Verbintenissenrecht
Inhoudsopgave
Bronnen van verbintenissen ................................................................................................................................... 3
(Nieuwe) Boeken 1 en 5 BW ............................................................................................................................... 4
Boek 1 BW: “Algemene bepalingen” .................................................................................................................. 5
Boek 5 BW: “Verbintenissen” ............................................................................................................................. 6
DEEL 1: Het begrip verbintenis en de soorten verbintenis .................................................................................... 7
Hoofdstuk 1: Het begrip verbintenis ....................................................................................................................... 7
A. Rechtsband tussen personen .................................................................................................................... 8
B. Ontstaan uit een RH, de wet of een rechtsfeit .......................................................................................... 8
C. Met het ontstaan van in geld waardeerbare aanspraken tot voorwerp ................................................... 8
D. Kan in rechte worden afgedwongen ......................................................................................................... 9
Hoofdstuk 2: de verschillende soorten verbintenissen ......................................................................................... 11
Indeling volgens het voorwerp van de verbintenis ........................................................................................... 11
Indeling volgens aantal voorwerpen ................................................................................................................ 13
Indeling volgens aantal SE’s of SA’s .................................................................................................................. 15
Indeling volgens de modaliteiten...................................................................................................................... 26
Deel II. De bronnen en gevolgen van verbintenissen .......................................................................................... 41
Hoofdstuk 1 de verbintenis door eenzijdige wilsuiting ......................................................................................... 41
Hoofdstuk 2: De schijn- of vertrouwensleer ......................................................................................................... 43
Hoofdstuk 3: De overeenkomst: definitie en soorten ........................................................................................... 46
De overeenkomst: definitie en soorten ............................................................................................................. 46
Hoofdstuk 4. De grondbeginselen v/h contractenrecht ........................................................................................ 55
De theorie van de wilsautonomie ..................................................................................................................... 55
Hoofdstuk 5. De totstandkoming van de overeenkomst ...................................................................................... 61
De precontractuele fase: Aanbod en aanvaarding ........................................................................................... 61
Sluiten van de ovk: aanbod en aanvaarding..................................................................................................... 67
Hoofdstuk 6. Geldigheidsvereisten van de overeenkomst ................................................................................... 73
1. De wilsovereenstemming (toestemming van partijen) ................................................................................. 73
STAP 1: Vier cumulatieve vereisten ............................................................................................................. 73
STAP 2: Wanneer is er geen wilsovereenstemming? .................................................................................. 74
STAP 3: De wilsgebreken ............................................................................................................................. 75
2. De bekwaamheid .......................................................................................................................................... 82
3. Het voorwerp ................................................................................................................................................ 83
4. De oorzaak .................................................................................................................................................... 89
Eerste oefencollege ............................................................................................................................................... 93
DEEL III. De gevolgen van het contract voor de contractpartijen ..................................................................... 102
Hoofdstuk 1 De interpretatie en de uitvoering te goeder trouw van het contract............................................. 102
Hoofdstuk 2: De contractuele aansprakelijkheid ................................................................................................ 114
De contractuele aansprakelijkheid ................................................................................................................. 114
Hoofdstuk 8: Sancties bij contractbreuk .............................................................................................................. 127
Hoofdstuk 4 Gronden en gevolgen van tenietgaan van overeenkomsten .......................................................... 144
Afdeling 1 Hoe gaan verbintenissen teniet? ................................................................................................... 144
Afdeling 2 Nietigheid ...................................................................................................................................... 144
Afdeling 3 Eenzijdige opzegging ..................................................................................................................... 151
Afdeling 6 Postcontractuele verbintenissen ................................................................................................... 154
DEEL IV Gevolgen van het contract voor derden ............................................................................................... 156
Hoofdstuk 1 Algemeen ........................................................................................................................................ 156
Hoofdstuk 2 Onderscheid tussen contractpartijen en derden ............................................................................ 156
Hoofdstuk 3 Relativiteit van de obligatoire (interne) gevolgen .......................................................................... 158
Relativiteit van obligatoire interne gevolgen ................................................................................................. 158
1
, Passieve uitzonderingen ................................................................................................................................. 162
Hoofdstuk 4: tegenwerpelijkheid van de externe gevolgen ............................................................................... 163
Draagwijdte en betekenis van tegenstelbaarheid externe gevolgen ............................................................. 163
Derdemedeplichtigheid aan andermans contractbreuk ................................................................................. 165
DEEL 5. De rechtsfeiten ...................................................................................................................................... 168
Hoofdstuk 1 De zaakwaarneming ....................................................................................................................... 169
Hoofdstuk 2 De onverschuldigde betaling .......................................................................................................... 171
Hoofdstuk 3 De ongerechtvaardigde verrijking .................................................................................................. 174
Deel 6 Overdracht van verbintenissen en contracten ....................................................................................... 177
Hoofdstuk 1 De overdracht (of cessie) van schuldvordering .............................................................................. 178
Hoofdstuk 2. Schuld- en contractoverdracht ...................................................................................................... 183
Schuldoverdracht ............................................................................................................................................ 183
Contractsoverdracht ....................................................................................................................................... 185
DEEL VII. Tenietgaan of uitdoven van de verbintenis of de rechtsvordering ................................................... 186
Hoofdstuk 1. Nakoming van de verbintenis of betaling ...................................................................................... 186
Begrip betaling – zie eerder ............................................................................................................................ 186
Betaling van een geldsom .......................................................................................................................... 189
Betaling met subrogatie ............................................................................................................................ 192
Gedwongen betaling ...................................................................................................................................... 195
Hoofdstuk 2: Schuldvernieuwing ........................................................................................................................ 199
Hoofdstuk 3 Kwijtschelding van schuld, afstand van recht en rechtsverwerking ............................................... 204
Kwijtschelding van schuld ............................................................................................................................... 204
Hoofdstuk 4 Schuldvergelijking ........................................................................................................................... 209
Hoofdstuk 5 Verval door verdwijning van het voorwerp .................................................................................... 213
Hoofdstuk 6: Schuldvermenging ......................................................................................................................... 214
2e oefencollege.................................................................................................................................................... 215
DEEL VII. Tenietgaan of uitdoven van de verbintenis of de rechtsvordering…………………………………………………235
Hoofdstuk 7: de bevrijdende verjaring………………………………………………………………………………………………….………..235
Hoofdstuk 8. Verval van recht of bevoegdheid………………………………………………………………………………..………….….240
DEEL VIII: HET BEWIJS…………………………………………………………………………………………………………………………………...241
Hoofdstuk 1: Algemeen…………………………………………………………………………………………………..……………………….…….251
Inleidende beschouwingen……………………………………………………………………………………………………………………….……241
Algemene beginselen…………………………………………………………………………………………………………………………………..…242
Hoofdstuk 2 Voorwerp van het bewijs…………………………………………………………………………………………………….……..244
Hoofdstuk 3 De bewijslast……………………………………………………………………………………………………………………………...244
Algemene beginselen………………………………………………………………………………………………………………………………..……244
Hoofdstuk VI De toelaatbaarheid van de bewijsmiddelen…………………………………………………………………….……..…246
Principes…………………………………………………………………………………………………………………………………………………..…….246
Uitzonderingen op gereglementeerd bewijssstelsel…………………………………………………………..………………………….246
Hoofdstuk VII. De bewijsmiddelen………………………………………………………………………………………………………………….249
2
,Verbintenissenrecht is de “Moeder van het recht”
Kern van het privaatrecht: regelt rechtsverhoudingen tussen individuen
(>< publiek recht: regelt rechtsverhoudingen tussen overheid en individuen)
Individu: titularis van subjectief recht (NP of RP)
» Moeder van het recht: andere vakken bouwen hier verder op= gemeenrecht
» Vb. Telent: je bent een consument en je contracteert met telenet= B2C relatie, onderneming tot consument.
= rechtsverhoudingen tussen individuen. = privaatrecht
» Bij publiekrecht ligt nadruk op rechtsverhouding tuss overheid en individuen à niet verder bekijken.
Bronnen van verbintenissen
Art. 5.3, eerste lid BW: Bronnen van verbintenissen en draagwijdte van de bepalingen
Verbintenissen ontstaan uit een rechtshandeling, uit een oneigenlijk contract, uit de buitencontractuele
aansprakelijkheid of uit de wet.
Omvat:
- Verbintenissen uit eenzijdige en meerzijdige rechtshandelingen
- Verbintenissen uit rechtsfeiten: BCA en oneigenlijke contracten (zaakwaarneming,
onverschuldigde betaling en ongerechtvaardigde verrijking)
Denk bv. aan
- Aankoop brood à dan heb je al een koop-verkoop OV gesloten
- Gebruik Linkedin, Instagram, Facebook, ..
- Sluiten reis- en annulatieverzekering
- Aankoop smartphone
- Aansluiting bij internetprovider
- Opstellen testament
- Aangaan huwelijk à is ook een contract
» Rechtshandeling= handeling die je stelt met bedoeling om rechtsgevolgen te creeren.
o Vb het sluiten van koop-verkoop OV.
» Het gaat om verbintenissen die onstaan uit rechtsfeiten.
o Rechtsfeiten= feit waaraan we rechtsgevolgen gaan koppelen, zijn oneigenlijke contracten. Vb
onverschuldigde betaling, zaakwaarneming enz maar kunnen ook feiten zijn die zich situeren in
buitencctuele aansprakelijkheid, vb. toevallige derde die vandalisme pleegt en u wagen
beschadigd, hier sta je in buitencctuele aansprakelijkheidsrelatie met persoon die u auto
beschadigd en kan je die aansprakelijk stellen. (dit zien we in ander vak).
à Wij focussen op verbintenissen uit oneigelijke contracten
3
, Bijzondere status verbintenissenrecht
Doelstellingen verbintenissenrecht:
- Het vooropstellen van een Bindende kracht overeenkomst m.h.o. op een efficiënt en rechtszeker
verloop van het rechtsverkeer
- Contractsvrijheid, steunend op individuele vrijheid en autonomie
- Maatschappelijke rechtvaardigheid
» 1e doelstelling: het vooropstellen van een Bindende kracht overeenkomst m.h.o. op een efficiënt en
rechtszeker verloop van het rechtsverkeer à dus belangrijk dat men weet dat als men OV sluit dat dat
bindende kracht heeft. Beide partijen zijn gehouden om OV na te leven, brengt rechten en plichten met zich
mee. Die bindende kracht van OV moet ook gerespecteerd worden door rechter, hij kan dit niet naast zich
neerleggen of herschrijven = bindende kracht.
» 2e doelstelling ervoor zorgen dat ccrvrijheid w gehuldigd. Eenieder is vrij om te contracteren met wie hij wil,
tegen welke voorwaarden hij wil en tegen welke prijs hij wil.
» 3e doelstelling: creeren van maatschappelijke rechtvaardigheid. In de praktijk beschikken we niet allemaal
over zelfde kennis, er is machtsonevenwicht. Als je met telenet contracteert om internet thuis te hebben,
wel je bevindt u niet in gelijke onderhandelingspositie. U toegang tot informatie over dergelijk cc is niet
hetzelfde. Er moet dus ergens een gelijkheid worden gecreerd door een wettelijke regeling uit te werken die
ervoor zorgt dat ccpartijen daarop kunnen terugvallen.=maatschappelijke rechtvaardigheid
Recente evolutie van oud naar nieuw recht
- Regels van oud BW van 1804 achterhaald?
- Maar rechtspraak heeft gezorgd voor evolutie, waardoor verbintenissenrecht de “tand des tijds”
relatief goed heeft doorstaan.
- Hoge verwachtingen van Boek 5 BW
(Nieuwe) Boeken 1 en 5 BW
§ Totstandkoming ging niet zonder slag of stoot
§ Wetsvoorstellen van 24 februari 2021
§ Ruime consultatie m.b.t. Boek 5 BW
§ Amendementen
§ Wetten van 28 april 2022, BS 1 juli 2022
§ Inwerkingtreding: 1 januari 2023
à Niet op ingaan
4
Inhoudsopgave
Bronnen van verbintenissen ................................................................................................................................... 3
(Nieuwe) Boeken 1 en 5 BW ............................................................................................................................... 4
Boek 1 BW: “Algemene bepalingen” .................................................................................................................. 5
Boek 5 BW: “Verbintenissen” ............................................................................................................................. 6
DEEL 1: Het begrip verbintenis en de soorten verbintenis .................................................................................... 7
Hoofdstuk 1: Het begrip verbintenis ....................................................................................................................... 7
A. Rechtsband tussen personen .................................................................................................................... 8
B. Ontstaan uit een RH, de wet of een rechtsfeit .......................................................................................... 8
C. Met het ontstaan van in geld waardeerbare aanspraken tot voorwerp ................................................... 8
D. Kan in rechte worden afgedwongen ......................................................................................................... 9
Hoofdstuk 2: de verschillende soorten verbintenissen ......................................................................................... 11
Indeling volgens het voorwerp van de verbintenis ........................................................................................... 11
Indeling volgens aantal voorwerpen ................................................................................................................ 13
Indeling volgens aantal SE’s of SA’s .................................................................................................................. 15
Indeling volgens de modaliteiten...................................................................................................................... 26
Deel II. De bronnen en gevolgen van verbintenissen .......................................................................................... 41
Hoofdstuk 1 de verbintenis door eenzijdige wilsuiting ......................................................................................... 41
Hoofdstuk 2: De schijn- of vertrouwensleer ......................................................................................................... 43
Hoofdstuk 3: De overeenkomst: definitie en soorten ........................................................................................... 46
De overeenkomst: definitie en soorten ............................................................................................................. 46
Hoofdstuk 4. De grondbeginselen v/h contractenrecht ........................................................................................ 55
De theorie van de wilsautonomie ..................................................................................................................... 55
Hoofdstuk 5. De totstandkoming van de overeenkomst ...................................................................................... 61
De precontractuele fase: Aanbod en aanvaarding ........................................................................................... 61
Sluiten van de ovk: aanbod en aanvaarding..................................................................................................... 67
Hoofdstuk 6. Geldigheidsvereisten van de overeenkomst ................................................................................... 73
1. De wilsovereenstemming (toestemming van partijen) ................................................................................. 73
STAP 1: Vier cumulatieve vereisten ............................................................................................................. 73
STAP 2: Wanneer is er geen wilsovereenstemming? .................................................................................. 74
STAP 3: De wilsgebreken ............................................................................................................................. 75
2. De bekwaamheid .......................................................................................................................................... 82
3. Het voorwerp ................................................................................................................................................ 83
4. De oorzaak .................................................................................................................................................... 89
Eerste oefencollege ............................................................................................................................................... 93
DEEL III. De gevolgen van het contract voor de contractpartijen ..................................................................... 102
Hoofdstuk 1 De interpretatie en de uitvoering te goeder trouw van het contract............................................. 102
Hoofdstuk 2: De contractuele aansprakelijkheid ................................................................................................ 114
De contractuele aansprakelijkheid ................................................................................................................. 114
Hoofdstuk 8: Sancties bij contractbreuk .............................................................................................................. 127
Hoofdstuk 4 Gronden en gevolgen van tenietgaan van overeenkomsten .......................................................... 144
Afdeling 1 Hoe gaan verbintenissen teniet? ................................................................................................... 144
Afdeling 2 Nietigheid ...................................................................................................................................... 144
Afdeling 3 Eenzijdige opzegging ..................................................................................................................... 151
Afdeling 6 Postcontractuele verbintenissen ................................................................................................... 154
DEEL IV Gevolgen van het contract voor derden ............................................................................................... 156
Hoofdstuk 1 Algemeen ........................................................................................................................................ 156
Hoofdstuk 2 Onderscheid tussen contractpartijen en derden ............................................................................ 156
Hoofdstuk 3 Relativiteit van de obligatoire (interne) gevolgen .......................................................................... 158
Relativiteit van obligatoire interne gevolgen ................................................................................................. 158
1
, Passieve uitzonderingen ................................................................................................................................. 162
Hoofdstuk 4: tegenwerpelijkheid van de externe gevolgen ............................................................................... 163
Draagwijdte en betekenis van tegenstelbaarheid externe gevolgen ............................................................. 163
Derdemedeplichtigheid aan andermans contractbreuk ................................................................................. 165
DEEL 5. De rechtsfeiten ...................................................................................................................................... 168
Hoofdstuk 1 De zaakwaarneming ....................................................................................................................... 169
Hoofdstuk 2 De onverschuldigde betaling .......................................................................................................... 171
Hoofdstuk 3 De ongerechtvaardigde verrijking .................................................................................................. 174
Deel 6 Overdracht van verbintenissen en contracten ....................................................................................... 177
Hoofdstuk 1 De overdracht (of cessie) van schuldvordering .............................................................................. 178
Hoofdstuk 2. Schuld- en contractoverdracht ...................................................................................................... 183
Schuldoverdracht ............................................................................................................................................ 183
Contractsoverdracht ....................................................................................................................................... 185
DEEL VII. Tenietgaan of uitdoven van de verbintenis of de rechtsvordering ................................................... 186
Hoofdstuk 1. Nakoming van de verbintenis of betaling ...................................................................................... 186
Begrip betaling – zie eerder ............................................................................................................................ 186
Betaling van een geldsom .......................................................................................................................... 189
Betaling met subrogatie ............................................................................................................................ 192
Gedwongen betaling ...................................................................................................................................... 195
Hoofdstuk 2: Schuldvernieuwing ........................................................................................................................ 199
Hoofdstuk 3 Kwijtschelding van schuld, afstand van recht en rechtsverwerking ............................................... 204
Kwijtschelding van schuld ............................................................................................................................... 204
Hoofdstuk 4 Schuldvergelijking ........................................................................................................................... 209
Hoofdstuk 5 Verval door verdwijning van het voorwerp .................................................................................... 213
Hoofdstuk 6: Schuldvermenging ......................................................................................................................... 214
2e oefencollege.................................................................................................................................................... 215
DEEL VII. Tenietgaan of uitdoven van de verbintenis of de rechtsvordering…………………………………………………235
Hoofdstuk 7: de bevrijdende verjaring………………………………………………………………………………………………….………..235
Hoofdstuk 8. Verval van recht of bevoegdheid………………………………………………………………………………..………….….240
DEEL VIII: HET BEWIJS…………………………………………………………………………………………………………………………………...241
Hoofdstuk 1: Algemeen…………………………………………………………………………………………………..……………………….…….251
Inleidende beschouwingen……………………………………………………………………………………………………………………….……241
Algemene beginselen…………………………………………………………………………………………………………………………………..…242
Hoofdstuk 2 Voorwerp van het bewijs…………………………………………………………………………………………………….……..244
Hoofdstuk 3 De bewijslast……………………………………………………………………………………………………………………………...244
Algemene beginselen………………………………………………………………………………………………………………………………..……244
Hoofdstuk VI De toelaatbaarheid van de bewijsmiddelen…………………………………………………………………….……..…246
Principes…………………………………………………………………………………………………………………………………………………..…….246
Uitzonderingen op gereglementeerd bewijssstelsel…………………………………………………………..………………………….246
Hoofdstuk VII. De bewijsmiddelen………………………………………………………………………………………………………………….249
2
,Verbintenissenrecht is de “Moeder van het recht”
Kern van het privaatrecht: regelt rechtsverhoudingen tussen individuen
(>< publiek recht: regelt rechtsverhoudingen tussen overheid en individuen)
Individu: titularis van subjectief recht (NP of RP)
» Moeder van het recht: andere vakken bouwen hier verder op= gemeenrecht
» Vb. Telent: je bent een consument en je contracteert met telenet= B2C relatie, onderneming tot consument.
= rechtsverhoudingen tussen individuen. = privaatrecht
» Bij publiekrecht ligt nadruk op rechtsverhouding tuss overheid en individuen à niet verder bekijken.
Bronnen van verbintenissen
Art. 5.3, eerste lid BW: Bronnen van verbintenissen en draagwijdte van de bepalingen
Verbintenissen ontstaan uit een rechtshandeling, uit een oneigenlijk contract, uit de buitencontractuele
aansprakelijkheid of uit de wet.
Omvat:
- Verbintenissen uit eenzijdige en meerzijdige rechtshandelingen
- Verbintenissen uit rechtsfeiten: BCA en oneigenlijke contracten (zaakwaarneming,
onverschuldigde betaling en ongerechtvaardigde verrijking)
Denk bv. aan
- Aankoop brood à dan heb je al een koop-verkoop OV gesloten
- Gebruik Linkedin, Instagram, Facebook, ..
- Sluiten reis- en annulatieverzekering
- Aankoop smartphone
- Aansluiting bij internetprovider
- Opstellen testament
- Aangaan huwelijk à is ook een contract
» Rechtshandeling= handeling die je stelt met bedoeling om rechtsgevolgen te creeren.
o Vb het sluiten van koop-verkoop OV.
» Het gaat om verbintenissen die onstaan uit rechtsfeiten.
o Rechtsfeiten= feit waaraan we rechtsgevolgen gaan koppelen, zijn oneigenlijke contracten. Vb
onverschuldigde betaling, zaakwaarneming enz maar kunnen ook feiten zijn die zich situeren in
buitencctuele aansprakelijkheid, vb. toevallige derde die vandalisme pleegt en u wagen
beschadigd, hier sta je in buitencctuele aansprakelijkheidsrelatie met persoon die u auto
beschadigd en kan je die aansprakelijk stellen. (dit zien we in ander vak).
à Wij focussen op verbintenissen uit oneigelijke contracten
3
, Bijzondere status verbintenissenrecht
Doelstellingen verbintenissenrecht:
- Het vooropstellen van een Bindende kracht overeenkomst m.h.o. op een efficiënt en rechtszeker
verloop van het rechtsverkeer
- Contractsvrijheid, steunend op individuele vrijheid en autonomie
- Maatschappelijke rechtvaardigheid
» 1e doelstelling: het vooropstellen van een Bindende kracht overeenkomst m.h.o. op een efficiënt en
rechtszeker verloop van het rechtsverkeer à dus belangrijk dat men weet dat als men OV sluit dat dat
bindende kracht heeft. Beide partijen zijn gehouden om OV na te leven, brengt rechten en plichten met zich
mee. Die bindende kracht van OV moet ook gerespecteerd worden door rechter, hij kan dit niet naast zich
neerleggen of herschrijven = bindende kracht.
» 2e doelstelling ervoor zorgen dat ccrvrijheid w gehuldigd. Eenieder is vrij om te contracteren met wie hij wil,
tegen welke voorwaarden hij wil en tegen welke prijs hij wil.
» 3e doelstelling: creeren van maatschappelijke rechtvaardigheid. In de praktijk beschikken we niet allemaal
over zelfde kennis, er is machtsonevenwicht. Als je met telenet contracteert om internet thuis te hebben,
wel je bevindt u niet in gelijke onderhandelingspositie. U toegang tot informatie over dergelijk cc is niet
hetzelfde. Er moet dus ergens een gelijkheid worden gecreerd door een wettelijke regeling uit te werken die
ervoor zorgt dat ccpartijen daarop kunnen terugvallen.=maatschappelijke rechtvaardigheid
Recente evolutie van oud naar nieuw recht
- Regels van oud BW van 1804 achterhaald?
- Maar rechtspraak heeft gezorgd voor evolutie, waardoor verbintenissenrecht de “tand des tijds”
relatief goed heeft doorstaan.
- Hoge verwachtingen van Boek 5 BW
(Nieuwe) Boeken 1 en 5 BW
§ Totstandkoming ging niet zonder slag of stoot
§ Wetsvoorstellen van 24 februari 2021
§ Ruime consultatie m.b.t. Boek 5 BW
§ Amendementen
§ Wetten van 28 april 2022, BS 1 juli 2022
§ Inwerkingtreding: 1 januari 2023
à Niet op ingaan
4
