Lessen wetenschapsfilosofie:
1. Epistemologie
De Verlichting:
Alle soorten vragen zoals: Zingeving is belangrijk (wat komen we doen?)
Filosofie is niet zoals wetenschap!:
- Gaat over vragen waarvoor geen oplossingsmethode is
- Van die vraag ga je naar een onderzoeksmethode, en dan naar kennis
- Moet enige consensus komen over antwoorden (argumenten afwegen enzo)
“Alle mensen verlangen van nature naar kennis!”:
Wordt geboren ergens waar je niets kent, en dan wil je iets weten, een houvast hebben,
iets herkenbaar. (bv: verraders, kent niets dus klampt je vast aan dingen waarvan je
denkt dat die waar zijn, wat ze denken dat belangrijk is)
Ondertussen wel al heel veel kennis opgedaan, we weten al veel, gespecialiseerd. Dus
veel filosofische vragen zijn wetenschappelijk geworden!!
Zowel belangrijk in filosofie als epistemologie is dat de antwoorden op die vragen
redelijk zijn en niet afhangen van dwang (je moet het niet perse denken, of omdat
anderen het denken) en ook niet door traditie (‘het is altijd al zo geweest’ is fout, is geen
argument/fundament!). Antwoorden moeten dus door autonome en redelijk zijn.
Veel filosofische vragen worden dus wetenschappelijk
In wetenschapsfilosofie denken we na over ‘wanneer weten we iets?’:
- Filosofie begint met verwondering/twijfel, ma we willen een soort zekerheid dus dit
willen we helemaal niet eigenlijk. à dus je moet met een soort verwondering naar de al
bestaande wereld kijken… (wij beginnen aan een opleiding dus nu is nog het moment
om zo te denken, ook in onze wereld bv nu moet je een stevige mening hebben maar nu
het omgekeerde doen, op zoek gaan naar verdieping, jezelf vragen stellen, even
stilstaan…)
- Ultieme vragen staan dus centraal (bv: waarom is geel ‘geel’?) à kinderen stellen ook
vaak zo’n vragen, laten ons terugvallen op de dingen die we aannemen als
‘zeker’/’gekend’
- Al die oudere ideeën zijn vaak nog zeer relevant (bv: les over laatste therapieën, uit
17e eeuw, nu ondertussen is alles veranderd, maar bij filosofie werken ze soms wel
verder op ideeën maar voorgaande ideeën blijven ook wel relevant!) – idee wordt dus
niet overschreden (bv: appel die valt is zwaartekracht), het is niet dat het ene idee het
andere uitsluit, komt er gewoon bij!
- Westerse traditie: teruggaan naar verlichtingsdenkers – Samni Zemni:
, Inleven in tijd van toen (tijdgeest, hoe mensen dachten over hoe de wereld in elkaar zit)
⇒ Bv. Wie mag spreken (mannen of vrouwen?), wie heeft recht op kennis?,…
Zitten dus in de 17e eeuw, want dat is een periode waar de focus van filosofie komt te liggen
op kennis-theoretische vragen!:
- Opdracht: wat weet je zeker? 1 + 1 = 2, dat ‘ik’ besta, dat ik twijfel, aarde is rond,…
- Wat je dus denkt zeker te weten, maar kan je bewijzen dat dat zo is? (opdracht: geef
2 argumenten/bewijzen, aarde is rond kan je zien op satellietbeelden, ‘te weinig stoelen’
je kan dat zien met je zintuigen dat dat zo is)
- Er zijn dus verschillende wegen om dingen aan te tonen (zintuigen, zelf nadenken,
…)
- Maar we moeten eigenlijk bezig zijn met of het ‘ethisch verantwoord is’
Durf Denken:
= iedereen denkt dat die kunnen/durven/… denken, maar in wetenschapsfilosofie (Epist.) is
het vooral dat als je wil durven denken moet je leren denken + waarover ga je nadenken?
1.1. Weten, waarheid en wetenschap?
- Kernidee: onderscheid tussen weten en kennis
- Weten:
= een ruimer begrip, omvat kennis maar valt er niet mee samen, weten staat eigenlijk
erboven! EN is anders dan ‘betrouwbare kennis'!
= Alles wat je leert (ook in je opleiding bv) is onderzocht door eerdere onderzoekers,
maar als je alles gwn aanneemt van anderen is niet goed, je moet een kritische geest
hebben ('oké ik geloof je ma leg het uit, wat is je basis,…’), zo kan je tot betrouwbare
kennis komen!
- Kennis:
- Epistemologische kwestie:
➔ leer van de kennis,
➔ funderingsproblematiek (je hebt uitleg erbij nodig!),
➔ zoeken naar fundamenten en grenzen van het weten (kunnen we wel iets weten?,
hoe weten we zeker dat iets waar is? Kunnen we ooit iets met zekerheid weten? Wat
onderscheid mening en geloof? …)
➔ Drang en zoektocht naar het funderen van kennis: hoe kan je dit (wat je ‘zeker’ weet)
definiëren? Hoe kan je zeggen dat iets kennis is en dat je dit zeker weet??
➔ ‘iets’ weten
, ➔ Kennis verbinden met feiten (want er is een verschil tussen iets geloven en iets echt
waar zijn/weten!) Weten VS Geloven, Waar VS Onwaar
➔ Onvrede met mythische of dogmatische aanpak (tot verlichting namen ze veel waar
wat waar kon zijn): vanzelfsprekendheden in vraag stellen (net zoals bij onderzoek,
wat je denkt te weten kritisch bij stilstaan en vraag stellen of dat wel waar is, op basis
van wat zijn de uitspraken,…)
➔ Eis tot betrouwbaarheid: wat je zegt als onderzoeker, kan ik ervan op aan dat dat
betrouwbaar is, is dat goed gedaan, is dat wetenschappelijk?,… Al die zaken
uitpluizen en als dat klopt, ook al ga je niet akkoord ofzo, dan kan je wel zeggen dat
het betrouwbare kennis is!
➔ Vraag naar kwaliteit van argumentatie: niet iedereen kan gwn iets zeggen
➔ Streven naar rationaliteit: ‘ik’ moet ervoor zorgen dat er nagedacht wordt over
dingen/kennis/… è kennis = gradaties van betrouwbaarheid (bv: water kookt op 100
graden)
➔ Betrouwbare kennis: niet afhankelijk van autoriteit of ervaring (verwijzen vaak naar
wiskunde) è bv: Thales, grondlegger wiskundige methode, niemand kan het oneens
zijn, zijn axioma’s/fundamenten waar je op kan verder bouwen, alles dat daarop volgt
is mss ook betrouwbaar dan?
➔ Wiskundige methode is begin van betrouwbare kennis: want vertrekt van axioma’s,
gebruikt logica & komt tot algemene conclusie
Hoe gaat wetenschap te werk?:
- Wat maakt wetenschap ‘wetenschappelijk’?:
Terug naar klassieke oudheid
Zo krijg je onderscheid tussen episteme en doxa:
- Epistèmè: ware kennis, betrouwbare kennis, systematisch, universeel en
noodzakelijk om daar kennis van op te doen (bv. Waarom ga je bij u eindproef jusit dat
onderzoeken? Meer dan ‘ik vind het leuk’/…) (bv. Dat vorige baas graag choco eet zijn
we niets mee, er zijn andere zaken die belangrijker zijn,…)
- Doxa: mening/opinie, cultureel bepaald, subjectief, veranderlijk (afhankelijk van tijd
en ruimte, algemene mening van mensen)
Onderscheid tussen:
- Kennis in brede zin, overtuigingen/ervaringen/…
- Betrouwbare kennis, wat wil zeggen kennis die systematisch en controleerbaar
manier is ontstaan, wetenschappelijk dus
→ Betrouwbare kennis: verwijst naar een deel van het weten dat binnen
wetenschappelijke praktijken is onderzocht, onderbouwd en als geldig erkend!
Samengevat:
, Waarheidsgehalte van kennis à hoe we tot die kennis komen à kernvragen van
opleidingsdeel 'grondslagen wetenschappelijk onderzoek’
→ 1.2. Wetenschap en wetenschappelijkheid
- Wetenschappers doen onderzoek om kennis te krijgen
- Maar om een eenduidige definitie te geven is moeilijk
- Want er zijn verschillen tussen wetenschapsgebieden (methodes + benadering van
onderzoeksmaterie verschilt!)
- Dus ook opvattingen over wat ‘wetenschappelijk’ is, is verschillend (bv:
natuurwetenschappen en sociale wetenschappen verschillen)
- Binnen elk veld zijn er ook nog verschillende opvattingen en stromingen
Wat is dan ‘wetenschap’?:
= menselijke activiteit gericht op gesystematiseerde en betrouwbare kennis
+ verwijst naar resultaat van die activiteit binnen vakgebied
MAAR ‘een’ wetenschap is een geheel van uitspraken, wetten, theorieën,…
→ Wetenschappelijk karakter van kennis wordt bepaald door:
1) Streven naar kennis die kan worden meegedeeld aan anderen
2) Vertoont een systematisch karakter
3) Bestaat controle op de betrouwbaarheid ervan (transparantie van eigen
onderzoeksproces, je moet weten wat er allemaal gedaan is geweest,…)
Wetenschappelijk onderzoek onderscheid zich dus van:
- Journalistiek
- Andere systemen (bv: religie)
Niet altijd onomstreden, kan discussie zijn
1.2.1. Eisen voor wetenschappelijkheid
1) Kennis is deelbaar en communiceerbaar
2) systematisch karakter
3) ??
1. Epistemologie
De Verlichting:
Alle soorten vragen zoals: Zingeving is belangrijk (wat komen we doen?)
Filosofie is niet zoals wetenschap!:
- Gaat over vragen waarvoor geen oplossingsmethode is
- Van die vraag ga je naar een onderzoeksmethode, en dan naar kennis
- Moet enige consensus komen over antwoorden (argumenten afwegen enzo)
“Alle mensen verlangen van nature naar kennis!”:
Wordt geboren ergens waar je niets kent, en dan wil je iets weten, een houvast hebben,
iets herkenbaar. (bv: verraders, kent niets dus klampt je vast aan dingen waarvan je
denkt dat die waar zijn, wat ze denken dat belangrijk is)
Ondertussen wel al heel veel kennis opgedaan, we weten al veel, gespecialiseerd. Dus
veel filosofische vragen zijn wetenschappelijk geworden!!
Zowel belangrijk in filosofie als epistemologie is dat de antwoorden op die vragen
redelijk zijn en niet afhangen van dwang (je moet het niet perse denken, of omdat
anderen het denken) en ook niet door traditie (‘het is altijd al zo geweest’ is fout, is geen
argument/fundament!). Antwoorden moeten dus door autonome en redelijk zijn.
Veel filosofische vragen worden dus wetenschappelijk
In wetenschapsfilosofie denken we na over ‘wanneer weten we iets?’:
- Filosofie begint met verwondering/twijfel, ma we willen een soort zekerheid dus dit
willen we helemaal niet eigenlijk. à dus je moet met een soort verwondering naar de al
bestaande wereld kijken… (wij beginnen aan een opleiding dus nu is nog het moment
om zo te denken, ook in onze wereld bv nu moet je een stevige mening hebben maar nu
het omgekeerde doen, op zoek gaan naar verdieping, jezelf vragen stellen, even
stilstaan…)
- Ultieme vragen staan dus centraal (bv: waarom is geel ‘geel’?) à kinderen stellen ook
vaak zo’n vragen, laten ons terugvallen op de dingen die we aannemen als
‘zeker’/’gekend’
- Al die oudere ideeën zijn vaak nog zeer relevant (bv: les over laatste therapieën, uit
17e eeuw, nu ondertussen is alles veranderd, maar bij filosofie werken ze soms wel
verder op ideeën maar voorgaande ideeën blijven ook wel relevant!) – idee wordt dus
niet overschreden (bv: appel die valt is zwaartekracht), het is niet dat het ene idee het
andere uitsluit, komt er gewoon bij!
- Westerse traditie: teruggaan naar verlichtingsdenkers – Samni Zemni:
, Inleven in tijd van toen (tijdgeest, hoe mensen dachten over hoe de wereld in elkaar zit)
⇒ Bv. Wie mag spreken (mannen of vrouwen?), wie heeft recht op kennis?,…
Zitten dus in de 17e eeuw, want dat is een periode waar de focus van filosofie komt te liggen
op kennis-theoretische vragen!:
- Opdracht: wat weet je zeker? 1 + 1 = 2, dat ‘ik’ besta, dat ik twijfel, aarde is rond,…
- Wat je dus denkt zeker te weten, maar kan je bewijzen dat dat zo is? (opdracht: geef
2 argumenten/bewijzen, aarde is rond kan je zien op satellietbeelden, ‘te weinig stoelen’
je kan dat zien met je zintuigen dat dat zo is)
- Er zijn dus verschillende wegen om dingen aan te tonen (zintuigen, zelf nadenken,
…)
- Maar we moeten eigenlijk bezig zijn met of het ‘ethisch verantwoord is’
Durf Denken:
= iedereen denkt dat die kunnen/durven/… denken, maar in wetenschapsfilosofie (Epist.) is
het vooral dat als je wil durven denken moet je leren denken + waarover ga je nadenken?
1.1. Weten, waarheid en wetenschap?
- Kernidee: onderscheid tussen weten en kennis
- Weten:
= een ruimer begrip, omvat kennis maar valt er niet mee samen, weten staat eigenlijk
erboven! EN is anders dan ‘betrouwbare kennis'!
= Alles wat je leert (ook in je opleiding bv) is onderzocht door eerdere onderzoekers,
maar als je alles gwn aanneemt van anderen is niet goed, je moet een kritische geest
hebben ('oké ik geloof je ma leg het uit, wat is je basis,…’), zo kan je tot betrouwbare
kennis komen!
- Kennis:
- Epistemologische kwestie:
➔ leer van de kennis,
➔ funderingsproblematiek (je hebt uitleg erbij nodig!),
➔ zoeken naar fundamenten en grenzen van het weten (kunnen we wel iets weten?,
hoe weten we zeker dat iets waar is? Kunnen we ooit iets met zekerheid weten? Wat
onderscheid mening en geloof? …)
➔ Drang en zoektocht naar het funderen van kennis: hoe kan je dit (wat je ‘zeker’ weet)
definiëren? Hoe kan je zeggen dat iets kennis is en dat je dit zeker weet??
➔ ‘iets’ weten
, ➔ Kennis verbinden met feiten (want er is een verschil tussen iets geloven en iets echt
waar zijn/weten!) Weten VS Geloven, Waar VS Onwaar
➔ Onvrede met mythische of dogmatische aanpak (tot verlichting namen ze veel waar
wat waar kon zijn): vanzelfsprekendheden in vraag stellen (net zoals bij onderzoek,
wat je denkt te weten kritisch bij stilstaan en vraag stellen of dat wel waar is, op basis
van wat zijn de uitspraken,…)
➔ Eis tot betrouwbaarheid: wat je zegt als onderzoeker, kan ik ervan op aan dat dat
betrouwbaar is, is dat goed gedaan, is dat wetenschappelijk?,… Al die zaken
uitpluizen en als dat klopt, ook al ga je niet akkoord ofzo, dan kan je wel zeggen dat
het betrouwbare kennis is!
➔ Vraag naar kwaliteit van argumentatie: niet iedereen kan gwn iets zeggen
➔ Streven naar rationaliteit: ‘ik’ moet ervoor zorgen dat er nagedacht wordt over
dingen/kennis/… è kennis = gradaties van betrouwbaarheid (bv: water kookt op 100
graden)
➔ Betrouwbare kennis: niet afhankelijk van autoriteit of ervaring (verwijzen vaak naar
wiskunde) è bv: Thales, grondlegger wiskundige methode, niemand kan het oneens
zijn, zijn axioma’s/fundamenten waar je op kan verder bouwen, alles dat daarop volgt
is mss ook betrouwbaar dan?
➔ Wiskundige methode is begin van betrouwbare kennis: want vertrekt van axioma’s,
gebruikt logica & komt tot algemene conclusie
Hoe gaat wetenschap te werk?:
- Wat maakt wetenschap ‘wetenschappelijk’?:
Terug naar klassieke oudheid
Zo krijg je onderscheid tussen episteme en doxa:
- Epistèmè: ware kennis, betrouwbare kennis, systematisch, universeel en
noodzakelijk om daar kennis van op te doen (bv. Waarom ga je bij u eindproef jusit dat
onderzoeken? Meer dan ‘ik vind het leuk’/…) (bv. Dat vorige baas graag choco eet zijn
we niets mee, er zijn andere zaken die belangrijker zijn,…)
- Doxa: mening/opinie, cultureel bepaald, subjectief, veranderlijk (afhankelijk van tijd
en ruimte, algemene mening van mensen)
Onderscheid tussen:
- Kennis in brede zin, overtuigingen/ervaringen/…
- Betrouwbare kennis, wat wil zeggen kennis die systematisch en controleerbaar
manier is ontstaan, wetenschappelijk dus
→ Betrouwbare kennis: verwijst naar een deel van het weten dat binnen
wetenschappelijke praktijken is onderzocht, onderbouwd en als geldig erkend!
Samengevat:
, Waarheidsgehalte van kennis à hoe we tot die kennis komen à kernvragen van
opleidingsdeel 'grondslagen wetenschappelijk onderzoek’
→ 1.2. Wetenschap en wetenschappelijkheid
- Wetenschappers doen onderzoek om kennis te krijgen
- Maar om een eenduidige definitie te geven is moeilijk
- Want er zijn verschillen tussen wetenschapsgebieden (methodes + benadering van
onderzoeksmaterie verschilt!)
- Dus ook opvattingen over wat ‘wetenschappelijk’ is, is verschillend (bv:
natuurwetenschappen en sociale wetenschappen verschillen)
- Binnen elk veld zijn er ook nog verschillende opvattingen en stromingen
Wat is dan ‘wetenschap’?:
= menselijke activiteit gericht op gesystematiseerde en betrouwbare kennis
+ verwijst naar resultaat van die activiteit binnen vakgebied
MAAR ‘een’ wetenschap is een geheel van uitspraken, wetten, theorieën,…
→ Wetenschappelijk karakter van kennis wordt bepaald door:
1) Streven naar kennis die kan worden meegedeeld aan anderen
2) Vertoont een systematisch karakter
3) Bestaat controle op de betrouwbaarheid ervan (transparantie van eigen
onderzoeksproces, je moet weten wat er allemaal gedaan is geweest,…)
Wetenschappelijk onderzoek onderscheid zich dus van:
- Journalistiek
- Andere systemen (bv: religie)
Niet altijd onomstreden, kan discussie zijn
1.2.1. Eisen voor wetenschappelijkheid
1) Kennis is deelbaar en communiceerbaar
2) systematisch karakter
3) ??
