Samenleving en diversiteit
Examen - les 1
Het sociologische terrein
De etymologie is de studie naar woorden. Het woord sociologie of socio-logica in het Latijn kan opgedeeld worden in socio
en logica. Waarbij socio staat voor metgezel en logica voor de studie naar. Sociologie is dus de studie van de metgezel of
groep.
De sociologie onderscheidt zich van de psychologie door zich te focussen op een samenleving of groep. De psychologie gaat
daarentegen het individu bekijken.
Bij de vraag: wat is de kans dat iemand zijn studie afrond? Zal een psycholoog kijken naar de motivatie en capaciteiten van
die persoon. In tegenstelling tot een socioloog die de invloed van de omgeving op het resultaat zal onderzoeken.
De sociale groep waartoe iemand behoort heeft een zeer grote invloed op de schoolresultaten, beroepen, partners,…
De sociologie gebruikt de moderne samenleving of maatschappij al onderzoeksobject. Men gaat binnen een afgebakende
groep (meestal één land, maar door het belang van internationaliteit kijkt men ook naar de wereldsamenleving) of de
volledige wereldsamenleving onderzoek doen naar de sociale interactie.
Wat is het belang van grote overheersende netwerken in de wereldsamenleving?
Doorheen de geschiedenis zijn er verschillende sociologen geweest. Deze bekeken de maatschappijen van toen. Hierdoor
kunnen we de hedendaagse samenleving vergelijken met die uit het recente verleden om verbanden en verschillen te
achterhalen.
De sociologie gebruikt andere maatschappijwetenschappen zoals economie, politiek en rechtswetenschap om de
maatschappij te begrijpen. Hierdoor ontstaan er specialisaties die zich focussen op specifieke onderdelen onder de noemer
van sociologie. Gedragssociologie, onderwijssociologie,…
Door gebruikt te maken van sociale normen kunnen sociologie terugkoppelen op deze grondleggers. Deze bepalen wat
algemeen wordt aanzien als de standaard.
De sociologische verbeelding
De sociologie gaat uiteenlopende aspecten onderzoeken om een link te vinden.
Er is een verband tussen economie en religie. Wanneer de samenleving economisch welvarender wordt, gaat de invloed van
religie afnemen. Dit omdat er meer geloof komt in de wetenschap en hoe deze verklaringen gaat zoeken voor onzekerheden
die voordien met religie beantwoord werden.
Hierbij stellen ze zich telkens de vraag hoe de belevenis van individuen samenhangt met de kleine en grote sociale verbanden
waar zij deel van uitmaken.
Problemen worden meestal gezien als iets individueel. Terwijl het vaak een dieperliggende maatschappelijke context heeft.
Werkloosheid is vaak een economische terugval na een sociale verandering. Mensen kiezen er meestal niet bewust voor om
niet te werken.
Wanneer je sociologische verbeelding ontwikkeld, kan je verbanden zien tussen uiteenlopende factoren in de sociologische
samenleving. – John Stuart Mill
1
,Samenleving en diversiteit
Examen - Les 2
Modernisering
De sociologie ontstaat in de periode van de 19de eeuw. We noemen deze periode ook wel eens de klassieke moderniteit rond
het einde van de middeleeuwen. De wereld wordt kapitalistisch(er) en door grotere contacten tussen regio’s, gebieden en
beschavingen gaan zij elkaar meer beïnvloeden.
De moderniteit wordt gekenmerkt door het vooruitgangsoptimisme (renaissance – verlichting) die beïnvloed wordt door het
geloof in de wetenschap en de techniek. Er wordt geloofd in de maakbaarheid of de rationele ordening van de samenleving
waarbij de mens de grootste functie speelt in het creëren ervan.
Binnen de moderniteit onderscheiden we drie fases:
- Vroege moderniteit = einde feodaliteit (leenheerstelsel) en ontstaan van een kapitalistische samenleving met meer
geloof in de mens en de wetenschap.
- Klassieke moderniteit = het begin van de politieke en industriële revolutie tijdens de verlichting. Steeds meer
opkomst van de wetenschap en het vooruitgangsdenken.
- Laatmoderniteit of postmoderniteit = er is een afname van de metaverhalen tijdens de wereldoorlogen en de
nucleaire bewapening. Er is sprake van dekolonisatie, welvaartsstaten, globalisering, etc.
-> wij bespreken de laatste twee in relatie tot de hedendaagse samenleving.
Crisissen in de Euro-Amerikaanse moderne samenlevingen
De Franse- (1789) en de Industriële revolutie (18de eeuw) zijn twee grote momenten die de opkomst van de sociologie hebben
beïnvloed. Het einde van het feodalisme zorgt voor nieuwe sociale verhoudingen waarbij burgers meer gelijk worden voor de
wet. De adel verloor hierbij zijn bevoorrechte positie en de boeren uit de derde stand worden vrije individuen die eigen land
mochten bezitten en bewerken zonder verplichting aan een leenheer.
Door de industriële revolutie (Engeland) trokken meer mensen de stad in om daar in fabrieken te gaan werken. Dit zorgde
voor een steeds groter verschil tussen de stad en het platteland. Het stadse leven zorgt voor meer anonimiteit en grotere
ongelijkheid.
Karl Polanyi
Stelde dat de economie geen systeem is gebaseerd op een winstoogmerk, maar waarbij het sociale kader veel belangrijker
is. In de oudheid had men een totaal andere manier van denken dan nu. Binnen het kapitalisme dat we nu kennen, is er geen
sociaal kader. Relaties zijn binnen een kapitalistische samenleving niet belangrijk enkel het geld telt. Hij vond dat we terug
moeten naar het oude systeem waar die relaties belangrijker zijn dan het geld.
Hij beschrijft in zijn werk ‘the great transformation’ het negatieve resultaat van die ongereguleerde marktkrachten (zonder
regels waarbij de vraag het aanbod beïnvloed en andersom. Bedrijven hebben dan meer vrijheid om zelf te beslissen).
-> Hierdoor veranderen de sociale en politieke structuren van de samenleving.
Er is een nieuwe interpretatie nodig voor de samenleving door de maatschappelijke omwenteling. Problemen als armoede
worden gezien als een resultaat van menselijk handelen en daar moet iets aan gedaan worden (sociale ontwrichting).
Op basis van sociologisch onderzoek kunnen we de samenleving beter maken door ze eerst te begrijpen.
-> Sociologie wil niet enkel de kennis vermeerderen, maar deze kennis gebruiken om de maatschappij te verbeteren. Door
onderzoek te doen kunnen ze het beleid (politiek) aansturen.
Een vrij recent fenomeen
Sociologie is in vergelijking met andere wetenschappen laat ontstaan. Dat komt omdat we goed zijn in zaken buiten onszelf
bestuderen, maar minder in kijken naar de mens zelf. Doordat we midden in de samenleving zitten hebben we een gebrek
aan natuurlijke distantie. Je gaat jezelf linken aan de maatschappij die je onderzoekt en dan is het niet objectief meer.
Een vis is zich niet bewust van het water waarin hij zwemt.
-> Harold Garfinkel en de ‘breaching experiments’
distantieer je van je natuurlijke gewoontes en kijk hoe de anderen hierop gaan reageren.
Herbert spencer noemt de sociologie ‘het kroonstuk der wetenschappen’. Omdat deze al de andere wetenschappen samen
brengt. De sociologie gebruikt de andere maatschappijwetenschappen om de samenleving beter te begrijpen.
2
,Drie essentiële kanten van de sociologiebeoefening
Theorievorming wil zeggen dat uitspraken of theorieën met elkaar in verband worden gebracht. Deze theorieën kunnen
betrekking hebben op specifieke samenlevingen, groepen, beschavingen of de wereldsamenleving.
Empirisch onderzoek houd in dat je wetenschappelijk onderzoek gaat voeren op basis van je eigen waarnemingen.
Theorievorming en empirisch onderzoek worden vaak samen bekeken omdat ze essentieel zijn voor het begrijpen en verklaren
van een sociaal fenomeen. De theorie stuurt het onderzoek door problemen te leveren en omgekeerd levert het gegevens die
je gaat vergelijken met de theorie (klopt mijn theorie en waar moet ik bijsturen?).
Je kan sociologisch onderzoek ook indelen in de drie onderzoeksmethoden (vorm van empirisch onderzoek).
Vragengesprekken of enquêtes, observaties en bronnenstudie. Vaak worden deze verschillende methoden gebruikt om elkaar
te controleren maar dat is afhankelijk van de tijd en de middelen.
De laatste is toetsen. Sociologie wil niet enkel de kennis vermeerderen, maar deze kennis gebruiken om de maatschappij te
verbeteren. Door onderzoek te doen kunnen ze het beleid (politiek) aansturen.
Problemen
- Sociale problemen zijn nodig om aan sociologisch onderzoek te kunnen doen. Zij vormen het vertrekpunt.
- Het probleem moet een objectief feit zijn. Dat wil zeggen dat dat het concreet, waarneembaar, en als probleem
worden beschouwd.
- De subjectieve component wordt bepaald doordat elke persoon iets anders als problematisch ziet. Wat voor mij
een probleem is, is voor iemand anders misschien een normaliteit.
- Een specifieke groep binnen de samenleving moet het als probleem ervaren.
Niet iedereen ziet drugs als een probleem, sommige eerder het verbod ervan omdat het dan zou mislopen.
Dat kan leiden tot tegenstrijdige probleemdefinities binnen hetzelfde onderwerp.
- Niet enkel de overheid kan een probleem definiëren. Vaak doen zij dat wel, maar door waar te nemen en deel uit te
maken van de maatschappij kunnen sociologen zelf een probleemdefinitie opstellen.
- Het probleem moet oplosbaar zijn of als oplosbaar worden beschouwd.
Kenmerken sociologisch perspectief
Problemen of moeilijkheden die sociologen tegenkomen bij de theorievorming van sociologisch onderzoek.
- De keuze van onderwerp, maar ook de weg tot het resultaat wordt beïnvloed door de persoonlijke ervaring van de
socioloog. Iedereen heeft een politieke, economische,… opinie en die mag je niet laten doorschijnen in het onder-
zoek. Het uiteindelijke resultaat moet namelijk een algemene verklaring en oplossing zijn, niet enkel voor de
socioloog in kwestie.
- De socioloog maakt zelf deel uit van het sociale veld. Niet enkel als observator, maar ook als medespeler. Dat zorgt
ervoor dat ze betrokken zijn bij de sociale spanningen. Dat beïnvloed mede de objectiviteit van het onderzoek.
- Mensen handelen naar hun kennis (selffufilling prophecy). Als ik denk dat het slecht gaat in de economie, dan ga ik
minder geld beleggen, waardoor de beurs in elkaar valt en het effectief slecht gaat met de economie.
De kennis die we opdoen heeft een belangrijke rol in de maatschappij, maar kan ook voortdurend veranderen.
- De sociologie kan onthullende ontdekkingen doen over onderdelen van de maatschappij die in het voordeel of in
het nadeel van die partij spelen.
Religie wordt gebruikt als controle van de sociale orde.
- Sociologen opereren in het spanningsveld van de betrokkenen en de distantie. Ze mogen de belangen van geen
enkele partij, ook zichzelf, niet laten doorwegen in het onderzoek en de uiteindelijke conclusie. Ze moeten wel blij-
ven benadrukken dat volledige objectiviteit onmogelijk is.
Nut van de sociologie voor de journalist?
De sociologie is kritisch ten opzichte van de samenleving door middel van reflectie. Ze gaan kijken waar er sociale problemen
schuilen en proberen te ontdekken hoe het beter kan. Daarvoor moet het probleem relevant zijn (objectief probleem voor een
groep binnen de samenleving). Dit onderzoeken doen ze door theorieën te vormen en deze te onderzoeken door middel van
empirisch onderzoek.
Sociologen zijn transformatief door aan te zetten tot sociale verandering daar waar problemen zich voordoen.
3
, Samenleving en diversiteit
Examen - Les 3
Aard van de sociale werkelijkheid
Sociologen zijn voornamelijk bezig met de modernisering. Dat is het proces van de landbouwsamenleving naar de (post-)indu-
striële samenleving. Door meer kennis te verschaffen kunnen mensen beter inspelen op de sociale processen. Er wordt dan
ook geloofd in de maakbaarheid van de samenleving.
Sociologie omvat het adjectief ‘sociaal’. Het wordt ook wel eens de wetenschap van het sociaal handelen genoemd. Binnen
deze term duiden we niet enkel op sociaal als de verbintenis tussen mensen of sociaal als maatschappijwetenschap, maar
evengoed conflicten, vriendschap en andere sociale termen.
Individu en de maatschappij
Het individu wordt vaak beschreven als een vrij en ongebonden wezen. De maatschappij daarentegen is onpersoonlijk en
belemmert de vrijheid. Het individu zou zich in dat opzicht proberen los te maken van de controle van de maatschappij, maar
dat is een misleidende voorstelling. De maatschappij heeft verschillende doelen die elk individu wil bereiken (geluk, liefde,
succes, etc.).
Retraitanten trekken zich hiervan terug en vinden die maatschappelijke doelen onbelangrijk of niet haalbaar binnen de sa-
menleving. Nochtans maken zij ondanks hun terugtrekking deel uit van de maatschappij. Ze handelen nog steeds naar de be-
perkingen die de maatschappij oplegt. Ze wijzen de dominantie en culturen af, ook dat is een vorm van interactie met de sa-
menleving.
Kortom: elk individu is, gewild of niet, gebonden met de maatschappij. – Robert K. Merton
De maatschappij is geen verzameling van losse individuen. We beïnvloeden elkaar en werken samen zonder dat we daar zelf
bij stilstaan. We vormen een groep waar iedereen een functie heeft die ervoor zorgt dat we een samenleving vormen. Die
samenleving heeft niemand ooit bewust gecreëerd, maar is door evolutie en sociale interactie ontstaan.
Een vis beseft ook niet dat hij in water leeft.
Volgens Emile Drukheim is de samenleving daarom een sui generis. Het is een eigensoortige werkelijkheid waarbij je niet elk
individu apart kan bekijken. Het individu bepaalt de maatschappij niet.
Hierdoor heeft de maatschappij een eigen collectief bewustzijn. Dat wordt gevormd door groepen die een zelfde opvatting
hebben.
Norbert Elias heeft hier een gelijkaardige denkwijze in. Hij spreek over de relatieve autonomie. Hierbij zien we dat de sociale
processen ontstaan door interactie van de individuen. Deze interactie is niet afgesproken, maar onbewust ontstaan.
Iemand heeft beslist om een huis naast het water te bouwen. Anderen vonden dit een goed idee en hebben naast het eerste
huis gebouwd. Zo is er onbedoeld een stad ontstaan naast water waar men gemakkelijk handel op kan drijven.
De mens kan niet zomaar uit de maatschappij stappen. We kennen een wederzijdse interactie tussen verschillende indivi-
duen. Dat zorgt ervoor dat we door elkaar gevormd worden en bij gevolg afhankelijk zijn van elkaar.
Sociologie kunnen we op verschillende manieren definiëren.
- De wetenschap van de menselijke groep. Deze groep wordt gevormd door mensen die een wij-gevoel hebben.
Dit is volgens velen niet breed genoeg omdat er ook mensen toe behoren die dat wij-gevoel niet noodzakelijk heb-
ben.
- De wetenschap van de sociale interactie. De netwerken kunnen variëren in omvang, openheid en dichtheid. De ac-
toren binnen dit netwerken nemen een sociale of marginale positie in. Het netwerk is van die bepaalde soort dat
deelnemers van niet-deelnemers worden onderscheiden door een gevoel van gemeenschappelijke identiteit.
Maar dé definitie van de sociologie geldt: de wetenschap die de samenlevingsverbanden, maatschappelijke culturele
patronen en structuren bestudeert in hun ontstaan, voortbestaan en veranderen. Het bestudeert ook de mens in interactie
met deze patronen en structuren. Deze reguleren en organiseren het gedrag en interacties van de verschillende individuen
binnen de samenleving. Ze bieden orde en stabiliteit aan het sociale leven.
4
Examen - les 1
Het sociologische terrein
De etymologie is de studie naar woorden. Het woord sociologie of socio-logica in het Latijn kan opgedeeld worden in socio
en logica. Waarbij socio staat voor metgezel en logica voor de studie naar. Sociologie is dus de studie van de metgezel of
groep.
De sociologie onderscheidt zich van de psychologie door zich te focussen op een samenleving of groep. De psychologie gaat
daarentegen het individu bekijken.
Bij de vraag: wat is de kans dat iemand zijn studie afrond? Zal een psycholoog kijken naar de motivatie en capaciteiten van
die persoon. In tegenstelling tot een socioloog die de invloed van de omgeving op het resultaat zal onderzoeken.
De sociale groep waartoe iemand behoort heeft een zeer grote invloed op de schoolresultaten, beroepen, partners,…
De sociologie gebruikt de moderne samenleving of maatschappij al onderzoeksobject. Men gaat binnen een afgebakende
groep (meestal één land, maar door het belang van internationaliteit kijkt men ook naar de wereldsamenleving) of de
volledige wereldsamenleving onderzoek doen naar de sociale interactie.
Wat is het belang van grote overheersende netwerken in de wereldsamenleving?
Doorheen de geschiedenis zijn er verschillende sociologen geweest. Deze bekeken de maatschappijen van toen. Hierdoor
kunnen we de hedendaagse samenleving vergelijken met die uit het recente verleden om verbanden en verschillen te
achterhalen.
De sociologie gebruikt andere maatschappijwetenschappen zoals economie, politiek en rechtswetenschap om de
maatschappij te begrijpen. Hierdoor ontstaan er specialisaties die zich focussen op specifieke onderdelen onder de noemer
van sociologie. Gedragssociologie, onderwijssociologie,…
Door gebruikt te maken van sociale normen kunnen sociologie terugkoppelen op deze grondleggers. Deze bepalen wat
algemeen wordt aanzien als de standaard.
De sociologische verbeelding
De sociologie gaat uiteenlopende aspecten onderzoeken om een link te vinden.
Er is een verband tussen economie en religie. Wanneer de samenleving economisch welvarender wordt, gaat de invloed van
religie afnemen. Dit omdat er meer geloof komt in de wetenschap en hoe deze verklaringen gaat zoeken voor onzekerheden
die voordien met religie beantwoord werden.
Hierbij stellen ze zich telkens de vraag hoe de belevenis van individuen samenhangt met de kleine en grote sociale verbanden
waar zij deel van uitmaken.
Problemen worden meestal gezien als iets individueel. Terwijl het vaak een dieperliggende maatschappelijke context heeft.
Werkloosheid is vaak een economische terugval na een sociale verandering. Mensen kiezen er meestal niet bewust voor om
niet te werken.
Wanneer je sociologische verbeelding ontwikkeld, kan je verbanden zien tussen uiteenlopende factoren in de sociologische
samenleving. – John Stuart Mill
1
,Samenleving en diversiteit
Examen - Les 2
Modernisering
De sociologie ontstaat in de periode van de 19de eeuw. We noemen deze periode ook wel eens de klassieke moderniteit rond
het einde van de middeleeuwen. De wereld wordt kapitalistisch(er) en door grotere contacten tussen regio’s, gebieden en
beschavingen gaan zij elkaar meer beïnvloeden.
De moderniteit wordt gekenmerkt door het vooruitgangsoptimisme (renaissance – verlichting) die beïnvloed wordt door het
geloof in de wetenschap en de techniek. Er wordt geloofd in de maakbaarheid of de rationele ordening van de samenleving
waarbij de mens de grootste functie speelt in het creëren ervan.
Binnen de moderniteit onderscheiden we drie fases:
- Vroege moderniteit = einde feodaliteit (leenheerstelsel) en ontstaan van een kapitalistische samenleving met meer
geloof in de mens en de wetenschap.
- Klassieke moderniteit = het begin van de politieke en industriële revolutie tijdens de verlichting. Steeds meer
opkomst van de wetenschap en het vooruitgangsdenken.
- Laatmoderniteit of postmoderniteit = er is een afname van de metaverhalen tijdens de wereldoorlogen en de
nucleaire bewapening. Er is sprake van dekolonisatie, welvaartsstaten, globalisering, etc.
-> wij bespreken de laatste twee in relatie tot de hedendaagse samenleving.
Crisissen in de Euro-Amerikaanse moderne samenlevingen
De Franse- (1789) en de Industriële revolutie (18de eeuw) zijn twee grote momenten die de opkomst van de sociologie hebben
beïnvloed. Het einde van het feodalisme zorgt voor nieuwe sociale verhoudingen waarbij burgers meer gelijk worden voor de
wet. De adel verloor hierbij zijn bevoorrechte positie en de boeren uit de derde stand worden vrije individuen die eigen land
mochten bezitten en bewerken zonder verplichting aan een leenheer.
Door de industriële revolutie (Engeland) trokken meer mensen de stad in om daar in fabrieken te gaan werken. Dit zorgde
voor een steeds groter verschil tussen de stad en het platteland. Het stadse leven zorgt voor meer anonimiteit en grotere
ongelijkheid.
Karl Polanyi
Stelde dat de economie geen systeem is gebaseerd op een winstoogmerk, maar waarbij het sociale kader veel belangrijker
is. In de oudheid had men een totaal andere manier van denken dan nu. Binnen het kapitalisme dat we nu kennen, is er geen
sociaal kader. Relaties zijn binnen een kapitalistische samenleving niet belangrijk enkel het geld telt. Hij vond dat we terug
moeten naar het oude systeem waar die relaties belangrijker zijn dan het geld.
Hij beschrijft in zijn werk ‘the great transformation’ het negatieve resultaat van die ongereguleerde marktkrachten (zonder
regels waarbij de vraag het aanbod beïnvloed en andersom. Bedrijven hebben dan meer vrijheid om zelf te beslissen).
-> Hierdoor veranderen de sociale en politieke structuren van de samenleving.
Er is een nieuwe interpretatie nodig voor de samenleving door de maatschappelijke omwenteling. Problemen als armoede
worden gezien als een resultaat van menselijk handelen en daar moet iets aan gedaan worden (sociale ontwrichting).
Op basis van sociologisch onderzoek kunnen we de samenleving beter maken door ze eerst te begrijpen.
-> Sociologie wil niet enkel de kennis vermeerderen, maar deze kennis gebruiken om de maatschappij te verbeteren. Door
onderzoek te doen kunnen ze het beleid (politiek) aansturen.
Een vrij recent fenomeen
Sociologie is in vergelijking met andere wetenschappen laat ontstaan. Dat komt omdat we goed zijn in zaken buiten onszelf
bestuderen, maar minder in kijken naar de mens zelf. Doordat we midden in de samenleving zitten hebben we een gebrek
aan natuurlijke distantie. Je gaat jezelf linken aan de maatschappij die je onderzoekt en dan is het niet objectief meer.
Een vis is zich niet bewust van het water waarin hij zwemt.
-> Harold Garfinkel en de ‘breaching experiments’
distantieer je van je natuurlijke gewoontes en kijk hoe de anderen hierop gaan reageren.
Herbert spencer noemt de sociologie ‘het kroonstuk der wetenschappen’. Omdat deze al de andere wetenschappen samen
brengt. De sociologie gebruikt de andere maatschappijwetenschappen om de samenleving beter te begrijpen.
2
,Drie essentiële kanten van de sociologiebeoefening
Theorievorming wil zeggen dat uitspraken of theorieën met elkaar in verband worden gebracht. Deze theorieën kunnen
betrekking hebben op specifieke samenlevingen, groepen, beschavingen of de wereldsamenleving.
Empirisch onderzoek houd in dat je wetenschappelijk onderzoek gaat voeren op basis van je eigen waarnemingen.
Theorievorming en empirisch onderzoek worden vaak samen bekeken omdat ze essentieel zijn voor het begrijpen en verklaren
van een sociaal fenomeen. De theorie stuurt het onderzoek door problemen te leveren en omgekeerd levert het gegevens die
je gaat vergelijken met de theorie (klopt mijn theorie en waar moet ik bijsturen?).
Je kan sociologisch onderzoek ook indelen in de drie onderzoeksmethoden (vorm van empirisch onderzoek).
Vragengesprekken of enquêtes, observaties en bronnenstudie. Vaak worden deze verschillende methoden gebruikt om elkaar
te controleren maar dat is afhankelijk van de tijd en de middelen.
De laatste is toetsen. Sociologie wil niet enkel de kennis vermeerderen, maar deze kennis gebruiken om de maatschappij te
verbeteren. Door onderzoek te doen kunnen ze het beleid (politiek) aansturen.
Problemen
- Sociale problemen zijn nodig om aan sociologisch onderzoek te kunnen doen. Zij vormen het vertrekpunt.
- Het probleem moet een objectief feit zijn. Dat wil zeggen dat dat het concreet, waarneembaar, en als probleem
worden beschouwd.
- De subjectieve component wordt bepaald doordat elke persoon iets anders als problematisch ziet. Wat voor mij
een probleem is, is voor iemand anders misschien een normaliteit.
- Een specifieke groep binnen de samenleving moet het als probleem ervaren.
Niet iedereen ziet drugs als een probleem, sommige eerder het verbod ervan omdat het dan zou mislopen.
Dat kan leiden tot tegenstrijdige probleemdefinities binnen hetzelfde onderwerp.
- Niet enkel de overheid kan een probleem definiëren. Vaak doen zij dat wel, maar door waar te nemen en deel uit te
maken van de maatschappij kunnen sociologen zelf een probleemdefinitie opstellen.
- Het probleem moet oplosbaar zijn of als oplosbaar worden beschouwd.
Kenmerken sociologisch perspectief
Problemen of moeilijkheden die sociologen tegenkomen bij de theorievorming van sociologisch onderzoek.
- De keuze van onderwerp, maar ook de weg tot het resultaat wordt beïnvloed door de persoonlijke ervaring van de
socioloog. Iedereen heeft een politieke, economische,… opinie en die mag je niet laten doorschijnen in het onder-
zoek. Het uiteindelijke resultaat moet namelijk een algemene verklaring en oplossing zijn, niet enkel voor de
socioloog in kwestie.
- De socioloog maakt zelf deel uit van het sociale veld. Niet enkel als observator, maar ook als medespeler. Dat zorgt
ervoor dat ze betrokken zijn bij de sociale spanningen. Dat beïnvloed mede de objectiviteit van het onderzoek.
- Mensen handelen naar hun kennis (selffufilling prophecy). Als ik denk dat het slecht gaat in de economie, dan ga ik
minder geld beleggen, waardoor de beurs in elkaar valt en het effectief slecht gaat met de economie.
De kennis die we opdoen heeft een belangrijke rol in de maatschappij, maar kan ook voortdurend veranderen.
- De sociologie kan onthullende ontdekkingen doen over onderdelen van de maatschappij die in het voordeel of in
het nadeel van die partij spelen.
Religie wordt gebruikt als controle van de sociale orde.
- Sociologen opereren in het spanningsveld van de betrokkenen en de distantie. Ze mogen de belangen van geen
enkele partij, ook zichzelf, niet laten doorwegen in het onderzoek en de uiteindelijke conclusie. Ze moeten wel blij-
ven benadrukken dat volledige objectiviteit onmogelijk is.
Nut van de sociologie voor de journalist?
De sociologie is kritisch ten opzichte van de samenleving door middel van reflectie. Ze gaan kijken waar er sociale problemen
schuilen en proberen te ontdekken hoe het beter kan. Daarvoor moet het probleem relevant zijn (objectief probleem voor een
groep binnen de samenleving). Dit onderzoeken doen ze door theorieën te vormen en deze te onderzoeken door middel van
empirisch onderzoek.
Sociologen zijn transformatief door aan te zetten tot sociale verandering daar waar problemen zich voordoen.
3
, Samenleving en diversiteit
Examen - Les 3
Aard van de sociale werkelijkheid
Sociologen zijn voornamelijk bezig met de modernisering. Dat is het proces van de landbouwsamenleving naar de (post-)indu-
striële samenleving. Door meer kennis te verschaffen kunnen mensen beter inspelen op de sociale processen. Er wordt dan
ook geloofd in de maakbaarheid van de samenleving.
Sociologie omvat het adjectief ‘sociaal’. Het wordt ook wel eens de wetenschap van het sociaal handelen genoemd. Binnen
deze term duiden we niet enkel op sociaal als de verbintenis tussen mensen of sociaal als maatschappijwetenschap, maar
evengoed conflicten, vriendschap en andere sociale termen.
Individu en de maatschappij
Het individu wordt vaak beschreven als een vrij en ongebonden wezen. De maatschappij daarentegen is onpersoonlijk en
belemmert de vrijheid. Het individu zou zich in dat opzicht proberen los te maken van de controle van de maatschappij, maar
dat is een misleidende voorstelling. De maatschappij heeft verschillende doelen die elk individu wil bereiken (geluk, liefde,
succes, etc.).
Retraitanten trekken zich hiervan terug en vinden die maatschappelijke doelen onbelangrijk of niet haalbaar binnen de sa-
menleving. Nochtans maken zij ondanks hun terugtrekking deel uit van de maatschappij. Ze handelen nog steeds naar de be-
perkingen die de maatschappij oplegt. Ze wijzen de dominantie en culturen af, ook dat is een vorm van interactie met de sa-
menleving.
Kortom: elk individu is, gewild of niet, gebonden met de maatschappij. – Robert K. Merton
De maatschappij is geen verzameling van losse individuen. We beïnvloeden elkaar en werken samen zonder dat we daar zelf
bij stilstaan. We vormen een groep waar iedereen een functie heeft die ervoor zorgt dat we een samenleving vormen. Die
samenleving heeft niemand ooit bewust gecreëerd, maar is door evolutie en sociale interactie ontstaan.
Een vis beseft ook niet dat hij in water leeft.
Volgens Emile Drukheim is de samenleving daarom een sui generis. Het is een eigensoortige werkelijkheid waarbij je niet elk
individu apart kan bekijken. Het individu bepaalt de maatschappij niet.
Hierdoor heeft de maatschappij een eigen collectief bewustzijn. Dat wordt gevormd door groepen die een zelfde opvatting
hebben.
Norbert Elias heeft hier een gelijkaardige denkwijze in. Hij spreek over de relatieve autonomie. Hierbij zien we dat de sociale
processen ontstaan door interactie van de individuen. Deze interactie is niet afgesproken, maar onbewust ontstaan.
Iemand heeft beslist om een huis naast het water te bouwen. Anderen vonden dit een goed idee en hebben naast het eerste
huis gebouwd. Zo is er onbedoeld een stad ontstaan naast water waar men gemakkelijk handel op kan drijven.
De mens kan niet zomaar uit de maatschappij stappen. We kennen een wederzijdse interactie tussen verschillende indivi-
duen. Dat zorgt ervoor dat we door elkaar gevormd worden en bij gevolg afhankelijk zijn van elkaar.
Sociologie kunnen we op verschillende manieren definiëren.
- De wetenschap van de menselijke groep. Deze groep wordt gevormd door mensen die een wij-gevoel hebben.
Dit is volgens velen niet breed genoeg omdat er ook mensen toe behoren die dat wij-gevoel niet noodzakelijk heb-
ben.
- De wetenschap van de sociale interactie. De netwerken kunnen variëren in omvang, openheid en dichtheid. De ac-
toren binnen dit netwerken nemen een sociale of marginale positie in. Het netwerk is van die bepaalde soort dat
deelnemers van niet-deelnemers worden onderscheiden door een gevoel van gemeenschappelijke identiteit.
Maar dé definitie van de sociologie geldt: de wetenschap die de samenlevingsverbanden, maatschappelijke culturele
patronen en structuren bestudeert in hun ontstaan, voortbestaan en veranderen. Het bestudeert ook de mens in interactie
met deze patronen en structuren. Deze reguleren en organiseren het gedrag en interacties van de verschillende individuen
binnen de samenleving. Ze bieden orde en stabiliteit aan het sociale leven.
4
