Karlijn Corthals
Studente 1ste bachelor communicatiewetenschappen
Samenvatting Politicologie H7
Hoofdstuk 7: Staat en parlement
Centrale vragen begin hoofdstuk
Wat is een staat?
1. Wat is een staat?
Een staat is een soevereine organisatie die:
gezag uitoefent over een bevolking
die bevolking vertegenwoordigt
beschikt over de nodige machtsmiddelen
Een staat:
heeft een duidelijk afgebakend grondgebied
heeft een bevolking
oefent het monopolie op macht en rechtspraak uit binnen zijn grenzen
Kernelementen van de moderne staat (DANZIGER):
1. Soevereiniteit
o hoogste en onbeperkte macht
o intern: hoogste autoriteit binnen eigen grenzen
o extern: onafhankelijk en gelijk aan andere staten
2. Territoriale integriteit
o recht om invasie en inmenging af te wijzen
o bevoegdheid over oorlog en vrede
3. Bevolking
4. Grondgebied
Historisch kader
Moderne staat ontstaat in Europa
Cruciaal moment: Vrede van Westfalen (1648)
o einde Dertigjarige Oorlog
o erkenning van soevereiniteit
o principe van niet-inmenging
Wat leunt aan bij ‘staat’?
1
,Karlijn Corthals
Studente 1ste bachelor communicatiewetenschappen
Samenvatting Politicologie H7
Natie
Geen staat
Groep mensen met een gevoel van verbondenheid
Mist: soevereiniteit, regering en bestuursstructuur
Definities:
HEYWOOD: cultureel, politiek of emotioneel verbonden groep
DANZIGER: emotionele verbondenheid door gedeelde identiteit
NORMAN: gemeenschap wordt natie als mensen zichzelf zo zien
ANDERSON: “verbeelde gemeenschappen” (constructivist)
Nationaliteit
Verwijst naar lidmaatschap van een staat
Niet naar een natie
Staat ≠ rechtsstaat
Rechtsstaat (Montesquieu):
o scheiding der machten
o ook overheid moet wetten naleven
o bescherming mensenrechten
o rechter kan overheidsbeslissingen vernietigen
In welke types kunnen we staten indelen?
1. Democratie vs. autoritarisme (LINZ)
Democratische regimes
Autoritaire regimes
Totalitaire regimes
Traditionele regimes
2. Liberale democratie vs. autoritarisme
LIPSET: democratie = burgers kiezen leiders
PAINE: vertegenwoordiging nodig voor grote samenlevingen
MADISON: vertegenwoordigende democratie stabieler dan directe
ZAKARIA: directe democratie onstabiel
3. Unitaire – federale – confederale systemen
2
,Karlijn Corthals
Studente 1ste bachelor communicatiewetenschappen
Samenvatting Politicologie H7
Unitaire staat: één hoogste wetgevende macht
vb. Frankrijk, Nederland, Japan
Federale staat:
o gedeelde soevereiniteit
o deelstaten zijn nevengeschikt
o België sinds 5 mei 1993 federale staat
Confederatie:
o samenwerking tussen soevereine staten
o geen staat (contradictio in terminis)
o vetorecht voor elke staat
o mogelijkheid om uit te stappen
Wat is een parlement en hoe werkt het?
Een parlement is:
de wetgevende macht
samengesteld uit verkozen vertegenwoordigers
plaats van debat en overleg
symbool van politieke vertegenwoordiging
Oorsprong
Europa: vorsten vroegen financiële steun aan adel
Ontstaan van British Parliament
o House of Lords
o House of Commons
John Locke legitimeerde parlementair systeem
Parlementair systeem (HEYWOOD – 5 kenmerken):
1. Regering komt voort uit verkiezingen
2. Regering bestaat uit parlementsleden
3. Regering heeft vertrouwen parlement nodig
4. Parlement kan ontbonden worden
5. Meestal coalitieregeringen
3
, Karlijn Corthals
Studente 1ste bachelor communicatiewetenschappen
Samenvatting Politicologie H7
Wat zijn de functies van het parlement?
Vijf functies (HEYWOOD):
1. Wetgeving
2. Beleidsvorming
3. Vertegenwoordiging
4. Rekrutering van leiders
5. Controle van de regering
Praktijkcijfers:
15% van de wetten: parlement
85% van de wetten: regering
→ “90 per cent rule”
Wat zijn de structurele kenmerken van het parlement?
Zes kenmerken:
1. Officiële instelling
2. Veel leden
3. Rechtstreeks verkozen
4. Formele gelijkheid leden
5. Debat over diverse thema’s
6. Beslissingen via stemming/meerderheid
Interne organisatie
Elk parlement heeft een reglement
Autonomie vastgelegd in de Grondwet
Plenaire vergadering = alle leden samen
Politieke indelingen (België):
Taalgroepen
Fracties
Meerderheid vs. oppositie
Hoe voeren ze hun wetgevende taken uit?
Via wetsvoorstellen (parlement)
4
Studente 1ste bachelor communicatiewetenschappen
Samenvatting Politicologie H7
Hoofdstuk 7: Staat en parlement
Centrale vragen begin hoofdstuk
Wat is een staat?
1. Wat is een staat?
Een staat is een soevereine organisatie die:
gezag uitoefent over een bevolking
die bevolking vertegenwoordigt
beschikt over de nodige machtsmiddelen
Een staat:
heeft een duidelijk afgebakend grondgebied
heeft een bevolking
oefent het monopolie op macht en rechtspraak uit binnen zijn grenzen
Kernelementen van de moderne staat (DANZIGER):
1. Soevereiniteit
o hoogste en onbeperkte macht
o intern: hoogste autoriteit binnen eigen grenzen
o extern: onafhankelijk en gelijk aan andere staten
2. Territoriale integriteit
o recht om invasie en inmenging af te wijzen
o bevoegdheid over oorlog en vrede
3. Bevolking
4. Grondgebied
Historisch kader
Moderne staat ontstaat in Europa
Cruciaal moment: Vrede van Westfalen (1648)
o einde Dertigjarige Oorlog
o erkenning van soevereiniteit
o principe van niet-inmenging
Wat leunt aan bij ‘staat’?
1
,Karlijn Corthals
Studente 1ste bachelor communicatiewetenschappen
Samenvatting Politicologie H7
Natie
Geen staat
Groep mensen met een gevoel van verbondenheid
Mist: soevereiniteit, regering en bestuursstructuur
Definities:
HEYWOOD: cultureel, politiek of emotioneel verbonden groep
DANZIGER: emotionele verbondenheid door gedeelde identiteit
NORMAN: gemeenschap wordt natie als mensen zichzelf zo zien
ANDERSON: “verbeelde gemeenschappen” (constructivist)
Nationaliteit
Verwijst naar lidmaatschap van een staat
Niet naar een natie
Staat ≠ rechtsstaat
Rechtsstaat (Montesquieu):
o scheiding der machten
o ook overheid moet wetten naleven
o bescherming mensenrechten
o rechter kan overheidsbeslissingen vernietigen
In welke types kunnen we staten indelen?
1. Democratie vs. autoritarisme (LINZ)
Democratische regimes
Autoritaire regimes
Totalitaire regimes
Traditionele regimes
2. Liberale democratie vs. autoritarisme
LIPSET: democratie = burgers kiezen leiders
PAINE: vertegenwoordiging nodig voor grote samenlevingen
MADISON: vertegenwoordigende democratie stabieler dan directe
ZAKARIA: directe democratie onstabiel
3. Unitaire – federale – confederale systemen
2
,Karlijn Corthals
Studente 1ste bachelor communicatiewetenschappen
Samenvatting Politicologie H7
Unitaire staat: één hoogste wetgevende macht
vb. Frankrijk, Nederland, Japan
Federale staat:
o gedeelde soevereiniteit
o deelstaten zijn nevengeschikt
o België sinds 5 mei 1993 federale staat
Confederatie:
o samenwerking tussen soevereine staten
o geen staat (contradictio in terminis)
o vetorecht voor elke staat
o mogelijkheid om uit te stappen
Wat is een parlement en hoe werkt het?
Een parlement is:
de wetgevende macht
samengesteld uit verkozen vertegenwoordigers
plaats van debat en overleg
symbool van politieke vertegenwoordiging
Oorsprong
Europa: vorsten vroegen financiële steun aan adel
Ontstaan van British Parliament
o House of Lords
o House of Commons
John Locke legitimeerde parlementair systeem
Parlementair systeem (HEYWOOD – 5 kenmerken):
1. Regering komt voort uit verkiezingen
2. Regering bestaat uit parlementsleden
3. Regering heeft vertrouwen parlement nodig
4. Parlement kan ontbonden worden
5. Meestal coalitieregeringen
3
, Karlijn Corthals
Studente 1ste bachelor communicatiewetenschappen
Samenvatting Politicologie H7
Wat zijn de functies van het parlement?
Vijf functies (HEYWOOD):
1. Wetgeving
2. Beleidsvorming
3. Vertegenwoordiging
4. Rekrutering van leiders
5. Controle van de regering
Praktijkcijfers:
15% van de wetten: parlement
85% van de wetten: regering
→ “90 per cent rule”
Wat zijn de structurele kenmerken van het parlement?
Zes kenmerken:
1. Officiële instelling
2. Veel leden
3. Rechtstreeks verkozen
4. Formele gelijkheid leden
5. Debat over diverse thema’s
6. Beslissingen via stemming/meerderheid
Interne organisatie
Elk parlement heeft een reglement
Autonomie vastgelegd in de Grondwet
Plenaire vergadering = alle leden samen
Politieke indelingen (België):
Taalgroepen
Fracties
Meerderheid vs. oppositie
Hoe voeren ze hun wetgevende taken uit?
Via wetsvoorstellen (parlement)
4
