Samenvatting organisatie van de gezondheidszorg
Thema 4: Patiëntenrechten, bio-ethiek en medische
aansprakelijkheid
4.1. Deel 1: Patiëntenrechtenwet
Patient-empowerment (pt & zorgverstrekker):
o Werderzijds respect
o Samen beslissingen nemen
o Zorgen dat een pt weloverwogen beslissingen neemt
o Dat de pt zijn verantwoordelijkheid neemt samen verantwoordelijkheden nemen
4.1.1. Naar een wet patiëntenrechten
Wet sinds 2002: toen was er nog niet veel wetgeving rond positie en rechten rond patiënten
versnipperde wetgeving
Lacunes heel veel zaken waren nog niet geregeld/ juridisch uitgewerkt
o Wat met pt met dementie?
o Wie beslist er over kinderen wanneer zij ingreep moeten ondergaan?
Tegenstrijdige wetgeving
o Rechtstreeks toegang tot bepaalde gezondheidsgegevens sociale
kruispuntbank voorzag altijd in inzagerecht dat onrechtstreeks was (moest altijd
gebeuren via beroepsbeoefenaar in gezondheidszorg)
Impact richtlijn patiëntenrechten en grensoverschrijdende zorg?
4.1.2. Rechten voor patiënt, maar ook plichten
Beroepsbeoefenaar leeft wet na binnen de perken van de door/ krachtens de wet
toegewezen bevoegdheden en in de mate waarin de pt hieraan zijn medewerking verleent
Plichten:
o 1) meewerken, transparant zijn, informatie geven
o 2) om ereloon te betalen wanneer zorg correct is verstrekt
1
, Samenvatting organisatie van de gezondheidszorg
o 3) respect vertonen voor hulpverlener; vrijheden van HV respecteren (onderdeel
patient-empowerment)
Toepassingsgebied
Ten aanzien van beroepsbeoefenaar in de gezondheidszorg
Contractueel & buitencontractueel
Privaatrechtelijke/ publiekrechtelijke rechtsverhouding
o Verstrekken van gezondheidszorg (evt. op vraag van derde)
o Keuringen, adviserend arts van ziekenfonds, expertises…
4.1.3. Welke rechten?
1) recht op kwaliteitsvolle Art. 5: recht op kwaliteitsvolle dienstverstrekking die beantwoordt aan behoeften van
zorg pt met eerbiediging van menselijke waardigheid en zelfbeschikking en zonder enig
onderscheid
o Rekening houden met: non-discriminatie, zelfbeschikkingsrecht…
Niet zomaar aan alle behoeften tegemoetkomen
o Eventueel weigering
o Wel tijdig meedelen
wanneer bv. Iets volledig medisch zinloos is: arts kan niet verplicht worden
dit te doen pt kan dit niet afdwingen van een hulpverlener
2) recht op vrije keuze van Zelf keuze welke arts, welke instelling
beroepsbeoefenaar
alhoewel dit recht relatief is, geen absoluut recht:
- arbeidsgeneesheer kan je niet zelf kiezen
- gevangenis…
- bv. In ziekenhuis kan je niet een bepaalde VPK eisen je moet rekening houden met
arbeidsduur (shift) je moet rekening houden met de organisatie binnen een
ziekenhuis
Voor arts zelf is er ook een vrije keuze: wanneer er geen vertrouwen meer is, heeft hij
recht om te stoppen met de behandeling op tijdige manier!!
3) recht op informatie Zelfstandig recht
o Los van behandeling
bv. Voor bepaalde aandoening kan geen behandeling bestaan pt heeft
toch recht op die informatie
Recht op informatie:
o Gezondheidstoestand en mogelijke evolutie
o Duidelijke taal
o Schriftelijk op verzoek van een partij
bv. Mensen die meedoen aan bepaalde medische proef
2
, Samenvatting organisatie van de gezondheidszorg
o Pt heeft recht zich te laten bijstaan door vertrouwenspersoon (naam
vermelden in ptndossier)
o Pt kan recht op informatie ook laten uitoefenen via deze vertrouwenspersoon
Recht op niet weten:
o Respecteer dit recht TENZIJ niet meedelen klaarblijkelijk ernstig nadeel voor
de gezondheid van de pt of derden oplevert + beroepsbeoefenaar moet
voorafgaandelijk een andere beroepsbeoefenaar geraadpleegd hebben
bv. Bij covid-positief zijn, heeft negatieve gevolgen voor naasten dus wél recht
op info
Therapeutische exceptie
o Informatie uitzonderlijk onthouden aan pt voor zover meedelen ervan
klaarblijkelijk ernstig nadeel voor gezondheid pt zou meebrengen + raadplegen
andere beroepsbeoefenaar (+ vertrouwenspersoon)
bv. Wanneer iemand suïcidaal is en persoon weet nog niet goed wat
gezondheidssituatie is wachten tot persoon stabiel is om info te
verstrekken
Informatie over:
o Doel
o Aard
o Graad van spoed
o Duur
o Frequentie
o De voor de pt relevante tegenaanwijzingen, nevenwerkingen en risico’s
o Nazorg
o Mogelijke alternatieven
o Financiële implicaties
o Andere door de pt of beroepsbeoefenaar relevant geachte verduidelijkingen
Ook info over:
o Verzekeringsdekking of niet
o Vergunning of machtiging voor status: orde van apothekers, visum
Vermelden risico’s:
o Relevante risico’s wordt beïnvloed door de ernst, door type ingreep
o Wanneer pt risico loopt te overlijden
Bewijslast:
o Frankrijk: beroepsbeoefenaar moet bewijs aantonen
o België: pt moet kunnen bewijzen dat arts zonder toestemming heeft
gehandeld
3
Thema 4: Patiëntenrechten, bio-ethiek en medische
aansprakelijkheid
4.1. Deel 1: Patiëntenrechtenwet
Patient-empowerment (pt & zorgverstrekker):
o Werderzijds respect
o Samen beslissingen nemen
o Zorgen dat een pt weloverwogen beslissingen neemt
o Dat de pt zijn verantwoordelijkheid neemt samen verantwoordelijkheden nemen
4.1.1. Naar een wet patiëntenrechten
Wet sinds 2002: toen was er nog niet veel wetgeving rond positie en rechten rond patiënten
versnipperde wetgeving
Lacunes heel veel zaken waren nog niet geregeld/ juridisch uitgewerkt
o Wat met pt met dementie?
o Wie beslist er over kinderen wanneer zij ingreep moeten ondergaan?
Tegenstrijdige wetgeving
o Rechtstreeks toegang tot bepaalde gezondheidsgegevens sociale
kruispuntbank voorzag altijd in inzagerecht dat onrechtstreeks was (moest altijd
gebeuren via beroepsbeoefenaar in gezondheidszorg)
Impact richtlijn patiëntenrechten en grensoverschrijdende zorg?
4.1.2. Rechten voor patiënt, maar ook plichten
Beroepsbeoefenaar leeft wet na binnen de perken van de door/ krachtens de wet
toegewezen bevoegdheden en in de mate waarin de pt hieraan zijn medewerking verleent
Plichten:
o 1) meewerken, transparant zijn, informatie geven
o 2) om ereloon te betalen wanneer zorg correct is verstrekt
1
, Samenvatting organisatie van de gezondheidszorg
o 3) respect vertonen voor hulpverlener; vrijheden van HV respecteren (onderdeel
patient-empowerment)
Toepassingsgebied
Ten aanzien van beroepsbeoefenaar in de gezondheidszorg
Contractueel & buitencontractueel
Privaatrechtelijke/ publiekrechtelijke rechtsverhouding
o Verstrekken van gezondheidszorg (evt. op vraag van derde)
o Keuringen, adviserend arts van ziekenfonds, expertises…
4.1.3. Welke rechten?
1) recht op kwaliteitsvolle Art. 5: recht op kwaliteitsvolle dienstverstrekking die beantwoordt aan behoeften van
zorg pt met eerbiediging van menselijke waardigheid en zelfbeschikking en zonder enig
onderscheid
o Rekening houden met: non-discriminatie, zelfbeschikkingsrecht…
Niet zomaar aan alle behoeften tegemoetkomen
o Eventueel weigering
o Wel tijdig meedelen
wanneer bv. Iets volledig medisch zinloos is: arts kan niet verplicht worden
dit te doen pt kan dit niet afdwingen van een hulpverlener
2) recht op vrije keuze van Zelf keuze welke arts, welke instelling
beroepsbeoefenaar
alhoewel dit recht relatief is, geen absoluut recht:
- arbeidsgeneesheer kan je niet zelf kiezen
- gevangenis…
- bv. In ziekenhuis kan je niet een bepaalde VPK eisen je moet rekening houden met
arbeidsduur (shift) je moet rekening houden met de organisatie binnen een
ziekenhuis
Voor arts zelf is er ook een vrije keuze: wanneer er geen vertrouwen meer is, heeft hij
recht om te stoppen met de behandeling op tijdige manier!!
3) recht op informatie Zelfstandig recht
o Los van behandeling
bv. Voor bepaalde aandoening kan geen behandeling bestaan pt heeft
toch recht op die informatie
Recht op informatie:
o Gezondheidstoestand en mogelijke evolutie
o Duidelijke taal
o Schriftelijk op verzoek van een partij
bv. Mensen die meedoen aan bepaalde medische proef
2
, Samenvatting organisatie van de gezondheidszorg
o Pt heeft recht zich te laten bijstaan door vertrouwenspersoon (naam
vermelden in ptndossier)
o Pt kan recht op informatie ook laten uitoefenen via deze vertrouwenspersoon
Recht op niet weten:
o Respecteer dit recht TENZIJ niet meedelen klaarblijkelijk ernstig nadeel voor
de gezondheid van de pt of derden oplevert + beroepsbeoefenaar moet
voorafgaandelijk een andere beroepsbeoefenaar geraadpleegd hebben
bv. Bij covid-positief zijn, heeft negatieve gevolgen voor naasten dus wél recht
op info
Therapeutische exceptie
o Informatie uitzonderlijk onthouden aan pt voor zover meedelen ervan
klaarblijkelijk ernstig nadeel voor gezondheid pt zou meebrengen + raadplegen
andere beroepsbeoefenaar (+ vertrouwenspersoon)
bv. Wanneer iemand suïcidaal is en persoon weet nog niet goed wat
gezondheidssituatie is wachten tot persoon stabiel is om info te
verstrekken
Informatie over:
o Doel
o Aard
o Graad van spoed
o Duur
o Frequentie
o De voor de pt relevante tegenaanwijzingen, nevenwerkingen en risico’s
o Nazorg
o Mogelijke alternatieven
o Financiële implicaties
o Andere door de pt of beroepsbeoefenaar relevant geachte verduidelijkingen
Ook info over:
o Verzekeringsdekking of niet
o Vergunning of machtiging voor status: orde van apothekers, visum
Vermelden risico’s:
o Relevante risico’s wordt beïnvloed door de ernst, door type ingreep
o Wanneer pt risico loopt te overlijden
Bewijslast:
o Frankrijk: beroepsbeoefenaar moet bewijs aantonen
o België: pt moet kunnen bewijzen dat arts zonder toestemming heeft
gehandeld
3
