Summary - sociale wetgeving

Sociaal recht
1. Inleiding
1.1. Wat?
Sociaal recht valt uiteen in twee grote deelgebieden:

 Arbeidsrecht
o Regelt de verhoudingen tussen werkgevers en werknemers
o Geheel van rechtsregels die de verhoudingen regelt tussen werkgevers en werknemers,
zowel individueel als collectief
o Privaatrecht (overeenkomst tussen werkgever en werknemer)
 Socialezekerheidsrecht
o Voorziet een aantal waarborgen en minimale garanties voor wie te maken krijgt met
werkloosheid, ziekte, invaliditeit, enz.
o Maatregelen waardoor aan de werknemers, het overheidspersoneel en zelfstandigen de
mogelijkheid wordt gegeven om in alle omstandigheden in hun levensonderhoud te
voorzien
o Publiek recht (verhouding tussen de overheid en de gerechtigde van een sociale
uitkering)

1.2. Globaal overzicht van het arbeidsrecht
Individueel:

 Tussen individuele werknemer en de werkgever
 Gaat over de bescherming van de werknemer tegen misbruik van de werkgever
 Rechten en plichten worden hierin geregeld
o Arbeidsovereenkomstenwet (1978)
 Hoelang mogen die duren?
 Wat is het minimumloon?
 Ontslagbescherming: bescherming tegen onrechtmatig ontslag
o Wet op het Eenheidsstatuut (2014)
o Arbeidswet (1971)
o Loonbeschermingswet (1965)
o Welzijnswet (1996)

Collectief

 Gaat over de collectieve afspraken tussen werkgevers en werknemers: afspraken op
groepsniveau, rechten en plichten van vakbonden, minimumlonen, arbeidstijden die voor een
hele sector geregeld zijn
o Wet op de CAO’s (Collectieve Arbeidsovereenkomsten) (1968)
o Bedrijfsorganisatiewet (1948)

1.3. Het socialezekerheidsstelsel in België
Drie klassieke stelsels:

Stelsel loontrekkenden/werknemers (RSZ)

 Grootste van de drie en dekt het grootste deel van de bevolking van België
 RSZ = Rijksdienst voor Sociale Zekerheid
o Pensioenen
o Werkloosheid
o Arbeidsongevallen
o Beroepsziekten
o Ziekte- en invaliditeit
1

, o Jaarlijkse vakantie
o (Gezinsbijslag)

Stelsel zelfstandigen (RSVZ)

 Zelfstandige = iemand die een beroepsactiviteit uitoefent zonder verbonden te zijn met een
werkgever via een arbeidscontract
 RSVZ = Rijksinstituut voor de Sociale Verzekeringen der Zelfstandigen
o Pensioenen
o Ziekte- en invaliditeit
o Moederschapsrust
o Overbruggings-recht
o (Gezinsbijslag)

Stelsel ambtenaren

 Ambtenaar = iemand die onderworpen is aan het statuut van openbare dienst
 Meer info: https://bosa.belgium.be/nl/themas/werken-bij-de-overheid

Doel

 Bestaanszekerheid van een burger waarborgen
 Wanneer komt dit in gedrang?
o Inkomen vermindert of valt weg (bv. ongeval, ziekte, zwangerschap, werkloosheid etc.)
o Uitgaven verhogen (bv. opvoeden van kinderen, ziekten)
 De klassieke stelsels gaan over het veiligstellen van arbeidsinkomen
 Wat gebeurt er als je geen beroep kan doen op de drie klassieke takken?
o Sociale bijstand = residuaire stelsels
 Uitbreiding van de sociale bescherming van personen die niet in de andere drie takken
terecht kunnen
 Het wordt niet zomaar toegekend, je moet het voldoende kunnen bewijzen
 Maatschappelijke dienstverlening en integratie (OCMW-leefloon)
 Inkomensgarantie voor ouderen (bv. pension is te laag)
 Tegemoetkoming aan personen met een handicap

1.4. Contracten en tewerkstelling: verschil tussen werknemer en zelfstandigen
Tewerkstelling
In het kader van je beroep prestaties leveren en/of activiteiten uitvoeren tegen betaling:

 Loontrekkende
o = contractueel
 Ambtenaar
o = statutair
o Gebonden aan overheidsstatuut
 Zelfstandige
o = aannemingsovereenkomst

Overeenkomsten
Algemeen

 Overeenkomsten moeten beantwoorden aan de geldigheidsvoorwaarden van een burgerlijk
recht
 Basisprincipes voor arbeidsovereenkomsten en aannemingsovereenkomsten:
o Consensueel: beide partijen moeten bekwaam zijn om een overeenkomst aan te gaan
(wilsbekwaamheid) EN moeten hun toestemming geldig geven (wilsovereenkomst)
o Geoorloofd: onderwerp/activiteit mag niet indruisen tegen de wet (bv. geen
overeenkomst afsluiten om drugs te leveren)

2

, o Taalwet dient gerespecteerd te worden: taal van de exploitatiezetel van de werkgever

! Basisrecht om de overeenkomst te ontbinden!

Verschillen loontrekkenden en zelfstandigen

Arbeidsovereenkomst (loontrekkenden)

 Wat?
o Het verrichten van prestaties staat centraal
 Arbeid van de werknemer
 Het werk moet goed uitgevoerd worden, maar er hangt geen specifiek resultaat
aan vast
o Loon
 Kan in natura, maar de waarde moet kunnen bepaald worden (bv. bedrijfswagen)
o (Juridisch) gezagsverband
 Onder gezag van werkgever
 Werkgever controleert niet constant, maar is wel altijd in staat om te controleren
 Er bestaan regels op vlak van controle
 Wie?
o Tussen de werkgever en werknemer
 Betaaldocument: loonbrief
 Inhouding en doorstorting van:
o RSZ
o Bedrijfsvoorheffing
o BBSZ (Bijzondere Bijdrage Sociale Zekerheid)

Aannemingsovereenkomst (zelfstandigen)

 Wat?
o Leveren van goederen of presteren van diensten
 Resultaat staat centraal
 Wie?
o Tussen de klant en leverancier
o Tussen de aannemer en onderaannemer
 Betaaldocument: factuur
 Inhouding en doorstorting van:
o BTW
 Kwartaalbijdragen betalen

Zelfstandigheid
 Wat? Beroepsmatig karakter van de activiteit weegt door:
o Doel = winst maken
o Meerdere klanten
o Eigen beslissingsrecht
o Eigen materiaal
 Criteria:
o Sociologisch: iemand die in België een beroepsactiviteit uitoefent zonder dat hij of zij
daarvoor gebonden is door een arbeidsovereenkomst of een statuut
o Fiscaal: aard van de inkomsten, bijvoorbeeld:
 Winsten uit handels-, nijverheids- of landbouwbedrijf
 Baten van een vrij beroep (paramedici, apothekers, boekhouders, advocaten,
artsen, enz.)
 Bezoldiging van bedrijfsleiders
 ! Het fiscaal criterium kan weerlegd worden!



3