Onderwijskunde:
Wat is onderwijskunde?
= wetenschapsgebied waarin:
= alle processen van leren en instructie
= alle contexten waarbij dit leren en instructie centraal staat (brede vorm)
= zowel formeel (= geregeld via wetten, decreten, regelgeving,..) als informeel (niet
systematisch, verplicht,...)
= doelgroepen: volwassenen, kinderen, kleuters, professionals,...
Hoofddoel = toepassen van een onderwijskundig referentiekader bij het beschrijven,
verklaren en oplossen van leer- en instructieproblemen.
⇒ Dus THEORIE en TOEPASSING !!
3 centrale visies op leren en instructie:
- behaviorisme, cognitivisme en constructivisme
Leren en instructie:
→ Leren en instructie krijgt veel aandacht in de pers:
- wel veel controverses rond, iedereen heeft een eigen mening obv. hun
ervaring
- wel te weinig aandacht voor ‘evidence’, wordt te vaak simplistisch gezien (=
reductionisme)
⇒ dus proberen uit onderwijskunde om de reflex te hebben en te zien wat
we weten van onderzoek, over bepaalde situaties/ingrepen (bv. verbod op
smartphones,...)
→ Aggregatieniveaus binnen onderwijs:
- MICRO: klasniveau (bv. leerkracht beslist iets of leerkracht bespreekt
zorgnoden van leerling met ouders)
- MESO: schoolniveau, opleidingsniveau (bv. binnen een bepaalde school
beslist om zowel 1e, 2e als 3e graad een verbod op te leggen)
- MACRO: beleidsniveau, systeemniveau (bv. minister van onderwijs beslist
wet om in 1e en 2e graad gsm te verbieden of bv. rode kruis voorziet EHBO-
cursus voor alle middelbare scholieren van Vlaanderen (als het enkel 1
afdeling zou zijn geweest, bv. enkel voor Gent, was het MESO))
⇒ Dus: wat gebeurt in een klas heeft invloed op de hogere niveaus,
bijvoorbeeld op schoolniveau, en omgekeerd! De 3 niveaus staan continu
in interactie met elkaar!
→ Referentiekader (kijk flap handboek):
,= ordenen van processen, variabelen en actoren op verschillende aggregatieniveaus
(bv. micro = leerkracht en leerling, meso = alle leerlingen van een school en
schoolteam (directeur, zorgcoördinator,..) & macro = alle vlaamse kleuters en alle
vlaamse leerkrachten (vertegenwoordigd door bv. vakbond))
→ Waar moet je als leerkracht zoal rekening mee houden bij het opzetten
van instructies?:
- actoren (doelgroep), hoe ga je die begeleiden + eigen voorkennis, waar ben
je zelf sterk in
- organisatie, volgorde van de dingen
- didactisch handelen (= hoe ga je de componenten uitbrengen)
- leeractiviteiten, je gaat zaken aanbieden en wil activiteit bij je lerende
uitlokken, dat ze zinvol bezig zijn, dat ze ‘leren’
- context, anders voor jeugdbeweging dan voor schoolse context bv.
⇒ maar: hoe weten we wat er werkt? = door ONDERZOEK!! -
ONDERZOEKSEVIDENTIE
→ referentiekader is onderbouwd door wet. onderzoek:
- meta-analyses (= studies die resultaten van andere studies gaan
samenvatten), kiezen een focus/thema, wat is er allemaal in het onderzoek en
dat samenbrengen
→ Wat speelt een rol? - Wat heeft effect op het leren?
- collective teacher efficacy = belangrijkste
- hele lijst, obv van verschillende studies samengebracht en een ranking
gemaakt van meeste naar minste effect
⇒ verbeteren tov normale verdeling
- ook zaken die niet bijdragen aan het leren (bv. adhd)
⇒ verslechteren tov normale verdeling
⇒ normale verdeling = hoe is een bepaalde variabele, hoe verdeeld die
onze populatie in groepen
- bv. IQ: gemiddelde IQ heb je 34% eronder en 34% zit 1 standaarddeviatie
boven
- effect size = als je gaat ingrijpen kan je laten verbeteren/verslechteren tov van
de normale verdeling
→ bv.: effect van leerlingen eigen prestaties laten inschatten, we weten dat
dat helpt dus kunnen we het laten verbeteren!
→ Vanaf wanneer is het dan een ‘belangrijk’ effect?
= vuistregel, kijken naar alle variabele van de lijst en we rekenen uit dat gemiddelde
van alle variabele is .40, dus alles erboven is om te verbeteren!
,MICRONIVEAU: → Als we gaan kijken naar alle factoren over effect op
leren:
= Studenten zelf zijn natuurlijk allerbelangrijkste, maar de leraar doet er ook veel
toe!!
→ weten uit onderzoek welke kenmerken van leraren bijdragen aan leren van
leerlingen:
- relatie leerkracht - leerling (.72)
- professionalisering (.62)
- verwachtingen van leerkracht tov leerling, geloven in lln, vertrouwen,... (.43)
- lerarenopleiding gehad hebben, eig een basisvereiste (.11)
- beheersing domeinkennis, kennis zelf goed beheersen (je kan veel kennis
beheersen maar als je die niet goed kan overbrengen is dat dus niet genoeg)
(.09)
→ ook welke kenmerken van de lerende het sterkste effect hebben:
- eigen prestaties inschatten
- voorkennis
- voorschoolse start
- verminderen angst (bv. faalangst)
- geslacht
⇒ Anders afhankelijk van de context waarin leerkracht en lerende zich
bevinden! (bv.
MICRONIVEAU:
→ context, de lerende bevindt zich in een gezin, verder ook in een buurt en dan
nog in een regio.
→ !! elk kenmerk in referentiekader zien afhankelijk van de context, die een
invloed zal hebben, dus rekening mee houden!!
→BV. school in brussel heeft geen mega speelplaats, waardoor lln al
sneller op elkaar zitten wat invloed heeft op lerenden, kans dat ze volledig
uitgerust zijn terug in de les is kleiner door kleine oppervlakte, dus die
context heeft invloed op hoe je u les gaat beginnen dan/speeltijd
opschuiven/…
→ organisatie
, → bv: slechte turnzaal zorgt ervoor dat ze hun energie niet goed kwijt
kunnen,... of klaslokaal anders inrichten afhankelijk van wat ze gaan doen,
banken anders zetten
→ leeractiviteiten
→ Als je nadenkt over je instructie, denk je ook na wat je de leerlingen wil
leren + begin en eindpunt van instructie, is een wisselwerking, vragen of
ze iets niet snappen,...
→ instructie = synoniem van didactisch handelen:
⇒ 5 beslissingen om leerlingen aan het werk te zetten (eerst over deze dingen
nadenken!)
1) leerdoelen = wat wil je bereiken
2) werkvormen = hoe aanbrengen
3) leerstof = wat?
4) media
5) evaluatie = hoe kan ik weten of ik mijn doelen heb bereikt?
⇒ zie figuur: wat valt op aan weergave? - zowel begin als einde toetsing,
ook in begin toetsen, omarmd ook de andere kenmerken, toetsing is dus
iets waar je continu mee bezig bent + enerzijds lerende hun kennis
toetsen, maar ook als instructieverantwoordelijke je eigen aanpak
toetsen, mss ligt het aan de leerkracht?
→ Wat heeft het grootste effect op leerprestaties?:
1) samenwerkend leren
2) geven van voorbeeld oplossingen
3) leerdoelen formuleren
4) veel testen
5) huiswerk
→ Wat heeft het grootste effect op leerprestaties?:
1) terugkoppeling geven (feedback geven)
2) directe instructie
3) hoge prestaties eisen
4) peer tutoring
5) instructie via internet
→ MICRONIVEAU = complex!!
= ene bepaalde component (bv. didactisch handelen) leidt rechtstreeks tot betere
prestaties, NEE VAAK NIET ZO EENDUIDIG! - vaak een andere variabele (bv.
motivatie) die dat mee beïnvloedt!! (= indirect effect!)
Wat is onderwijskunde?
= wetenschapsgebied waarin:
= alle processen van leren en instructie
= alle contexten waarbij dit leren en instructie centraal staat (brede vorm)
= zowel formeel (= geregeld via wetten, decreten, regelgeving,..) als informeel (niet
systematisch, verplicht,...)
= doelgroepen: volwassenen, kinderen, kleuters, professionals,...
Hoofddoel = toepassen van een onderwijskundig referentiekader bij het beschrijven,
verklaren en oplossen van leer- en instructieproblemen.
⇒ Dus THEORIE en TOEPASSING !!
3 centrale visies op leren en instructie:
- behaviorisme, cognitivisme en constructivisme
Leren en instructie:
→ Leren en instructie krijgt veel aandacht in de pers:
- wel veel controverses rond, iedereen heeft een eigen mening obv. hun
ervaring
- wel te weinig aandacht voor ‘evidence’, wordt te vaak simplistisch gezien (=
reductionisme)
⇒ dus proberen uit onderwijskunde om de reflex te hebben en te zien wat
we weten van onderzoek, over bepaalde situaties/ingrepen (bv. verbod op
smartphones,...)
→ Aggregatieniveaus binnen onderwijs:
- MICRO: klasniveau (bv. leerkracht beslist iets of leerkracht bespreekt
zorgnoden van leerling met ouders)
- MESO: schoolniveau, opleidingsniveau (bv. binnen een bepaalde school
beslist om zowel 1e, 2e als 3e graad een verbod op te leggen)
- MACRO: beleidsniveau, systeemniveau (bv. minister van onderwijs beslist
wet om in 1e en 2e graad gsm te verbieden of bv. rode kruis voorziet EHBO-
cursus voor alle middelbare scholieren van Vlaanderen (als het enkel 1
afdeling zou zijn geweest, bv. enkel voor Gent, was het MESO))
⇒ Dus: wat gebeurt in een klas heeft invloed op de hogere niveaus,
bijvoorbeeld op schoolniveau, en omgekeerd! De 3 niveaus staan continu
in interactie met elkaar!
→ Referentiekader (kijk flap handboek):
,= ordenen van processen, variabelen en actoren op verschillende aggregatieniveaus
(bv. micro = leerkracht en leerling, meso = alle leerlingen van een school en
schoolteam (directeur, zorgcoördinator,..) & macro = alle vlaamse kleuters en alle
vlaamse leerkrachten (vertegenwoordigd door bv. vakbond))
→ Waar moet je als leerkracht zoal rekening mee houden bij het opzetten
van instructies?:
- actoren (doelgroep), hoe ga je die begeleiden + eigen voorkennis, waar ben
je zelf sterk in
- organisatie, volgorde van de dingen
- didactisch handelen (= hoe ga je de componenten uitbrengen)
- leeractiviteiten, je gaat zaken aanbieden en wil activiteit bij je lerende
uitlokken, dat ze zinvol bezig zijn, dat ze ‘leren’
- context, anders voor jeugdbeweging dan voor schoolse context bv.
⇒ maar: hoe weten we wat er werkt? = door ONDERZOEK!! -
ONDERZOEKSEVIDENTIE
→ referentiekader is onderbouwd door wet. onderzoek:
- meta-analyses (= studies die resultaten van andere studies gaan
samenvatten), kiezen een focus/thema, wat is er allemaal in het onderzoek en
dat samenbrengen
→ Wat speelt een rol? - Wat heeft effect op het leren?
- collective teacher efficacy = belangrijkste
- hele lijst, obv van verschillende studies samengebracht en een ranking
gemaakt van meeste naar minste effect
⇒ verbeteren tov normale verdeling
- ook zaken die niet bijdragen aan het leren (bv. adhd)
⇒ verslechteren tov normale verdeling
⇒ normale verdeling = hoe is een bepaalde variabele, hoe verdeeld die
onze populatie in groepen
- bv. IQ: gemiddelde IQ heb je 34% eronder en 34% zit 1 standaarddeviatie
boven
- effect size = als je gaat ingrijpen kan je laten verbeteren/verslechteren tov van
de normale verdeling
→ bv.: effect van leerlingen eigen prestaties laten inschatten, we weten dat
dat helpt dus kunnen we het laten verbeteren!
→ Vanaf wanneer is het dan een ‘belangrijk’ effect?
= vuistregel, kijken naar alle variabele van de lijst en we rekenen uit dat gemiddelde
van alle variabele is .40, dus alles erboven is om te verbeteren!
,MICRONIVEAU: → Als we gaan kijken naar alle factoren over effect op
leren:
= Studenten zelf zijn natuurlijk allerbelangrijkste, maar de leraar doet er ook veel
toe!!
→ weten uit onderzoek welke kenmerken van leraren bijdragen aan leren van
leerlingen:
- relatie leerkracht - leerling (.72)
- professionalisering (.62)
- verwachtingen van leerkracht tov leerling, geloven in lln, vertrouwen,... (.43)
- lerarenopleiding gehad hebben, eig een basisvereiste (.11)
- beheersing domeinkennis, kennis zelf goed beheersen (je kan veel kennis
beheersen maar als je die niet goed kan overbrengen is dat dus niet genoeg)
(.09)
→ ook welke kenmerken van de lerende het sterkste effect hebben:
- eigen prestaties inschatten
- voorkennis
- voorschoolse start
- verminderen angst (bv. faalangst)
- geslacht
⇒ Anders afhankelijk van de context waarin leerkracht en lerende zich
bevinden! (bv.
MICRONIVEAU:
→ context, de lerende bevindt zich in een gezin, verder ook in een buurt en dan
nog in een regio.
→ !! elk kenmerk in referentiekader zien afhankelijk van de context, die een
invloed zal hebben, dus rekening mee houden!!
→BV. school in brussel heeft geen mega speelplaats, waardoor lln al
sneller op elkaar zitten wat invloed heeft op lerenden, kans dat ze volledig
uitgerust zijn terug in de les is kleiner door kleine oppervlakte, dus die
context heeft invloed op hoe je u les gaat beginnen dan/speeltijd
opschuiven/…
→ organisatie
, → bv: slechte turnzaal zorgt ervoor dat ze hun energie niet goed kwijt
kunnen,... of klaslokaal anders inrichten afhankelijk van wat ze gaan doen,
banken anders zetten
→ leeractiviteiten
→ Als je nadenkt over je instructie, denk je ook na wat je de leerlingen wil
leren + begin en eindpunt van instructie, is een wisselwerking, vragen of
ze iets niet snappen,...
→ instructie = synoniem van didactisch handelen:
⇒ 5 beslissingen om leerlingen aan het werk te zetten (eerst over deze dingen
nadenken!)
1) leerdoelen = wat wil je bereiken
2) werkvormen = hoe aanbrengen
3) leerstof = wat?
4) media
5) evaluatie = hoe kan ik weten of ik mijn doelen heb bereikt?
⇒ zie figuur: wat valt op aan weergave? - zowel begin als einde toetsing,
ook in begin toetsen, omarmd ook de andere kenmerken, toetsing is dus
iets waar je continu mee bezig bent + enerzijds lerende hun kennis
toetsen, maar ook als instructieverantwoordelijke je eigen aanpak
toetsen, mss ligt het aan de leerkracht?
→ Wat heeft het grootste effect op leerprestaties?:
1) samenwerkend leren
2) geven van voorbeeld oplossingen
3) leerdoelen formuleren
4) veel testen
5) huiswerk
→ Wat heeft het grootste effect op leerprestaties?:
1) terugkoppeling geven (feedback geven)
2) directe instructie
3) hoge prestaties eisen
4) peer tutoring
5) instructie via internet
→ MICRONIVEAU = complex!!
= ene bepaalde component (bv. didactisch handelen) leidt rechtstreeks tot betere
prestaties, NEE VAAK NIET ZO EENDUIDIG! - vaak een andere variabele (bv.
motivatie) die dat mee beïnvloedt!! (= indirect effect!)
