Politicologie H6 samenvatting (zeer gedetailleerd)

Karlijn Corthals
Studente 1ste bachelor communicatiewetenschappen
Samenvatting Politicologie H6

Hoofdstuk 6: Politieke partijen


Centrale vragen begin hoofdstuk
Wat is een politieke partij?
Er bestaat geen consensusdefinitie van wat een politieke partij precies is
Politicologie H6 samenvatting
Waarom is een definitie moeilijk?
 Verschillende auteurs leggen andere accenten
 Sommigen focussen op macht verwerven
 Anderen op kiezers vertegenwoordigen, ideologie, organisatie, …
Belangrijke auteurs
 DE PRINS
“Politieke partijen zijn in België de belangrijkste spelers in het politieke bestel”
(Handboek politieke partijen)
Politicologie H6 samenvatting
 OSTROGORSKI
o Eén van de eersten die het cruciale belang van partijen in de
democratie benadrukte
o Stelde al vroeg dat partijen steeds belangrijker zouden worden

Politicologie H6 samenvatting
 DUVERGER (Les partis politiques)
o Stelde de vraag “wat is een politieke partij?”

o Maar gaf geen sluitend antwoord

o Omschreef een partij als:
“een gemeenschap met een zekere structuur”
Politicologie H6 samenvatting
Algemene kenmerken (uit de samenvatting)
 Partijen zijn geen monolieten
 Ze bestaan uit verschillende lagen en gezichten
 Ze zijn centrale verkeerswisselaars tussen samenleving en staat
 Ze spelen een bijzondere rol in parlement en regering


1

,Karlijn Corthals
Studente 1ste bachelor communicatiewetenschappen
Samenvatting Politicologie H6

Politicologie H6 samenvatting



Hoe ontstaan politieke partijen?
Algemeen
 Moderne politieke partijen zijn een relatief recent fenomeen
 Ontstaan vooral vanaf de 19e eeuw
 Als reactie op modernisering van de samenleving
Politicologie H6 samenvatting
Drie grote benaderingen (DESCHOUWER & WITTE)
1. Institutionele benadering
 Focus op democratiseringsproces
 Partijen ontstaan omdat:
o parlementen meer macht krijgen

o verkiezingen belangrijker worden

o politieke organisatie nodig wordt

Politicologie H6 samenvatting
2. Breuklijnenmodel
 Focus op dieperliggende maatschappelijke conflicten
 Klassieke breuklijnen:
o arm ↔ rijk

o kerk ↔ staat

o stad ↔ platteland

 Deze conflicten leiden tot:
o politieke scheidslijnen

o partijvorming rond groepsbelangen

Politicologie H6 samenvatting
⚠️
Zwaktes
 Partijsystemen worden gezien als “bevroren”
 Moeilijk toepasbaar op nieuwe partijen (bv. groen, radicaal rechts na 1970)
3. Nieuwe sociale bewegingen
 Vanaf jaren ’60–’70


2

,Karlijn Corthals
Studente 1ste bachelor communicatiewetenschappen
Samenvatting Politicologie H6

 Nieuwe thema’s:
o feminisme

o ecologie

o burgerrechten

 INGLEHART
o onderscheid tussen:

 materialistische generatie
 postmaterialistische generatie
o leidt tot “silent revolution”

Politicologie H6 samenvatting
➡️
Actiegroepen groeien uit tot politieke partijen
➡️
Partijsysteem “ontdooit”
➡️
Nieuwe spelers (bv. groene partijen)



Welke types van partijen bestaan er?
Typologie van KROUWEL
Hij onderscheidt partijen op basis van vier dimensies
Politicologie H6 samenvatting
:
1. Origine
2. Electorale dimensie
3. Organisatorische dimensie
4. Ideologische dimensie
👉 Partijen zijn in de realiteit mengvormen, geen perfecte ideaaltypes.


Belangrijkste partijtypes
1. Elite-, caucus- en kaderpartijen
 Geleid door kleine elite/notabelen
 Weinig ledeninvloed
 Gericht op parlementair werk
Andere benamingen / auteurs
 Weber: party of notables

3

, Karlijn Corthals
Studente 1ste bachelor communicatiewetenschappen
Samenvatting Politicologie H6

 Ostrogorski: caucus
 Duverger: parties of parliamentary origin
Voorbeeld België
 Liberale Partij begin 20e eeuw
Politicologie H6 samenvatting


2. Massapartijen
 Veel leden
 Sterke organisatie
 Duidelijke ideologie
Kenmerken
 Ledenmobilisatie
 Verzuilde structuren
 Programma verdedigt groepsbelangen
Auteurs
 Michels, Duverger, Panebianco, Weber
Politicologie H6 samenvatting


3. Catch-all parties
 Brede partijen
 Richten zich op zo veel mogelijk kiezers
 Minder ideologisch scherp
 Vissen buiten traditionele kiesvijver
Politicologie H6 samenvatting
Voorbeelden
 Open VLD
 CD&V


4. Cartel parties (KATZ & MAIR)
 Gevestigde partijen werken samen
 Beschermen hun machtspositie


4