Samenvatting - Inleiding tot humane voeding

Inleiding tot de humane voeding
Overzicht humane voeding
1. Inleiding
2. Micronutriënten
o Vet- en wateroplosbare vitamines
o Mineralen en spoorelementen
3. Macronutriënten
o Koolhydraten
o Vetten
o Proteïnen

Inleiding
Definitie voedingsleer: kennis voeding/voedingsmiddelen en voedingstoffen/nutriënten en van
fysiologische, metabole en chemische processen

 Processen omvatten: inname, vertering, absorptie, transport, metabolisme, excretie

Voedingsmiddel vs. Voedingsstof:

 Voeding/ voedingsmiddel: bevat voedingsstoffen en afkomstig van plantaardige of dierlijke
bronnen
 Voedingsstof/ nutriënt: door lichaam als energiebron gebruikt, ook ondersteuning groei,
onderhoud en herstel weefsels

Tekort aan voedingsstoffen  vooral over micronutriënten (vitB -> botontkalking)

6 categorieën nutriënten:

 Vitamines
 Mineralen
 Koolhydraten
 Vetten leveren energie
 Proteïne
 Water
 Macronutriënten leveren energie, micronutriënten NIET
 Alcohol levert energie, maar is niet nuttig

Verschillende opdelingen van nutriënten:

Macronutriënt vs micronutriënt

 Macronutriënten  nodig in relatief grote hoeveelheden (gram) vb. koolhydraten, vetten,
proteïnen
 Micronutriënten nodig in relatief kleine hoeveelheden (mili of micro grammen) vb.
vitamines, mineralen

Organisch vs anorganisch

 Organisch: bevat C (macronutrienten vooral) vb. koolhydraten, vetten, proteïnen, vitamines
 Anorganisch: bevat geen C vb. mineralen, water

,Essentieel vs niet-essentieel

 Essentieel: nutriënten die lichaam niet of niet voldoende kan aanmaken en die uit de voeding
moeten gehaald worden vb. vitamines, mineralen (vb. calcium, ijzer), sommige aminozuren
(essentiele aminozuren)
 Niet-essentieel: nutriënten die het lichaam kan aanmaken uit andere nutriënten vb.
cholesterol, sommige aminozuren (terosine kan aangemaakt worden uit fenylamine)

Energieleverend vs niet-energieleverend

 Energieleverend: voorzien lichaam van energie uitgedrukt in calorieën vb. koolhydraten,
vetten, proteïnen
 Niet-energieleverend: bevatten geen calorieën vb. vitamines, mineralen, water

Calorieën

 Calorie= eenheid voor energie of warmte
 1 cal= hvlheid energie nodig om 1 g water 1°C te verwarmen
1kcal= hvlheid energie nodig om 1 kg water 1°C te verwarmen
 Officiële eenheid energie in SI-stelsel = joule (1cal= 4,184J)

Kcal waarde van nutriënten

 Vetten hogere energie densiteit  meer calorieën innemen als je voedingsmiddel met veel
vetten eet
 Alcohol zorgt ervoor dat vetverbranding niet doorgaat

Micronutriënten
Vitaminen
Oorsprong

 Ontstaan bewerkte voedingsmiddelen aanleiding tot groeideficiënties
o Vb. witte rijst ( neurologische problemen, tekort aan bepaalde vit)
 Casmir Funk bedacht term vitamine
o Vitale: van vita=leven
o Amine: omdat men dacht alle vit amine structuur hadden

Definitie

 Micronutriënten die organisme nodig heeft, die organisme niet zelf kan maken  essentieel
 Organisch elementen
 Leveren geen energie
 Betrokken in fundamentele lichaamsfuncties (co-enzymen)
 Provitamine nog geen vit functie maar moet nog worden omgezet nr feitelijk vitamine

Essentiële nutriënten?

 Metabool essentieel
 Niet alle vit uit voeding gehaald (D3 uit zon)
 zoogdieren synthetiseren vit C behalve primaten en cavia’s
 Bacteriën synthetiseren B vitaminen, zoogdieren niet

Opsplitsing in 2 grote groepen

,  Vetoplosbaar: A,D,E en K
 Wateroplosbaar: C,B-familie

- oplosbaarheid bepaalt hoe lichaamn de vit absorbeert, transporteert en opslaat




Vetoplosbare vitaminen

 Geabsorbeerd in dunne darm met vet uit voeding, vetten nodig om vetoplosbare vit te
absorberen
 Absorptie gereguleerd door behoefte: als behoefte hoger, ook meer absorberen
 getransporteerd van dunne darm in chylomicronen via bloed en lymfe
 lever slaat vit op of ‘herpakt’ voor levering nr andere cellen/weefsels
 overschot aan vit accumuleert in lever en vetweefsel
 toxiteit -> door inname supplementen

wateroplosbare vitaminen

 geabsorbeerd in dunne darm, gereguleerd door bindingseiwitten
 getransporteerd via bloed
 niet opgeslagen, overschot uitgescheiden via urine




Functies vitaminen

 als co-enzyme of als precussoren ervan functioneren
 gedragen als hormonen en reguleren vb. mineraal metobolisme of celgroei en differentiatie
 antioxidanten (vit E en C)

vitamine in voeding

,  bewerking voeding kan hvlheid vit dalen
 organische componenten en makkelijk oxideren en vernietigd worden (diepvriesgroenten
dus soms meer vit bevatten)
 Vit B12 enkel in dierlijke voeding
 Vit C in planten en fruit

Vetoplosbare vitamine
Vitamine A
Nomenclatuur

 Voorgevormd vit A: uitsluitend in dierlijke
bronnen
 3 vormen belangrijk voor gezondheid
o Retinol (meest actief)
o Retinal (aldehyde vorm, functie oog)
o Retinoïnezuur (celdifferentiatie,
DNA)
 Carotenoëden (provit A) plantaardige
oorsprong  omzettin in lichaam tot retinol
(in dunne darm omgezet tot retinal en dan
tot retinol)
Zie bordschema apart blad
 Absorptie
o Vit E (anti-oxidant) bevordert
absorptie reinol
o Oxidanten remmen absorptie
o Biologische beschrikbaarheid
(= hvlheid die kan opgenomen
worden)
-> retinol tot 90% en
carotenen 50-5%
 Metabolisme + transport
o Vanuit lever: retinol bidnt aan
RBP en prealbumine
o Intracelllulair
-> retinol exodeert gedeeltelijk
in retinoïnezuur
-> retinoïnezuur bindt aan CRABP

Opslag

 >80% opgeslagen in lever
 Carotenoïde ook opgeslagen in vetweefsel

Bronnen

 Dierlijke bronnen: vette producten zoals lever, eigeel, volle melk  vit A
 Plantaardige bronnen: groene bladgroenten, rode en gele groenten, gele en oranje vruchten
(mango’s)  provit A