THEORIE VAN HET
STADSONTWERP
1
,INHOUD
les 1: introductie – antieke beeschaving ....................................................................................................... 3
Antieke beschaving .................................................................................................................................... 3
Grieken....................................................................................................................................................... 4
romeinen .................................................................................................................................................... 6
Antieke beschaving: Romeinen (Rome) .................................................................................................... 8
Antieke beschaving: Romeinen (stedelijkheid) .......................................................................................... 9
Antieke beschaving: Romeinen (stedelijk netwerk) ................................................................................... 9
Antieke beschaving: Val van het West-Romeinse Rijk .............................................................................. 9
Les 2: middeleeuwen ................................................................................................................................... 10
Breuk met de antieke wereld ................................................................................................................... 10
Steden krijgen vorm ................................................................................................................................. 11
Gestichte steden ...................................................................................................................................... 12
Het middeleeuwse stadsmozaïek ............................................................................................................ 13
Sociaal-politieke organisatie in relatie met ruimtelijke organisatie ....................................................... 13
Stedelijkheid ......................................................................................................................................... 14
Renaissance ............................................................................................................................................ 15
vestingssteden ......................................................................................................................................... 17
De versterkte stad en de koloniale steden .................................................................................................. 18
De versterkte stad .................................................................................................................................... 18
Les 3: De versterkte en koloniale steden .................................................................................................... 20
Barok: de aanpassing aan het perspectief .............................................................................................. 23
Classicisme: de aanpassing van het perspectief ..................................................................................... 31
Les 4: romantiek: het afscheid van het perspectief ..................................................................................... 37
De industriële stad en de veranderende conceptie van het territorium ................................................... 39
Les 5: de kempen (vanaf nu man) ............................................................................................................... 48
2
,LES 1: INTRODUCTIE – ANTIEKE BEESCHAVING
o We vertrekken vanuit vorm om dan de reden te zien hoe het opgebouwd is
Drie elementen: stad, stedelijk netwerk en stedelijkheid
o Terugkerende thema’s
Komen terug in vorm van examenvragen!!
spanning ideeën - politiek;
de invloed van vertogen (buiten) de discipline, zoals de schilderkunst, literatuur, wiskunde, fysica,
ingenieurskunde;
recuperatie en/of transformatie van bestaande ruimtelijke figuren (veranderende betekenissen
grid, as, facade, ...)
Europese 'archetypes' in koloniale en post-koloniale context- perceptie en ervaring van de
stedelijke omgeving
o Studiemateriaal
Honoré Rottier, Het verleden van steden. 4000 jaar bouwen en verbouwen in Europa
(Leuven,2004)
− VERPLICHTE reader
Examen: vorm en maatschappelijke intentie moet je kunnen verbinden in eerste vraag
Vraag 2: vergelijkingsvraag:
− Voorbeeld: vergelijk een grieks grid met een negentiende eeuwse plan
− Opnieuw vorm en intentionaliteit
o Stadstudies
World urbanization prospects
Kijken naar verstedelijking vanaf de eerste
wereldoorlog
Verstedelijking als een ei gezien
o Niet te kennen voor examen deze dia’s
ANTIEKE BESCHAVING
o Grid toegepast in Griekse en Romeinse samenleving
In elke periode zien we grid terugkomen
− Soms meer dominant dan anders
Romeinen en Grieken gebruiken grid bijna op een tegenovergestelde manier
− Grieken: grid gebruikt vanuit ideeën van een samenleving en distributie van grond
− Romeinen: grid vanuit gemakkelijke planning (en snel) efficiënte manier van grondgebied
verstedelijken
˂ Bewoners gemakkelijk kunnen controleren
o Zelfs nu nog toegepast: New York City en Masdar City
o Grieks en romeins
Beiden grote open ruimtes
Beiden pragmatisch grid
Lijken vrij gelijkaardig (zijn ze niet)
− Griekse grid: gestuurd vanuit politieke ambitie – samenleving opzetten dat min of meer
democratisch is
3
, − Romeins grid: infrastructureel – bedoeling om te veroveren en te overheersen
GRIEKEN
o Starten in archaic periode omdat er nieuwe samenleving ontstaan en die samen nieuwe plek gaan
zoeken om een stad te stichten
Idee dat burger en stad evenveel te zeggen hebben
Stad niet gedefinieerd door aantal burgers
Stad geeft het volk vorm en ondersteunt ze
o De Polis
Gemeenschap die bestuurd wordt door vrije burgers
− Elke burger evenveel zeggenschap
− Een stad die discussie en consensusvorming
mogelijk maakt en ondersteunt en dit in de
eerste plaats willen ze doen met een bepaalde
ruimte te voorzien die dat overleg en ontmoeting
mogelijk maakt
− = agora
˂ Een groot publiek plein waar bestuur en overleg de hoofdzaak zijn
Er is een duidelijke scheiding tussen religie en bestuur!
− Verwevenheid van de twee vermeden!
˂ Ex. Tempels en agora proberen ze uit elkaar te houden
agora
− groot plein ondersteund door zolen wat overdekt is
− plaats is prominent aanwezig in stadshart
belangrijke voetnoot
− verschil tussen staatsvormen (vrouwen en slaven doen niet mee in deze gedachte)
− groot verschil tussen polissen
o groot verschil ook tussen polis in griekenland en kolonies in stadsstaat
beiden grid structuren maar werken volledig anders
o denkers in Griekenland – over welk soort politiek systeem willen we en welke ruimte hoort daarbij
= utopie
o Twee grote periodes in Griekse geschiedenis
Periode 1: eerste steden
Periode 2: geplande steden
o Eerste steden (zoals athene, sparta en syracuse)
We zien religie en bestuur worden uit elkaar getrokken
Er komt een groot verschil in investeren (in waar stad investeert)
− Meer en meer investeren in plaatsen voor samenkomst
˂ Agora
˂ Woningen veel vergankelijker, bescheidener (niet duurzaam dus niet het idee dat ze
lang blijven bestaan)
Athene
− Alles was geconcentreerd op acropolis (burcht)
˂ Religie en bestuur samen verweven
− Naarmate stad evolueert
4
STADSONTWERP
1
,INHOUD
les 1: introductie – antieke beeschaving ....................................................................................................... 3
Antieke beschaving .................................................................................................................................... 3
Grieken....................................................................................................................................................... 4
romeinen .................................................................................................................................................... 6
Antieke beschaving: Romeinen (Rome) .................................................................................................... 8
Antieke beschaving: Romeinen (stedelijkheid) .......................................................................................... 9
Antieke beschaving: Romeinen (stedelijk netwerk) ................................................................................... 9
Antieke beschaving: Val van het West-Romeinse Rijk .............................................................................. 9
Les 2: middeleeuwen ................................................................................................................................... 10
Breuk met de antieke wereld ................................................................................................................... 10
Steden krijgen vorm ................................................................................................................................. 11
Gestichte steden ...................................................................................................................................... 12
Het middeleeuwse stadsmozaïek ............................................................................................................ 13
Sociaal-politieke organisatie in relatie met ruimtelijke organisatie ....................................................... 13
Stedelijkheid ......................................................................................................................................... 14
Renaissance ............................................................................................................................................ 15
vestingssteden ......................................................................................................................................... 17
De versterkte stad en de koloniale steden .................................................................................................. 18
De versterkte stad .................................................................................................................................... 18
Les 3: De versterkte en koloniale steden .................................................................................................... 20
Barok: de aanpassing aan het perspectief .............................................................................................. 23
Classicisme: de aanpassing van het perspectief ..................................................................................... 31
Les 4: romantiek: het afscheid van het perspectief ..................................................................................... 37
De industriële stad en de veranderende conceptie van het territorium ................................................... 39
Les 5: de kempen (vanaf nu man) ............................................................................................................... 48
2
,LES 1: INTRODUCTIE – ANTIEKE BEESCHAVING
o We vertrekken vanuit vorm om dan de reden te zien hoe het opgebouwd is
Drie elementen: stad, stedelijk netwerk en stedelijkheid
o Terugkerende thema’s
Komen terug in vorm van examenvragen!!
spanning ideeën - politiek;
de invloed van vertogen (buiten) de discipline, zoals de schilderkunst, literatuur, wiskunde, fysica,
ingenieurskunde;
recuperatie en/of transformatie van bestaande ruimtelijke figuren (veranderende betekenissen
grid, as, facade, ...)
Europese 'archetypes' in koloniale en post-koloniale context- perceptie en ervaring van de
stedelijke omgeving
o Studiemateriaal
Honoré Rottier, Het verleden van steden. 4000 jaar bouwen en verbouwen in Europa
(Leuven,2004)
− VERPLICHTE reader
Examen: vorm en maatschappelijke intentie moet je kunnen verbinden in eerste vraag
Vraag 2: vergelijkingsvraag:
− Voorbeeld: vergelijk een grieks grid met een negentiende eeuwse plan
− Opnieuw vorm en intentionaliteit
o Stadstudies
World urbanization prospects
Kijken naar verstedelijking vanaf de eerste
wereldoorlog
Verstedelijking als een ei gezien
o Niet te kennen voor examen deze dia’s
ANTIEKE BESCHAVING
o Grid toegepast in Griekse en Romeinse samenleving
In elke periode zien we grid terugkomen
− Soms meer dominant dan anders
Romeinen en Grieken gebruiken grid bijna op een tegenovergestelde manier
− Grieken: grid gebruikt vanuit ideeën van een samenleving en distributie van grond
− Romeinen: grid vanuit gemakkelijke planning (en snel) efficiënte manier van grondgebied
verstedelijken
˂ Bewoners gemakkelijk kunnen controleren
o Zelfs nu nog toegepast: New York City en Masdar City
o Grieks en romeins
Beiden grote open ruimtes
Beiden pragmatisch grid
Lijken vrij gelijkaardig (zijn ze niet)
− Griekse grid: gestuurd vanuit politieke ambitie – samenleving opzetten dat min of meer
democratisch is
3
, − Romeins grid: infrastructureel – bedoeling om te veroveren en te overheersen
GRIEKEN
o Starten in archaic periode omdat er nieuwe samenleving ontstaan en die samen nieuwe plek gaan
zoeken om een stad te stichten
Idee dat burger en stad evenveel te zeggen hebben
Stad niet gedefinieerd door aantal burgers
Stad geeft het volk vorm en ondersteunt ze
o De Polis
Gemeenschap die bestuurd wordt door vrije burgers
− Elke burger evenveel zeggenschap
− Een stad die discussie en consensusvorming
mogelijk maakt en ondersteunt en dit in de
eerste plaats willen ze doen met een bepaalde
ruimte te voorzien die dat overleg en ontmoeting
mogelijk maakt
− = agora
˂ Een groot publiek plein waar bestuur en overleg de hoofdzaak zijn
Er is een duidelijke scheiding tussen religie en bestuur!
− Verwevenheid van de twee vermeden!
˂ Ex. Tempels en agora proberen ze uit elkaar te houden
agora
− groot plein ondersteund door zolen wat overdekt is
− plaats is prominent aanwezig in stadshart
belangrijke voetnoot
− verschil tussen staatsvormen (vrouwen en slaven doen niet mee in deze gedachte)
− groot verschil tussen polissen
o groot verschil ook tussen polis in griekenland en kolonies in stadsstaat
beiden grid structuren maar werken volledig anders
o denkers in Griekenland – over welk soort politiek systeem willen we en welke ruimte hoort daarbij
= utopie
o Twee grote periodes in Griekse geschiedenis
Periode 1: eerste steden
Periode 2: geplande steden
o Eerste steden (zoals athene, sparta en syracuse)
We zien religie en bestuur worden uit elkaar getrokken
Er komt een groot verschil in investeren (in waar stad investeert)
− Meer en meer investeren in plaatsen voor samenkomst
˂ Agora
˂ Woningen veel vergankelijker, bescheidener (niet duurzaam dus niet het idee dat ze
lang blijven bestaan)
Athene
− Alles was geconcentreerd op acropolis (burcht)
˂ Religie en bestuur samen verweven
− Naarmate stad evolueert
4
