Samenvatting Preventie en Bestraffing
Januari 2026
Inclusief Hoorcolleges en Toepassingsopdrachten
1
,Inhoudsopgave
Probleem 1.................................................................................................................................................... 4
Leerdoel 1: Wat is er sinds de jaren ’50 van de 20 e eeuw veranderd in het denken over en de aanpak van
criminaliteit en daders?........................................................................................................................................4
Leerdoel 2: Hoe zijn deze ontwikkelingen te verklaren?....................................................................................12
Leerdoel 3: Tot welke veranderingen hebben die ontwikkelingen geleid in de wijze waarop controle wordt
uitgevoerd?.........................................................................................................................................................16
Tijdlijn en overzicht probleem 1..........................................................................................................................16
Probleem 2.................................................................................................................................................. 18
Leerdoel 1: Wat is punitiviteit?...........................................................................................................................18
Leerdoel 2: Welke verschillen zijn er in de tijd tussen en binnen landen in punitiviteit? En hoe zijn die
verschillen te verklaren?.....................................................................................................................................19
Leerdoel 3: Hoe verbindt het abolitionisme fundamentele kritiek op punitieve systemen met alternatieve
visies op schade, conflict en orde?......................................................................................................................27
Toepassingsopdracht..........................................................................................................................................32
Probleem 3.................................................................................................................................................. 33
Leerdoel 1: Hoe wordt in het strafrecht gebruik gemaakt van risico-diagnose instrumenten?.........................33
Leerdoel 2: Wat wordt in de literatuur onder pre-crime beleid verstaan?........................................................35
Leerdoel 3: Hoe is de opkomst van pre-crime beleid te verklaren?....................................................................39
Leerdoel 4: Op welke manier kunnen big data en algoritmen bijdragen aan criminaliteitscontrole door
predictie en hoe moet dit worden toegepast?...................................................................................................41
Leerdoel 5: Welke positieve en negatieve effecten van criminaliteitscontrole door het gebruik van big data en
algoritmen worden beschreven in de literatuur?...............................................................................................43
Toepassingsopdracht..........................................................................................................................................43
Probleem 4.................................................................................................................................................. 43
Leerdoel 1: Hoe/waarom is de aandacht voor de effectiviteit van interventies ontstaan?...............................43
Leerdoel 2: Wat wordt verstaan onder effectiviteit? & Leerdoel 3: Hoe meet je effectiviteit van een
interventie?.........................................................................................................................................................46
Leerdoel 4: Op welke wijze worden ongewenste effecten/nadelen van interventies voor verdachte,
slachtoffers en samenlevingen in kaart gebracht?............................................................................................52
Toepassingsopdracht..........................................................................................................................................54
Probleem 5.................................................................................................................................................. 56
Leerdoel 1: Wat is situationele preventie en welke theorieën liggen eraan ten grondslag?.............................56
Leerdoel 2: Hoe krijgt SCP in de praktijk vorm?..................................................................................................72
Leerdoel 3: Hoe kunnen effecten van situationele preventie worden onderzocht (verdieping week 4)?..........72
Leerdoel 4: Wat weten we over de effectiviteit van situationele preventie (waar, voor wie, onder welke
omstandigheden)?..............................................................................................................................................72
Leerdoel 5: Welke kritiek is er op situationele preventie?..................................................................................72
2
,Probleem 6.................................................................................................................................................. 73
Leerdoel 1: Wat weten we over de effectiviteit van dadergerichte interventies (straffen en maatregelen)?...73
Leerdoel 2: Welke rol speelt behandeling en begeleiding van daders in het voorkomen van meer schade?....77
Leerdoel 3: Hoe verhoudt de (re-)socialisatie opdracht bij het behandelen van mentale en psychische
problematiek van (potentiële) daders zich tot straffen en tot de bescherming van slachtoffers?....................80
Leerdoel 4: Welke verschillen zijn er tussen landen in de visie op de rol van straffen en behandelen bij
'gevaarlijke’ daders?...........................................................................................................................................85
Probleem 7.................................................................................................................................................. 89
Leerdoel 2: Wat is restorative justice en welke theorieën liggen eraan ten grondslag?...................................89
Leerdoel 3: Hoe verhouden responsive regulation en restorative justice zich tot elkaar?.................................91
Leerdoel 5: Wat weten we over de effecten van restorative justice voor slachtoffer, dader en samenleving?.97
Leerdoel 6: Hoe kan vanuit kritische criminologie worden gekeken naar restorative justice? Cunneen, C.
(2003). Understanding Restorative Justice Through the Lens of Critical Criminology. In E. McLaughlin, R.
Fergusson, G. Hughes, & L. Westmarland (Eds.), Restorative Justice: Critical Issues (pp. 182-194). Sage......100
Hoorcollege............................................................................................................................................... 103
Week 1: Een inleiding (Preventie en Bestraffing & Actoren in de rechtshandhaving).....................................103
Week 2: Hervorming en abolitionisme.............................................................................................................106
Week 3: Risicotaxatie, pre-crime en onderzoek naar algoritme......................................................................113
Week 4: Meten van effectiviteit en Inleiding Situationele Preventie...............................................................116
Week 5: Toetsvraag & Situationele preventie en Intro Straffen, behandelen, beschermen............................119
Week 6: Docu: ‘Vergeven of Vergelden’ en Intro op gastcollege ervaringsdeskundige 15-01........................123
3
, Probleem 1
Leerdoel 1: Wat is er sinds de jaren ’50 van de 20e eeuw veranderd in het denken over en de
aanpak van criminaliteit en daders?
Dit bevat ook de stof voor leerdoel 3. Onderstaande literatuur zijn dus leerdoel 1 en leerdoel 3.
Cohen, S. (1979). The punitive city. Notes on the dispersal of social control. Crime, Law and Social Change, 3(4), 339-363.
Cohen is cruciaal om Penal Welfarism te begrijpen omdat hij analyseert hoe controle werkt in het Penal Welfarism. Hij
beschrijft de hoogtijdagen van het Penal Welfarism (1945-1970) Hij checkt de assumptie (aanname) van het Welfarism dat
humaner per se minder controle betekent. Hij zegt dat de controle juist verplaatst van gevangenis naar samenleving. De
kern is dat er geen simpele vermindering van straf is, maar verschuiving en uitbreiding van controle (“net-widening”).
The punitive city: een concept van cohen waarbij de gemeenschap bijdraagt aan de aanpak van de criminaliteit d.m.v.
sociale controle. Niet alleen de gevangenis kan criminaliteit aanpakken, iedereen (in de gemeenschap) kan dit doen.
The dispersal of social control: de verspreiding van controlemechanismen in de samenleving.
From prison to community
Transformaties eind 18e en begin 19e eeuw ( from prison to community):
- Ontwikkelen van een centrale staat: verzorgingsstaat, de controle van criminaliteit en zorg voor afhankelijken
worden gecentraliseerd.
- Het begrip dat verschillende soorten criminelen bestaan waarvan verschillende experts eigen kennis hebben.
- Een verhoogde scheiding tussen devianten en afhankelijken die elk door een andere instantie geholpen worden
(gevangenissen, psychiatrische instellingen en andere gesloten instellingen voor behandeling en bestraffing).
De kijk op de gevangenis en Community Treatment
Eind 18e eeuw dient de gevangenis als het laatste redmiddel (ultimum remedium). In het midden van de 19e eeuw was de
gevangenis bij voorkeur de eerste plek waar je terecht komt na een delict. Eind jaren 60 werd de gevangenis weer het
laatste redmiddel. Het gevolg was dat er steeds meer decarceration (verminderen van aantal gevangen) plaatvond: er
kwamen steeds minder gevangenissen en veel gevangenissen werden gesloten. Community sanctions werden steeds vaker
toegepast. Gevangenissen zouden ineffectief zijn en niet humaan.
Community treatment is het gevolg van dat de gevangenissen weer het laatste redmiddel waren. Dit betreft iedere vorm
van sociale controle buiten de gevangenis. In de literatuur over community treatment zijn er twee sets aan assumpties:
1. Gezond verstand (‘wat iedereen al weet’): dit is gebouwd op drie soorten bewijs dat community sanctions beter
zijn:
a. Gevangenis is niet effectief, het rehabilitiseert niet en schrikt niet af. Ze kunnen zelfs criminele
commitment versterken.
b. Community sanctions zijn goedkoper
c. Community sanctions zijn menselijker dan andere instituties. Gevangenissen zijn dierlijk want je stopt
mensen in een hok
2. Sociologische/politieke opvattingen
a. Deviantie vindt zijn oorsprong in de samenleving en daarom moet preventie en genezing ook in de
samenleving plaatsvinden.
b. Het toepassen van stigma’s en labels zorgt ervoor dat de deviantie juist meer gaat plaatsvinden en dat
het terugkeren in het normale leven moeilijker wordt
c. Veel maatregelen zijn niet de juiste maatregelen; de beleidsvoering moet zich meer focussen op minder
schade toebrengen, dus moet decriminalisatie en decarceratie bevorderd worden.
Cohen geeft kritiek op community treatment:
- Het is niet zeker of het effectief is voor het terugdringen van criminaliteit tov traditionele gevangenissen
- Het kan stigmatiserend zijn
- Deze methoden zijn niet altijd goedkoper
- Community treatment is niet altijd heel humaner. Ze bevatten dezelfde kenmerken van dwang als het systeem
dat ze zouden moeten vervangen (gevangenissen)
- Het kan ertoe leiden dat mensen die hulp nodig hebben juist geen steun krijgen, omdat diensten worden
stopgezet of omdat commerciële partijen hen uitbuiten in plaats van te helpen.
- Het zijn nieuwe vormen van interventies die eigenlijk het oude strafsysteem nabootsen, maar op een andere
manier. Community sanctions hebben dezelfde onderdrukkende en dwingende eigenschappen als de oude
gevangenissen of instellingen. Denk hierbij aan intensief toezicht in de gemeenschap, verplichte
behandelingsprogramma’s of andere controlemechanismen die de vrijheden beperken.
- Het is niet duidelijk of de decarceratie zo snel heeft plaatsgevonden als de ideologie zegt
4
Januari 2026
Inclusief Hoorcolleges en Toepassingsopdrachten
1
,Inhoudsopgave
Probleem 1.................................................................................................................................................... 4
Leerdoel 1: Wat is er sinds de jaren ’50 van de 20 e eeuw veranderd in het denken over en de aanpak van
criminaliteit en daders?........................................................................................................................................4
Leerdoel 2: Hoe zijn deze ontwikkelingen te verklaren?....................................................................................12
Leerdoel 3: Tot welke veranderingen hebben die ontwikkelingen geleid in de wijze waarop controle wordt
uitgevoerd?.........................................................................................................................................................16
Tijdlijn en overzicht probleem 1..........................................................................................................................16
Probleem 2.................................................................................................................................................. 18
Leerdoel 1: Wat is punitiviteit?...........................................................................................................................18
Leerdoel 2: Welke verschillen zijn er in de tijd tussen en binnen landen in punitiviteit? En hoe zijn die
verschillen te verklaren?.....................................................................................................................................19
Leerdoel 3: Hoe verbindt het abolitionisme fundamentele kritiek op punitieve systemen met alternatieve
visies op schade, conflict en orde?......................................................................................................................27
Toepassingsopdracht..........................................................................................................................................32
Probleem 3.................................................................................................................................................. 33
Leerdoel 1: Hoe wordt in het strafrecht gebruik gemaakt van risico-diagnose instrumenten?.........................33
Leerdoel 2: Wat wordt in de literatuur onder pre-crime beleid verstaan?........................................................35
Leerdoel 3: Hoe is de opkomst van pre-crime beleid te verklaren?....................................................................39
Leerdoel 4: Op welke manier kunnen big data en algoritmen bijdragen aan criminaliteitscontrole door
predictie en hoe moet dit worden toegepast?...................................................................................................41
Leerdoel 5: Welke positieve en negatieve effecten van criminaliteitscontrole door het gebruik van big data en
algoritmen worden beschreven in de literatuur?...............................................................................................43
Toepassingsopdracht..........................................................................................................................................43
Probleem 4.................................................................................................................................................. 43
Leerdoel 1: Hoe/waarom is de aandacht voor de effectiviteit van interventies ontstaan?...............................43
Leerdoel 2: Wat wordt verstaan onder effectiviteit? & Leerdoel 3: Hoe meet je effectiviteit van een
interventie?.........................................................................................................................................................46
Leerdoel 4: Op welke wijze worden ongewenste effecten/nadelen van interventies voor verdachte,
slachtoffers en samenlevingen in kaart gebracht?............................................................................................52
Toepassingsopdracht..........................................................................................................................................54
Probleem 5.................................................................................................................................................. 56
Leerdoel 1: Wat is situationele preventie en welke theorieën liggen eraan ten grondslag?.............................56
Leerdoel 2: Hoe krijgt SCP in de praktijk vorm?..................................................................................................72
Leerdoel 3: Hoe kunnen effecten van situationele preventie worden onderzocht (verdieping week 4)?..........72
Leerdoel 4: Wat weten we over de effectiviteit van situationele preventie (waar, voor wie, onder welke
omstandigheden)?..............................................................................................................................................72
Leerdoel 5: Welke kritiek is er op situationele preventie?..................................................................................72
2
,Probleem 6.................................................................................................................................................. 73
Leerdoel 1: Wat weten we over de effectiviteit van dadergerichte interventies (straffen en maatregelen)?...73
Leerdoel 2: Welke rol speelt behandeling en begeleiding van daders in het voorkomen van meer schade?....77
Leerdoel 3: Hoe verhoudt de (re-)socialisatie opdracht bij het behandelen van mentale en psychische
problematiek van (potentiële) daders zich tot straffen en tot de bescherming van slachtoffers?....................80
Leerdoel 4: Welke verschillen zijn er tussen landen in de visie op de rol van straffen en behandelen bij
'gevaarlijke’ daders?...........................................................................................................................................85
Probleem 7.................................................................................................................................................. 89
Leerdoel 2: Wat is restorative justice en welke theorieën liggen eraan ten grondslag?...................................89
Leerdoel 3: Hoe verhouden responsive regulation en restorative justice zich tot elkaar?.................................91
Leerdoel 5: Wat weten we over de effecten van restorative justice voor slachtoffer, dader en samenleving?.97
Leerdoel 6: Hoe kan vanuit kritische criminologie worden gekeken naar restorative justice? Cunneen, C.
(2003). Understanding Restorative Justice Through the Lens of Critical Criminology. In E. McLaughlin, R.
Fergusson, G. Hughes, & L. Westmarland (Eds.), Restorative Justice: Critical Issues (pp. 182-194). Sage......100
Hoorcollege............................................................................................................................................... 103
Week 1: Een inleiding (Preventie en Bestraffing & Actoren in de rechtshandhaving).....................................103
Week 2: Hervorming en abolitionisme.............................................................................................................106
Week 3: Risicotaxatie, pre-crime en onderzoek naar algoritme......................................................................113
Week 4: Meten van effectiviteit en Inleiding Situationele Preventie...............................................................116
Week 5: Toetsvraag & Situationele preventie en Intro Straffen, behandelen, beschermen............................119
Week 6: Docu: ‘Vergeven of Vergelden’ en Intro op gastcollege ervaringsdeskundige 15-01........................123
3
, Probleem 1
Leerdoel 1: Wat is er sinds de jaren ’50 van de 20e eeuw veranderd in het denken over en de
aanpak van criminaliteit en daders?
Dit bevat ook de stof voor leerdoel 3. Onderstaande literatuur zijn dus leerdoel 1 en leerdoel 3.
Cohen, S. (1979). The punitive city. Notes on the dispersal of social control. Crime, Law and Social Change, 3(4), 339-363.
Cohen is cruciaal om Penal Welfarism te begrijpen omdat hij analyseert hoe controle werkt in het Penal Welfarism. Hij
beschrijft de hoogtijdagen van het Penal Welfarism (1945-1970) Hij checkt de assumptie (aanname) van het Welfarism dat
humaner per se minder controle betekent. Hij zegt dat de controle juist verplaatst van gevangenis naar samenleving. De
kern is dat er geen simpele vermindering van straf is, maar verschuiving en uitbreiding van controle (“net-widening”).
The punitive city: een concept van cohen waarbij de gemeenschap bijdraagt aan de aanpak van de criminaliteit d.m.v.
sociale controle. Niet alleen de gevangenis kan criminaliteit aanpakken, iedereen (in de gemeenschap) kan dit doen.
The dispersal of social control: de verspreiding van controlemechanismen in de samenleving.
From prison to community
Transformaties eind 18e en begin 19e eeuw ( from prison to community):
- Ontwikkelen van een centrale staat: verzorgingsstaat, de controle van criminaliteit en zorg voor afhankelijken
worden gecentraliseerd.
- Het begrip dat verschillende soorten criminelen bestaan waarvan verschillende experts eigen kennis hebben.
- Een verhoogde scheiding tussen devianten en afhankelijken die elk door een andere instantie geholpen worden
(gevangenissen, psychiatrische instellingen en andere gesloten instellingen voor behandeling en bestraffing).
De kijk op de gevangenis en Community Treatment
Eind 18e eeuw dient de gevangenis als het laatste redmiddel (ultimum remedium). In het midden van de 19e eeuw was de
gevangenis bij voorkeur de eerste plek waar je terecht komt na een delict. Eind jaren 60 werd de gevangenis weer het
laatste redmiddel. Het gevolg was dat er steeds meer decarceration (verminderen van aantal gevangen) plaatvond: er
kwamen steeds minder gevangenissen en veel gevangenissen werden gesloten. Community sanctions werden steeds vaker
toegepast. Gevangenissen zouden ineffectief zijn en niet humaan.
Community treatment is het gevolg van dat de gevangenissen weer het laatste redmiddel waren. Dit betreft iedere vorm
van sociale controle buiten de gevangenis. In de literatuur over community treatment zijn er twee sets aan assumpties:
1. Gezond verstand (‘wat iedereen al weet’): dit is gebouwd op drie soorten bewijs dat community sanctions beter
zijn:
a. Gevangenis is niet effectief, het rehabilitiseert niet en schrikt niet af. Ze kunnen zelfs criminele
commitment versterken.
b. Community sanctions zijn goedkoper
c. Community sanctions zijn menselijker dan andere instituties. Gevangenissen zijn dierlijk want je stopt
mensen in een hok
2. Sociologische/politieke opvattingen
a. Deviantie vindt zijn oorsprong in de samenleving en daarom moet preventie en genezing ook in de
samenleving plaatsvinden.
b. Het toepassen van stigma’s en labels zorgt ervoor dat de deviantie juist meer gaat plaatsvinden en dat
het terugkeren in het normale leven moeilijker wordt
c. Veel maatregelen zijn niet de juiste maatregelen; de beleidsvoering moet zich meer focussen op minder
schade toebrengen, dus moet decriminalisatie en decarceratie bevorderd worden.
Cohen geeft kritiek op community treatment:
- Het is niet zeker of het effectief is voor het terugdringen van criminaliteit tov traditionele gevangenissen
- Het kan stigmatiserend zijn
- Deze methoden zijn niet altijd goedkoper
- Community treatment is niet altijd heel humaner. Ze bevatten dezelfde kenmerken van dwang als het systeem
dat ze zouden moeten vervangen (gevangenissen)
- Het kan ertoe leiden dat mensen die hulp nodig hebben juist geen steun krijgen, omdat diensten worden
stopgezet of omdat commerciële partijen hen uitbuiten in plaats van te helpen.
- Het zijn nieuwe vormen van interventies die eigenlijk het oude strafsysteem nabootsen, maar op een andere
manier. Community sanctions hebben dezelfde onderdrukkende en dwingende eigenschappen als de oude
gevangenissen of instellingen. Denk hierbij aan intensief toezicht in de gemeenschap, verplichte
behandelingsprogramma’s of andere controlemechanismen die de vrijheden beperken.
- Het is niet duidelijk of de decarceratie zo snel heeft plaatsgevonden als de ideologie zegt
4
