stellen)
1.5 PERSON CENTEREDNESS
In hoeverre staat een persoon echt centraal?
Providing care that is respectful of and responsive to individual preferences, needs and values and ensuring that these
values guide all clinical decisions. Care transitions and coordination should not be centered on health care providers, but
on recipients.
→ Zorg moet rond de patiënt gaan en niet rond een systeem
▪ Artsen moeten genoeg tijd hebben om diagnoses uit te leggen en vragen van patiënten te beantwoorden om zo de
patiënt centraal te stellen
▪ Participatie van patiënten
▪ Betrekken van familie
▪ Respecteren van patiëntenrechten
Patient Reported Outcome (PRO) = A PRO is any direct report of the status of a patient’s health condition that comes
directly from the patient without interpretation of the patient’s response by a clinician or anyone else.
Daarmee bedoelt men dat je zorg moet richten op wat patiënten zelf kunnen rapporteren over hun gezondheid en/of
welzijn. Je moet sturen op wat de patiënt zelf kan zeggen; ‘Hoe is de mobiliteit van de patiënt?’, ‘Ervaart de patiënt pijn?’,…
En niet op klinische zaken.
ICUSteps is een Britse organisatie die voor alle patiënten die op een ICU liggen of hebben gelegen bepaalde zaken
organiseren zoals gespreksgroepen over ervaringen etc. EN deze organisatie nodigt zichzelf uit om in andere organisaties
uit te leggen wat er beter moet in het oog van de patiënten. Dit gaat dan over zaken als traumatische ervaringen voor de
patiënt tijdens zijn verblijf, maar ook over betrekking van een partner waar niet naar werd geluisterd, die geen goede
informatie kreeg,…
Person centered is dus een opkomend gebied:
▪ Personen (die zorg krijgen) zijn belangrijker dan een systeem
▪ Meer richten op wat personen zelf kunnen aangeven als dingen die goedgaan of dingen die niet goedgaan en daar
op inspelen met je zorgverlening
▪ Patiënt empowerment; de patiënt instaat stellen zelf beslissingen te nemen, hen betrekken bij een beleid,… Een
stapje verder is nog dat de patiënt de controle krijgt om het beleid mee vorm te geven
1.6 EQUITY
= Gelijkheid
Providing care that does not vary in quality because of personal characteristics such as gender, ethnicity, race, geographic
location, and socioeconomic status.
Er mogen dus geen voorkeursbehandelingen zijn in de zorgverstrekking. Dit hoeft niet steeds duidelijk te zijn, maar kan ook
op een subtiele wijze gebeuren. Bv. Gaypopulatie, leeftijd discriminatie, mensen met bepaalde ziekten (HIV),…
3
, Prof. Theo van Achterberg
Gelijkheid gaat dus over alle soorten aspecten; leeftijd – inkomen – geslacht – locatie – seksuele oriëntatie - … Maar
meestal gaat het over de grenzen van wat wordt gezien als algemeen effectieve en efficiënte zorg.
SAMENVATTING HOOFDSTUK 1
Kwaliteit van zorg:
➢ Is een belangrijk thema met 6 kerndimensies
➢ Met veel verschillende uitdagingen die rond deze 6 dimensies hangen
➢ Het wijst naar de noden voor verbetering van gezondheidszorg en dus is de implementatie van wetenschap nodig
(-> implementatieproblemen)
Boek zeker te lezen bij volgende hoofdstukken.
4
