Table of Contents
Psychologie............................................................................................................................ 10
Hoofdstuk 1......................................................................................................................... 10
Wat is psychologie?......................................................................................................... 10
Het Biopsychosociaal model............................................................................................ 10
3 belangrijke perspectieven............................................................................................. 11
Biologisch perspectief...........................................................................11
Cognitief Perspectief.............................................................................11
Sociaal-Cultureel Perspectief................................................................11
Sociale psychologie......................................................................................................... 11
Verschil sociologie en psychologie?.................................................................................11
Effect van groep (sociologie).................................................................12
Effect van Sociale context (sociale psychologie)..................................12
Effect van Persoonlijkheid (persoonlijkheidspsychologie).....................12
In Realiteit.............................................................................................13
Sociale invloed: het effect van anderen...........................................................................13
Geschiedenis van de sociale psychologie........................................................................14
Onderzoeksmethode.............................................................................................................. 14
Hoofdstuk 2............................................................................................................................ 14
Het cyclische onderzoeksproces......................................................................................... 14
Stap 1) ideeën ontwikkelen.............................................................................................. 15
Stap 2) Ideeën verfijnen................................................................................................... 15
Soorten meetniveaus (Type Variabelen)...............................................15
Validiteit: Meet je wat je denkt te meten?.............................................15
Variabelen identificeren........................................................................16
Stap 3) Ideeën testen – soorten onderzoek......................................................................16
Beschrijvend onderzoek........................................................................16
Correlationeel onderzoek......................................................................17
Longitudinaal correlationeel onderzoek.............................................18
Experimenteel onderzoek.....................................................................18
Interne Validiteit in experimenteel onderzoek...................................19
Externe validiteit in experimenteel onderzoek..................................19
1
, Meta-analyse.........................................................................................20
Stap 4) Ethiek en waarden............................................................................................... 20
Les 2: Conditionering en leren............................................................................................... 20
Wat is leren?....................................................................................................................... 20
Drie manieren om te leren.................................................................................................. 20
Klassieke conditionering (Pavlov)....................................................................................20
Operante of instrumentele conditionering (Thorndike, Skinner)......................................21
Observationeel en social leren (Bandura)........................................................................21
Klassieke conditionering (Pavlov)........................................................................................ 21
De verwervingsfase (het leren zelf).................................................................................22
De Extinctiefase (Het Afleren).......................................................................................... 22
Interpretatie (wat leert men echt?)..................................................................................22
Behavioristische theorie (S – R)............................................................22
Cognitieve theorie (S – S)......................................................................22
Toepassingen in het dagelijks leven en reclame..............................................................23
Operante conditionering..................................................................................................... 23
Het basisprincipe: De Wet van Effect...............................................................................23
Bekrachtiging: gedrag sterker maken..............................................................................23
Soorten bekrachtigers...................................................................................................... 24
Straf................................................................................................................................. 24
Kenmerken......................................................................................................................... 24
verwervingsfase............................................................................................................... 24
Extinctiefase.................................................................................................................... 24
Operante conditionering..................................................................................................... 25
Interpretaties................................................................................................................... 25
observerend leren of sociaal leren...................................................................................26
Les 2: Sociale zelf (Hoofdstuk 3)............................................................................................ 27
Wat is sociale zelfperceptie?............................................................................................... 27
Looking glass self (Cooley).............................................................................................. 28
‘Generalized other’ (Mead).............................................................................................. 28
Spel en sociaal-emotionele morele ontwikkelingµ...........................................................28
Rationele invulling van het zelf bij narcisme....................................................................28
Zelfschema’s....................................................................................................................... 29
Zelfregulatie....................................................................................................................... 29
Zelfdiscrepantietheorie.................................................................................................... 29
2
, Zelfbewustzijnstheorie..................................................................................................... 30
Ego Depletion.................................................................................................................. 30
Het bewijs: het experiment van Muraven & Baumeister.......................30
Zelfconcept......................................................................................................................... 31
De zelfperceptietheorie................................................................................................... 31
Zelfperceptie van emoties & motivatie............................................................................31
Het Overrechtvaardigingseffect............................................................32
Invloed van anderen........................................................................................................ 32
Sociale vergelijkingstheorie (Festinger)................................................32
Samenvattend.................................................................................................................... 33
Zelfwaardering.................................................................................................................... 33
De nood aan zelfwaardering............................................................................................ 33
Positieve illusies............................................................................................................... 34
Zelfpresentatie................................................................................................................... 35
Zelfverificatie................................................................................................................... 35
Individuele en socio-economische verschillen..................................................................36
Sociale media en zelfwaardering.....................................................................................36
Les 4: Sociale perceptie......................................................................................................... 37
1. Observatie...................................................................................................................... 37
De eerste indruk.............................................................................................................. 37
Het gezicht: emoties herkennen...........................................................37
De echte vs. Nepglimlach.....................................................................37
Andere signalen (bv. met mondmasker)...............................................37
Herkennen van emoties................................................................................................... 38
Andere belangrijke non-verbale signalen.........................................................................38
Lichaamstaal- gebaren.................................................................................................... 38
2. Attributie......................................................................................................................... 39
De theorie: Twee soorten oorzaken.................................................................................39
Stabiel vs. Instabiel.......................................................................................................... 39
Het combinatie-model..................................................................................................... 39
Theorie van Corresponderende gevolgtrekking (Jones)...................................................40
Het bewijs: Het Castro-Experiment (Jones & Harris, 1967)...................40
Covariatie-theorie (Kelley)............................................................................................... 40
De gevolgen: ‘Eigen schuld, Dikke Bult’ (Weiner)............................................................41
3
, Attributievertekeningen: fouten in ons oordeel................................................................42
De Fundamentele Attributiefout............................................................42
Het tweestappenmodel: Waarom maken we deze fout?..................................................42
Attributie als cultureel Fenomeen....................................................................................43
3. Integratie........................................................................................................................ 43
Het primauteitseffect (Asch, 1946)..................................................................................43
Centrale vs. perifere trekken........................................................................................... 43
Afwijkingen van het gemiddelde model...........................................................................44
4. Confirmatievertekeningen.............................................................................................. 44
Persistentie van opvattingen........................................................................................... 44
Het experiment van Darley & Gross (1983).....................................................................45
Wanneer Passen We Ons Oordeel Aan?...........................................................................45
Het Bewijstukken-Effect (Loftus, 1974)............................................................................45
Cofirmatorische hypothesetoetsing.................................................................................45
Het Experiment (Snyder & Swann, 1978).............................................45
De zelfvervullende voorspelling.......................................................................................46
Het Bewijs: Pygmalion in de Klas (Rosenthal & Jacobson, 1968)..........46
Voorwaarden voor zelfvervullende voorspelling....................................46
Relativering...........................................................................................46
Het gevaar van fake news: Het bewijs.............................................................................47
Les 5: Sociale beïnvloeding.................................................................................................... 47
Automatische Sociale Invloed............................................................................................. 47
Mirroring.......................................................................................................................... 48
Kavanagh et al. (2011) – experiment Mimicry..................................................................48
Conformiteit........................................................................................................................ 49
Klassieke studies............................................................................................................. 49
Het experiment van Sherif (1935) – informatieve sociale invloed........49
Het experiment van Asch (1951) – Normatieve sociale invloed............49
Redenen om te conformeren........................................................................................... 50
Contexten waarin men conformeert................................................................................50
Het bewijs: The smoke filled room Study (Latané & Darley, 1968).......51
Meerderheidsinvloed....................................................................................................... 51
Minderheidsinvloed.......................................................................................................... 52
Inwilligen / instemmen........................................................................................................ 53
4
Psychologie............................................................................................................................ 10
Hoofdstuk 1......................................................................................................................... 10
Wat is psychologie?......................................................................................................... 10
Het Biopsychosociaal model............................................................................................ 10
3 belangrijke perspectieven............................................................................................. 11
Biologisch perspectief...........................................................................11
Cognitief Perspectief.............................................................................11
Sociaal-Cultureel Perspectief................................................................11
Sociale psychologie......................................................................................................... 11
Verschil sociologie en psychologie?.................................................................................11
Effect van groep (sociologie).................................................................12
Effect van Sociale context (sociale psychologie)..................................12
Effect van Persoonlijkheid (persoonlijkheidspsychologie).....................12
In Realiteit.............................................................................................13
Sociale invloed: het effect van anderen...........................................................................13
Geschiedenis van de sociale psychologie........................................................................14
Onderzoeksmethode.............................................................................................................. 14
Hoofdstuk 2............................................................................................................................ 14
Het cyclische onderzoeksproces......................................................................................... 14
Stap 1) ideeën ontwikkelen.............................................................................................. 15
Stap 2) Ideeën verfijnen................................................................................................... 15
Soorten meetniveaus (Type Variabelen)...............................................15
Validiteit: Meet je wat je denkt te meten?.............................................15
Variabelen identificeren........................................................................16
Stap 3) Ideeën testen – soorten onderzoek......................................................................16
Beschrijvend onderzoek........................................................................16
Correlationeel onderzoek......................................................................17
Longitudinaal correlationeel onderzoek.............................................18
Experimenteel onderzoek.....................................................................18
Interne Validiteit in experimenteel onderzoek...................................19
Externe validiteit in experimenteel onderzoek..................................19
1
, Meta-analyse.........................................................................................20
Stap 4) Ethiek en waarden............................................................................................... 20
Les 2: Conditionering en leren............................................................................................... 20
Wat is leren?....................................................................................................................... 20
Drie manieren om te leren.................................................................................................. 20
Klassieke conditionering (Pavlov)....................................................................................20
Operante of instrumentele conditionering (Thorndike, Skinner)......................................21
Observationeel en social leren (Bandura)........................................................................21
Klassieke conditionering (Pavlov)........................................................................................ 21
De verwervingsfase (het leren zelf).................................................................................22
De Extinctiefase (Het Afleren).......................................................................................... 22
Interpretatie (wat leert men echt?)..................................................................................22
Behavioristische theorie (S – R)............................................................22
Cognitieve theorie (S – S)......................................................................22
Toepassingen in het dagelijks leven en reclame..............................................................23
Operante conditionering..................................................................................................... 23
Het basisprincipe: De Wet van Effect...............................................................................23
Bekrachtiging: gedrag sterker maken..............................................................................23
Soorten bekrachtigers...................................................................................................... 24
Straf................................................................................................................................. 24
Kenmerken......................................................................................................................... 24
verwervingsfase............................................................................................................... 24
Extinctiefase.................................................................................................................... 24
Operante conditionering..................................................................................................... 25
Interpretaties................................................................................................................... 25
observerend leren of sociaal leren...................................................................................26
Les 2: Sociale zelf (Hoofdstuk 3)............................................................................................ 27
Wat is sociale zelfperceptie?............................................................................................... 27
Looking glass self (Cooley).............................................................................................. 28
‘Generalized other’ (Mead).............................................................................................. 28
Spel en sociaal-emotionele morele ontwikkelingµ...........................................................28
Rationele invulling van het zelf bij narcisme....................................................................28
Zelfschema’s....................................................................................................................... 29
Zelfregulatie....................................................................................................................... 29
Zelfdiscrepantietheorie.................................................................................................... 29
2
, Zelfbewustzijnstheorie..................................................................................................... 30
Ego Depletion.................................................................................................................. 30
Het bewijs: het experiment van Muraven & Baumeister.......................30
Zelfconcept......................................................................................................................... 31
De zelfperceptietheorie................................................................................................... 31
Zelfperceptie van emoties & motivatie............................................................................31
Het Overrechtvaardigingseffect............................................................32
Invloed van anderen........................................................................................................ 32
Sociale vergelijkingstheorie (Festinger)................................................32
Samenvattend.................................................................................................................... 33
Zelfwaardering.................................................................................................................... 33
De nood aan zelfwaardering............................................................................................ 33
Positieve illusies............................................................................................................... 34
Zelfpresentatie................................................................................................................... 35
Zelfverificatie................................................................................................................... 35
Individuele en socio-economische verschillen..................................................................36
Sociale media en zelfwaardering.....................................................................................36
Les 4: Sociale perceptie......................................................................................................... 37
1. Observatie...................................................................................................................... 37
De eerste indruk.............................................................................................................. 37
Het gezicht: emoties herkennen...........................................................37
De echte vs. Nepglimlach.....................................................................37
Andere signalen (bv. met mondmasker)...............................................37
Herkennen van emoties................................................................................................... 38
Andere belangrijke non-verbale signalen.........................................................................38
Lichaamstaal- gebaren.................................................................................................... 38
2. Attributie......................................................................................................................... 39
De theorie: Twee soorten oorzaken.................................................................................39
Stabiel vs. Instabiel.......................................................................................................... 39
Het combinatie-model..................................................................................................... 39
Theorie van Corresponderende gevolgtrekking (Jones)...................................................40
Het bewijs: Het Castro-Experiment (Jones & Harris, 1967)...................40
Covariatie-theorie (Kelley)............................................................................................... 40
De gevolgen: ‘Eigen schuld, Dikke Bult’ (Weiner)............................................................41
3
, Attributievertekeningen: fouten in ons oordeel................................................................42
De Fundamentele Attributiefout............................................................42
Het tweestappenmodel: Waarom maken we deze fout?..................................................42
Attributie als cultureel Fenomeen....................................................................................43
3. Integratie........................................................................................................................ 43
Het primauteitseffect (Asch, 1946)..................................................................................43
Centrale vs. perifere trekken........................................................................................... 43
Afwijkingen van het gemiddelde model...........................................................................44
4. Confirmatievertekeningen.............................................................................................. 44
Persistentie van opvattingen........................................................................................... 44
Het experiment van Darley & Gross (1983).....................................................................45
Wanneer Passen We Ons Oordeel Aan?...........................................................................45
Het Bewijstukken-Effect (Loftus, 1974)............................................................................45
Cofirmatorische hypothesetoetsing.................................................................................45
Het Experiment (Snyder & Swann, 1978).............................................45
De zelfvervullende voorspelling.......................................................................................46
Het Bewijs: Pygmalion in de Klas (Rosenthal & Jacobson, 1968)..........46
Voorwaarden voor zelfvervullende voorspelling....................................46
Relativering...........................................................................................46
Het gevaar van fake news: Het bewijs.............................................................................47
Les 5: Sociale beïnvloeding.................................................................................................... 47
Automatische Sociale Invloed............................................................................................. 47
Mirroring.......................................................................................................................... 48
Kavanagh et al. (2011) – experiment Mimicry..................................................................48
Conformiteit........................................................................................................................ 49
Klassieke studies............................................................................................................. 49
Het experiment van Sherif (1935) – informatieve sociale invloed........49
Het experiment van Asch (1951) – Normatieve sociale invloed............49
Redenen om te conformeren........................................................................................... 50
Contexten waarin men conformeert................................................................................50
Het bewijs: The smoke filled room Study (Latané & Darley, 1968).......51
Meerderheidsinvloed....................................................................................................... 51
Minderheidsinvloed.......................................................................................................... 52
Inwilligen / instemmen........................................................................................................ 53
4