SOCIAAL WERK EN SOCIAAL BELEID
SAMENVATTING UGENT PROF JORIS DE CORTE
Alles wat in deze SMV is aangeduid in blauwe fluo, werd in de les benadrukt als te kennen voor het
examen. Deze samenvatting is gemaakt op basis van de PowerPoint en de notities tijdens de colleges.
Link naar mijn Quizlet om dit vak te studeren: https://quizlet.com/be/1126637828/sociaal-werk-en-
sociaal-beleid-flash-cards/?i=6ary18&x=1jqt (tip: leer de woordjes ook omgekeerd, van definitie naar
woord, zo ga je het ook moeten doen in een casus)
Tips voor dit examen:
• Leer reeds doorheen het semester, zodat je beter de verbanden ziet tijdens de lessen zelf. Zo
begrijp je sneller de verbanden doorheen de lessen
• Maak echt gebruik van de werkcolleges want ze zijn een perfect voorbeeld van hoe het examen
verloopt
• Alle tussentitels zijn belangrijke bouwstenen, leer de tussentitels en leer dan pas de inhoud.
• Leer ook alle voorbeelden die in de lessen aanbod komen en kader ze binnen het juiste
hoofdstuk, want die voorbeelden komen ook vaak terug in de casussen op het examen bv.
nomenclatuurlijst, boerenprotesten…
• Maak alle voorbeeld casussen die op Ufora staan, want ze zijn een enorme hulp om naar het
examen te gaan. Zet zelf een timer van 5min voor het benoemen van alle bouwstenen en leg dan
luidop uit. Bekijk pas nadien de feedback want tijdens het uitleggen zullen er wel nog bouwstenen
naar boven komen die je misschien op het eerste zicht niet had benoemd
• Zorg dat er een grote structuur van de cursus in je hoofd zit, zorg dat je alle 8 hoofdstukken snel
kan opsommen inclusief alle tussentitels die bij dat hoofdstuk passen. Zo heb je een grote
structuur die je goed van pas zal komen op het examen bv. Les 2 Economie: neoliberalisme →
zorgt voor ongelijkheid → subsidies nodig → wie betaalt de rekening? → nood aan meer
werkkrachten → wij als consument hebben ook een kracht → coöperatieve logica als andere
oplossing (en per onderdeel kan je dan gedetailleerd gaan leren wat hierbij past)
Inhoudstafel
Sociaal werk en sociaal beleid ...................................................................................................... 1
Les 1 Introductie ........................................................................................................................... 3
1. Focus van de cursus ................................................................................................................3
2. Doelstellingen studiefiche .......................................................................................................4
3. Politiseren: eerste begripsafbakening .......................................................................................5
4. De open samenleving als kader ................................................................................................7
5. Opbouw & timing ................................................................................................................... 15
,Les 2 Vrije markt & de economische logica ...................................................................................15
1. Bouwstenen Vrije Markt Economie (VME) ................................................................................ 15
2. voeding voor politiserende praktijken rond VME ...................................................................... 18
Les 3 De liberale democratie ........................................................................................................31
1. Bouwstenen liberale democratie ............................................................................................ 31
1.1. Bestuurlijke invulling ......................................................................................................... 32
1.2. Morele invulling ................................................................................................................. 33
2. Inhoudelijke munitie voor politiserende praktijken rond uitdagingen en bijsturing van de liberale
democratie .................................................................................................................................... 35
2.1 De schaduw van het populisme ................................................................................................. 35
2.2 De verleiding van de sterke leider ............................................................................................... 37
2.3 De verschuiving van machtscentra ............................................................................................. 39
2.4 De wurggreep van de particratie ................................................................................................. 40
2.5 De deliberatieve democratie als reddingsboei? ........................................................................... 42
2.6 (we kunnen niet meer) Omgaan met informatie ........................................................................... 43
afsluitende reflecties rond LD ......................................................................................................... 47
Les 4 globalisering .......................................................................................................................47
samenvatting ................................................................................................................................. 47
globalisering .................................................................................................................................. 48
een kleinere leefwereld ................................................................................................................... 48
1. Een economisch perspectief op globalisering ......................................................................... 49
2. EU: interne markt & sleutelspelers ......................................................................................... 52
3. EU: toekomstscenario’s & uitdagingen ................................................................................... 55
4. Schaduwzijde globalisering .................................................................................................... 60
4.1 Bank- en kredietcrisis ............................................................................................................ 60
4.2 Multinationals (MNO) ............................................................................................................ 64
4.3 De pletwals van de platformeconomie .................................................................................... 66
Les 6 verdieping rond politiseren & gemeenschapsvorming ...........................................................68
doelstellingen cursus ..................................................................................................................... 68
opbouw deel 2 van deze cursus ....................................................................................................... 68
1. Verdieping rond politiseren .................................................................................................... 68
2. Verdieping rond gemeenschapsvorming ................................................................................. 72
Les 7 Politiseren teams en organisaties ........................................................................................79
publiek gaan .................................................................................................................................. 79
1. Over logica’s binnen teams/ organisaties ................................................................................ 79
1.1 over logica’s .......................................................................................................................... 80
1.2 Logica’s in de praktijk van het SB ............................................................................................ 81
, 2. Praktijkvoorbeelden politiseren in teams ................................................................................ 89
3. Politiseren binnen een team … toch (n)iets voor mij? ............................................................... 92
Les 8 Advocacy ............................................................................................................................95
1. Beleidsinstrumenten voor de overheid .................................................................................... 95
1.1 Vier types beleidsinstrumenten .............................................................................................. 95
1.2 Beoordelen van de inzet van beleidsinstrumenten ................................................................... 98
2. Hefbomen voor beleidsbeïnvloeding (advocacy) ..................................................................... 99
2.1 Nadenken over de boodschap ................................................................................................ 99
2.2 Momentum herkennen/ creëren ........................................................................................... 103
2.3 Creëren van een beweging ................................................................................................... 104
2.4 Flirten met de grenzen van burgerlijke ongehoorzaamheid ..................................................... 105
Les 9 politiseren strategisch procederen .................................................................................... 111
Examen: voorbeelden uit de media toepassen ............................................................................... 111
1. Over het recht & politiseren .................................................................................................. 111
2. De Rechterlijke Macht.......................................................................................................... 112
2.1. Piramidestructuur ........................................................................................................... 112
2.2. Staande vs. zittende magistratuur .................................................................................... 113
2.3. Werkingsprincipes .......................................................................................................... 114
3. Uitdagingen rechtspraak ...................................................................................................... 115
4. Strategisch procederen als hefboom voor politiserend werken............................................... 116
4.1 Europees Hof Rechten van de Mens ......................................................................................... 116
4.2 De burgerlijke rechtbank (eerste aanleg) .................................................................................. 118
4.3 Raad van State ........................................................................................................................ 119
4.4 Grondwettelijk Hof .................................................................................................................. 122
5. De laatste uitsmijter ............................................................................................................ 123
LES 1 INTRODUCTIE
Bouwstenen Les 1: Politiserend werken, paradox van verbinding en verschil, sociaal contract, 3 pijlers
van de open SL, 5 bouwstenen van de welvaartsstaat en wet van de remmende voorsprong
1. FOCUS VAN DE CURSUS
• Mondeling examen
• We krijgen een tekst of casus waarin wij enkele zaken moeten aanduiden
o Geel = zelf aanduiden in je voorbereiding → heeft te maken met de bouwstenen die we
zien in de cursus
o Over die dingen ga je dan aan de slag op het examen
, o Op een correcte wijze uitleggen hoe de aspecten van de les tot uiting komt
• Werkcolleges waarin we zelf aan de slag gaan om hierop te oefenen
• Reproduceren en kennisvragen, maar dus vooral begrijpen
WAT IS SOCIAAL WERK?
• Een mensenrechtenberoep
• DNA van sociaal werk in vijf krachtlijnen
o Politiserend werken staat in deze cursus centraal
▪ Blijft vaak een retoriek maar je moet er in de praktijk ook mee aan de slag gaan
▪ In deze cursus gaan we zeer concreet maken wat politiserend werken eigenlijk is
o Nabijheid
o Proceslogica
2. DOELSTELLINGEN STUDIEFICHE
• 1) Inzicht in hardware (structuren) van de open samenleving
o Wat zijn belangrijke structuren?
o 1. Welvaartsstaat, 2. vrije marktstaat en 3. liberale democratie → drie grote brokken die
we doorheen de lessen gaan bekijken, goeie kapstokkken om de theorie aan vast te
hangen!!
• 2) Inzicht in de software (logica’s) van de open samenleving
o Structuren invullen en ermee aan de slag gaan
o Bv. werkloosheidsuitkering beperken in tijd → hier zit een logica achter dat iedereen
moet werken om de welvaart te kunnen betalen, rationeel en autonoom mensbeeld, hier
zit een bepaalde logica achter → stilstaan bij de logica of de opvattingen waarmee we de
open SL vormgeven
• 3) Inzicht in politiserende praktijken om in te spelen op structuren & logica’s
o Hoe kunnen we als individu en als organisatie met die logica’s aan de slag gaan?
• 4) Vraagstukken vanuit interdisciplinair perspectief en samenhang tussen meerdere dimensies
bekijken
o Klinkt mooi, maar probeer ook vanuit andere sectoren te kijken naar het sociaal werk om
de kijk te verbreden
o Toepassen op sociaal werk praktijken, wat zal zorgen voor een breed beeld
RODE DRAAD IN MIJN AANPAK
• Verschil in voorkennis & interesse rond ‘SB’ (sociaal beleid)
o Stel gerust jouw vraag
o Vorm u vooral ook zelf een gedacht …
o Van buiten leren (zal een stukje helpen) vs. Maar vooral toepassen van kennis
o Je zal er baat bij hebben om er meerdere keren mee bezig te zijn, vandaar ook
werkcolleges om ze te gebruiken
• Veel praktijkvoorbeelden + actualiteit
• Overzicht/ structuur bieden
• Evenwicht tussen theorie & werkcolleges
• Energie geven en krijgen
• Tempo aanhouden, pittig tempo is mogelijk → hou je hoofd erbij en benut de pauzes
o Vraag zeker als er dingen onduidelijk zijn
• Opnames als ‘gunst’
SAMENVATTING UGENT PROF JORIS DE CORTE
Alles wat in deze SMV is aangeduid in blauwe fluo, werd in de les benadrukt als te kennen voor het
examen. Deze samenvatting is gemaakt op basis van de PowerPoint en de notities tijdens de colleges.
Link naar mijn Quizlet om dit vak te studeren: https://quizlet.com/be/1126637828/sociaal-werk-en-
sociaal-beleid-flash-cards/?i=6ary18&x=1jqt (tip: leer de woordjes ook omgekeerd, van definitie naar
woord, zo ga je het ook moeten doen in een casus)
Tips voor dit examen:
• Leer reeds doorheen het semester, zodat je beter de verbanden ziet tijdens de lessen zelf. Zo
begrijp je sneller de verbanden doorheen de lessen
• Maak echt gebruik van de werkcolleges want ze zijn een perfect voorbeeld van hoe het examen
verloopt
• Alle tussentitels zijn belangrijke bouwstenen, leer de tussentitels en leer dan pas de inhoud.
• Leer ook alle voorbeelden die in de lessen aanbod komen en kader ze binnen het juiste
hoofdstuk, want die voorbeelden komen ook vaak terug in de casussen op het examen bv.
nomenclatuurlijst, boerenprotesten…
• Maak alle voorbeeld casussen die op Ufora staan, want ze zijn een enorme hulp om naar het
examen te gaan. Zet zelf een timer van 5min voor het benoemen van alle bouwstenen en leg dan
luidop uit. Bekijk pas nadien de feedback want tijdens het uitleggen zullen er wel nog bouwstenen
naar boven komen die je misschien op het eerste zicht niet had benoemd
• Zorg dat er een grote structuur van de cursus in je hoofd zit, zorg dat je alle 8 hoofdstukken snel
kan opsommen inclusief alle tussentitels die bij dat hoofdstuk passen. Zo heb je een grote
structuur die je goed van pas zal komen op het examen bv. Les 2 Economie: neoliberalisme →
zorgt voor ongelijkheid → subsidies nodig → wie betaalt de rekening? → nood aan meer
werkkrachten → wij als consument hebben ook een kracht → coöperatieve logica als andere
oplossing (en per onderdeel kan je dan gedetailleerd gaan leren wat hierbij past)
Inhoudstafel
Sociaal werk en sociaal beleid ...................................................................................................... 1
Les 1 Introductie ........................................................................................................................... 3
1. Focus van de cursus ................................................................................................................3
2. Doelstellingen studiefiche .......................................................................................................4
3. Politiseren: eerste begripsafbakening .......................................................................................5
4. De open samenleving als kader ................................................................................................7
5. Opbouw & timing ................................................................................................................... 15
,Les 2 Vrije markt & de economische logica ...................................................................................15
1. Bouwstenen Vrije Markt Economie (VME) ................................................................................ 15
2. voeding voor politiserende praktijken rond VME ...................................................................... 18
Les 3 De liberale democratie ........................................................................................................31
1. Bouwstenen liberale democratie ............................................................................................ 31
1.1. Bestuurlijke invulling ......................................................................................................... 32
1.2. Morele invulling ................................................................................................................. 33
2. Inhoudelijke munitie voor politiserende praktijken rond uitdagingen en bijsturing van de liberale
democratie .................................................................................................................................... 35
2.1 De schaduw van het populisme ................................................................................................. 35
2.2 De verleiding van de sterke leider ............................................................................................... 37
2.3 De verschuiving van machtscentra ............................................................................................. 39
2.4 De wurggreep van de particratie ................................................................................................. 40
2.5 De deliberatieve democratie als reddingsboei? ........................................................................... 42
2.6 (we kunnen niet meer) Omgaan met informatie ........................................................................... 43
afsluitende reflecties rond LD ......................................................................................................... 47
Les 4 globalisering .......................................................................................................................47
samenvatting ................................................................................................................................. 47
globalisering .................................................................................................................................. 48
een kleinere leefwereld ................................................................................................................... 48
1. Een economisch perspectief op globalisering ......................................................................... 49
2. EU: interne markt & sleutelspelers ......................................................................................... 52
3. EU: toekomstscenario’s & uitdagingen ................................................................................... 55
4. Schaduwzijde globalisering .................................................................................................... 60
4.1 Bank- en kredietcrisis ............................................................................................................ 60
4.2 Multinationals (MNO) ............................................................................................................ 64
4.3 De pletwals van de platformeconomie .................................................................................... 66
Les 6 verdieping rond politiseren & gemeenschapsvorming ...........................................................68
doelstellingen cursus ..................................................................................................................... 68
opbouw deel 2 van deze cursus ....................................................................................................... 68
1. Verdieping rond politiseren .................................................................................................... 68
2. Verdieping rond gemeenschapsvorming ................................................................................. 72
Les 7 Politiseren teams en organisaties ........................................................................................79
publiek gaan .................................................................................................................................. 79
1. Over logica’s binnen teams/ organisaties ................................................................................ 79
1.1 over logica’s .......................................................................................................................... 80
1.2 Logica’s in de praktijk van het SB ............................................................................................ 81
, 2. Praktijkvoorbeelden politiseren in teams ................................................................................ 89
3. Politiseren binnen een team … toch (n)iets voor mij? ............................................................... 92
Les 8 Advocacy ............................................................................................................................95
1. Beleidsinstrumenten voor de overheid .................................................................................... 95
1.1 Vier types beleidsinstrumenten .............................................................................................. 95
1.2 Beoordelen van de inzet van beleidsinstrumenten ................................................................... 98
2. Hefbomen voor beleidsbeïnvloeding (advocacy) ..................................................................... 99
2.1 Nadenken over de boodschap ................................................................................................ 99
2.2 Momentum herkennen/ creëren ........................................................................................... 103
2.3 Creëren van een beweging ................................................................................................... 104
2.4 Flirten met de grenzen van burgerlijke ongehoorzaamheid ..................................................... 105
Les 9 politiseren strategisch procederen .................................................................................... 111
Examen: voorbeelden uit de media toepassen ............................................................................... 111
1. Over het recht & politiseren .................................................................................................. 111
2. De Rechterlijke Macht.......................................................................................................... 112
2.1. Piramidestructuur ........................................................................................................... 112
2.2. Staande vs. zittende magistratuur .................................................................................... 113
2.3. Werkingsprincipes .......................................................................................................... 114
3. Uitdagingen rechtspraak ...................................................................................................... 115
4. Strategisch procederen als hefboom voor politiserend werken............................................... 116
4.1 Europees Hof Rechten van de Mens ......................................................................................... 116
4.2 De burgerlijke rechtbank (eerste aanleg) .................................................................................. 118
4.3 Raad van State ........................................................................................................................ 119
4.4 Grondwettelijk Hof .................................................................................................................. 122
5. De laatste uitsmijter ............................................................................................................ 123
LES 1 INTRODUCTIE
Bouwstenen Les 1: Politiserend werken, paradox van verbinding en verschil, sociaal contract, 3 pijlers
van de open SL, 5 bouwstenen van de welvaartsstaat en wet van de remmende voorsprong
1. FOCUS VAN DE CURSUS
• Mondeling examen
• We krijgen een tekst of casus waarin wij enkele zaken moeten aanduiden
o Geel = zelf aanduiden in je voorbereiding → heeft te maken met de bouwstenen die we
zien in de cursus
o Over die dingen ga je dan aan de slag op het examen
, o Op een correcte wijze uitleggen hoe de aspecten van de les tot uiting komt
• Werkcolleges waarin we zelf aan de slag gaan om hierop te oefenen
• Reproduceren en kennisvragen, maar dus vooral begrijpen
WAT IS SOCIAAL WERK?
• Een mensenrechtenberoep
• DNA van sociaal werk in vijf krachtlijnen
o Politiserend werken staat in deze cursus centraal
▪ Blijft vaak een retoriek maar je moet er in de praktijk ook mee aan de slag gaan
▪ In deze cursus gaan we zeer concreet maken wat politiserend werken eigenlijk is
o Nabijheid
o Proceslogica
2. DOELSTELLINGEN STUDIEFICHE
• 1) Inzicht in hardware (structuren) van de open samenleving
o Wat zijn belangrijke structuren?
o 1. Welvaartsstaat, 2. vrije marktstaat en 3. liberale democratie → drie grote brokken die
we doorheen de lessen gaan bekijken, goeie kapstokkken om de theorie aan vast te
hangen!!
• 2) Inzicht in de software (logica’s) van de open samenleving
o Structuren invullen en ermee aan de slag gaan
o Bv. werkloosheidsuitkering beperken in tijd → hier zit een logica achter dat iedereen
moet werken om de welvaart te kunnen betalen, rationeel en autonoom mensbeeld, hier
zit een bepaalde logica achter → stilstaan bij de logica of de opvattingen waarmee we de
open SL vormgeven
• 3) Inzicht in politiserende praktijken om in te spelen op structuren & logica’s
o Hoe kunnen we als individu en als organisatie met die logica’s aan de slag gaan?
• 4) Vraagstukken vanuit interdisciplinair perspectief en samenhang tussen meerdere dimensies
bekijken
o Klinkt mooi, maar probeer ook vanuit andere sectoren te kijken naar het sociaal werk om
de kijk te verbreden
o Toepassen op sociaal werk praktijken, wat zal zorgen voor een breed beeld
RODE DRAAD IN MIJN AANPAK
• Verschil in voorkennis & interesse rond ‘SB’ (sociaal beleid)
o Stel gerust jouw vraag
o Vorm u vooral ook zelf een gedacht …
o Van buiten leren (zal een stukje helpen) vs. Maar vooral toepassen van kennis
o Je zal er baat bij hebben om er meerdere keren mee bezig te zijn, vandaar ook
werkcolleges om ze te gebruiken
• Veel praktijkvoorbeelden + actualiteit
• Overzicht/ structuur bieden
• Evenwicht tussen theorie & werkcolleges
• Energie geven en krijgen
• Tempo aanhouden, pittig tempo is mogelijk → hou je hoofd erbij en benut de pauzes
o Vraag zeker als er dingen onduidelijk zijn
• Opnames als ‘gunst’
