Management: Onderdeel Paulien: Ondernemen als zakelijk leider (H3)
1. Zakelijke leiding
1.1 Zakelijk/artistiek
Protestbrief Archipel 1980
“In schril kontrast met de veel zwaardere vergrijpen van sommig e kollegas, die het niet zo
nauw nemen met de deonthologie en uiteindelijk niet worden verv olgd, wensen wij onze
talrijke grieven zelf voor te dragen voor de Orde.
...
De kommercieële kollegas zien de Orde als een administratief lachertje, die hun toch noo it
iets in de weg legt, en waardoor ze zelf nog beschermd worden voor het afleveren van
handteken of plannetjes die evengoed oor een ongeschoolde teken aar zouden kunnen
opgemaakt zijn. De architekten die hun beroep nog au sérieux nemen zijn het sla chtoffer
van het niet werken van de Orde
...
mogelijke oplossingen:
- de bijdrage aan de Orde wordt berekend volgens het aantal bouwaanvragen of in
verhouding tot het inkomen.”
Jan Knikker (MVRDV) - How to win work. The architect’s guide to business development and
marketing 2021
“I came to speak to you from the dark side. Here’s a bit of hard truth for you: architecture
practices are capitalist entities that are sustained by earning money and making profit .
Nevertheless, words like sales or commercial are not especially popular among architects.
Large practices have sales departments, but even they rarely call themselves by their real
name. Euphemisms such as ‘business development’, ‘communication and strategy’ or even
‘the Kitchen’, as is the case with Herzog & de Meuron, conceal their actual purpose, which is
to drive sales.”
“Many architects wish to maintain an intellectual purity, in spite of the fact that in today’s
society even museums have highly succesful and effective sales or acquisition teams.
Behind the semantics is a certain hesitation towards the commercial or business side of
the practice, if not outright disdain. This is not a useful perspective to maintain because the
success of each acquisition defines the future of your practice.
...
“However, when you take time to master sales, public relations and acquis itions, you can
create signifancant impact for your business. This might be the key to acquiring the projects
that you dream of, and generating decent salaries for your staff . Don’t be afraid - dare to
become good in marketing, in a way that best suits your practice.”
Toelichting bij de citaten
De verwerping van het belang van zakelijke aspecten in architectuur heeft haar wortels in
de tijd waarin architectuur een welomlijnd takenpakket was, dat werd uitgevoerd tegen een
welomlijnd ereloon. Architecten die toen meer verdienden dan hun confrators waren
architecten die ofwel efficiënter werkten, ofwel hun werk niet serieus namen en het veel
minder goed deden. Deze architecten werden als onethisch beschouwd. “Kommerciële
Kollega’s” waren verwerpelijk.
Deze overtuiging komt uit de voorbije decennia waarin:
• Opdrachten steeds complexer werden
• De taakomschrijving niet meer omlijnd is
1
, Management: Onderdeel Paulien: Ondernemen als zakelijk leider (H3)
• De vergoeding niet meer omlijnd is
• Nieuwe softwarepakketten resulteren in grote verschillen in efficiëntie
• Kantoren steeds groter werden
Uitgemond in onwetenheid en ondeskundigheid wat betreft de zakelijke leiding van
Architectenkantoren en een slechte sociaal-economische positie voor architectuurwerkers.
Aan de talrijke, recente publicaties en initiatieven omtrent het thema, voelen we dat het tij
stilaan keert. Stilaan stelt de vraag zich of het wel ethisch is om architectuurwerkers ‘in
dienst’ te hebben wanneer het kantoor of de studio niet in staat is om hen correcte lonen uit
te betalen.
Als we ons baseren op bvb musea leren we dat de leiding van een hedendaags,
waardegedreven of creatief/artistiek bedrijf een spel is tussen 2 componenten: artistieke
leiding en zakelijke leiding. Een kwalitatieve ontwerpstudio behoeft grote aandacht voor de
artikstieke leiding! Maar de zakelijke leiding moet hiermee in nauw dialoog staan. Het zijn
geen tegenstellingen van elkaar.
1.2 ZAKELIJKE
Financieel bewustzijn LEIDING
Het wordt echt leuk als je voldoende betaald wordt voor de projecten die je graag doet en
1.2 FINANCIEEL BEWUSTZIJN
die je ook artistiek uitdagen. Een positieve money mindset zit nochthans vrij eenvoudig in
elkaar: “Projecten die verlies draaien zijn geen optie.” Door toch projecten te ‘verkopen’
“Wie er wat aan probeert te doen, kan er op rekenen dat er altijd een concurrent om de
onder hun kostprijs ontwaard je je werk. Het heeft een negatieve impact op je team en je
hoek staat te loeren, die wel bereid is om zijn teamZAKELIJKE
aan bodemprijzen teLEIDING
laten werken.”
sector.
1.2 FINANCIEEL
Teamheeft negatieve invloed op je team:
Een slechte verkoopprijs Sector
BEWUSTZIJN
En op je sector:
stel: een klant vraagt 3 offertes
klant
dienstenmarkt
geld diensten kantoor 1: kantoor 2: kantoor 3:
marktprijs marktprijs marktprijs
x 110% x 70%
ontwerpstudio
arbeidsmarkt
lonen binnen
geld diensten kantoor 3 zijn laag
architectuurwerker
4 Ma. IA / S1 2025 HFDST 2: ONDERNEMEN ALS ZZP’ER
4 Ma. IA / S1 2025
Als de klant deHFDST
waarde van de diensten
2: ONDERNEMEN ALS ZZP’ER
onderschat, zullen kantoor 1 en 2 druk voelen
om volgende keer een lagere prijs aan te
bieden. Zonder financieel bewustzijn dalen de
inkomsten en dus ook de lonen, het werk van de
architectuurwerkers (zowel team als vennoten)
wordt gedevalueerd.
2
1. Zakelijke leiding
1.1 Zakelijk/artistiek
Protestbrief Archipel 1980
“In schril kontrast met de veel zwaardere vergrijpen van sommig e kollegas, die het niet zo
nauw nemen met de deonthologie en uiteindelijk niet worden verv olgd, wensen wij onze
talrijke grieven zelf voor te dragen voor de Orde.
...
De kommercieële kollegas zien de Orde als een administratief lachertje, die hun toch noo it
iets in de weg legt, en waardoor ze zelf nog beschermd worden voor het afleveren van
handteken of plannetjes die evengoed oor een ongeschoolde teken aar zouden kunnen
opgemaakt zijn. De architekten die hun beroep nog au sérieux nemen zijn het sla chtoffer
van het niet werken van de Orde
...
mogelijke oplossingen:
- de bijdrage aan de Orde wordt berekend volgens het aantal bouwaanvragen of in
verhouding tot het inkomen.”
Jan Knikker (MVRDV) - How to win work. The architect’s guide to business development and
marketing 2021
“I came to speak to you from the dark side. Here’s a bit of hard truth for you: architecture
practices are capitalist entities that are sustained by earning money and making profit .
Nevertheless, words like sales or commercial are not especially popular among architects.
Large practices have sales departments, but even they rarely call themselves by their real
name. Euphemisms such as ‘business development’, ‘communication and strategy’ or even
‘the Kitchen’, as is the case with Herzog & de Meuron, conceal their actual purpose, which is
to drive sales.”
“Many architects wish to maintain an intellectual purity, in spite of the fact that in today’s
society even museums have highly succesful and effective sales or acquisition teams.
Behind the semantics is a certain hesitation towards the commercial or business side of
the practice, if not outright disdain. This is not a useful perspective to maintain because the
success of each acquisition defines the future of your practice.
...
“However, when you take time to master sales, public relations and acquis itions, you can
create signifancant impact for your business. This might be the key to acquiring the projects
that you dream of, and generating decent salaries for your staff . Don’t be afraid - dare to
become good in marketing, in a way that best suits your practice.”
Toelichting bij de citaten
De verwerping van het belang van zakelijke aspecten in architectuur heeft haar wortels in
de tijd waarin architectuur een welomlijnd takenpakket was, dat werd uitgevoerd tegen een
welomlijnd ereloon. Architecten die toen meer verdienden dan hun confrators waren
architecten die ofwel efficiënter werkten, ofwel hun werk niet serieus namen en het veel
minder goed deden. Deze architecten werden als onethisch beschouwd. “Kommerciële
Kollega’s” waren verwerpelijk.
Deze overtuiging komt uit de voorbije decennia waarin:
• Opdrachten steeds complexer werden
• De taakomschrijving niet meer omlijnd is
1
, Management: Onderdeel Paulien: Ondernemen als zakelijk leider (H3)
• De vergoeding niet meer omlijnd is
• Nieuwe softwarepakketten resulteren in grote verschillen in efficiëntie
• Kantoren steeds groter werden
Uitgemond in onwetenheid en ondeskundigheid wat betreft de zakelijke leiding van
Architectenkantoren en een slechte sociaal-economische positie voor architectuurwerkers.
Aan de talrijke, recente publicaties en initiatieven omtrent het thema, voelen we dat het tij
stilaan keert. Stilaan stelt de vraag zich of het wel ethisch is om architectuurwerkers ‘in
dienst’ te hebben wanneer het kantoor of de studio niet in staat is om hen correcte lonen uit
te betalen.
Als we ons baseren op bvb musea leren we dat de leiding van een hedendaags,
waardegedreven of creatief/artistiek bedrijf een spel is tussen 2 componenten: artistieke
leiding en zakelijke leiding. Een kwalitatieve ontwerpstudio behoeft grote aandacht voor de
artikstieke leiding! Maar de zakelijke leiding moet hiermee in nauw dialoog staan. Het zijn
geen tegenstellingen van elkaar.
1.2 ZAKELIJKE
Financieel bewustzijn LEIDING
Het wordt echt leuk als je voldoende betaald wordt voor de projecten die je graag doet en
1.2 FINANCIEEL BEWUSTZIJN
die je ook artistiek uitdagen. Een positieve money mindset zit nochthans vrij eenvoudig in
elkaar: “Projecten die verlies draaien zijn geen optie.” Door toch projecten te ‘verkopen’
“Wie er wat aan probeert te doen, kan er op rekenen dat er altijd een concurrent om de
onder hun kostprijs ontwaard je je werk. Het heeft een negatieve impact op je team en je
hoek staat te loeren, die wel bereid is om zijn teamZAKELIJKE
aan bodemprijzen teLEIDING
laten werken.”
sector.
1.2 FINANCIEEL
Teamheeft negatieve invloed op je team:
Een slechte verkoopprijs Sector
BEWUSTZIJN
En op je sector:
stel: een klant vraagt 3 offertes
klant
dienstenmarkt
geld diensten kantoor 1: kantoor 2: kantoor 3:
marktprijs marktprijs marktprijs
x 110% x 70%
ontwerpstudio
arbeidsmarkt
lonen binnen
geld diensten kantoor 3 zijn laag
architectuurwerker
4 Ma. IA / S1 2025 HFDST 2: ONDERNEMEN ALS ZZP’ER
4 Ma. IA / S1 2025
Als de klant deHFDST
waarde van de diensten
2: ONDERNEMEN ALS ZZP’ER
onderschat, zullen kantoor 1 en 2 druk voelen
om volgende keer een lagere prijs aan te
bieden. Zonder financieel bewustzijn dalen de
inkomsten en dus ook de lonen, het werk van de
architectuurwerkers (zowel team als vennoten)
wordt gedevalueerd.
2
