COSI
PEDAGOGISCH HANDELEN
WAT VERSTAAN WE ONDER PEDAGOGISCH HANDELEN?
Pedagogisch handelen:
- Met het kind in verkenning gaan
- Verantwoordelijkheid naar het kind toe
Vanuit kijken vertrekken naar het handelen
COSI = theoretisch vak waar onderbouwing wordt gegeven voor de tecgnieken/
handelinen goed te kunnen plaatsen
Handelen vs gedrag:
- Handelen = wat mensen doen, & het handelen in opvoeding is bewust
handelen & handelen in relatie
o Bewust handelen
- Gedrag = alle waarneembare activiteiten van mens/ dier
PEDAGOGISCH HANDELEN
Eenvoudige interventie – effect relaties vs de relatie tussen beoogd/bnedoeld
handelen van opvoeders & het effect op het kind
- Communicatie: interpretatie van de betekenissen
o Vb: de leerkracht zegtt ijdens de pauze dat we rustig moeten zijn &
iedereen gaat dat op een andere manier interpreteren => ruis op
de communicatie
- Normativiteit = er is 1 norm waaraan de opvoeding moet doen, we willen
allemaal hetzelfde (een recht been)
o Iedereen heeft andere doelen van hun opvoeding, niet alles
hetzelfde
TECHNISCH HANDELEN VS SOCIAAL HANDELEN
Technisch handelen = gericht op verandering en causaal
- Vb: brengt auto binnen in de garage want er is iets kapot, garagist zegt
dat binnen 2 uur de auto klaar is
Causaal verband tussen wat de garagist gedaan heeft en de
gemaakte band
Sociaal handelen = wederzijds handelen, gericht op de verandering van mensen
& het handelen van anderen
HERMANN GIESECKE (1932)
Duitse pedagoog
Handelen als een bewuste en intentionele activiteit van mensen, gericht op
vormgeving van de werkelijkheid, met bepaalde doeleinden en motieven
- Wat je doet, construeert je werkelijkheid
Pedagogisch handelen als
- ...sociaal handelen dat opvoeding en vorming mogelijk maakt.
- … het begeleiden van mensen in hun leven.
1|Page
, Handelen is niet voorbehouden voor pedagogen, het is een
dimensie in ons leven
Speelruimte: pedagogisch handelen spelt zich altijd af in een relatie. In dierelatie
reageer je op wat de andere doet
- Vb: jij doet iets, de ander doet iets op wat jij hebt gedaan, en dan doe jij
weer iets
- Je blijft reageren op wat de andere aan u teruggeeft
- Er zijn andere manieren van handelen mogelijk
- Afh van wat het kind doet kan jij beslissen wat je als reactie doet
Wij gaan later nier alleen maar pedagogisch handelen, maar ook
- Economisch handelen
- Administratief
- Politiek
- Reflectie op ons handelen
o Er moeten momenten zijn waar we stoppen met handelen en waar
reflectie aanwezig is
- Verzorgen
JUIST HANDELEN VS ADEQUAAT HANDELEN
Er is geen juiste manier van handelen (denk aan speelruimte)
We handelen met een doel, maar moeten afstemmen op de situatie
- Microniveau
o Vb: kinderen snel aankleden om op tijd te zijn voor de les er is geen
1 juiste manier om ervoor te zorgen dat ze snel zijn
- Mesoniveau
o Vb: in verschillende leefgroepen gaan ze op andere manieren
handelen (betekend niet dat er 1 leefgroep is dat juist handelt en de
andere handelen niet goed)
MAX VAN MANEN (1942)
Nederlandse pedagoog
Pedagogische tact:
- Vermogen van de opvoeder om op het juiste moment het juiste te doen
voor het welzijn van het kind. (gevoeligheid creëren)
- Vereist gevoeligheid/ sensibiliteit voor behoeften en emoties van het kind
en intuïtief begrip van wat een situatie vraagt.
- Praktische wijsheid uit ervaring en empathie.
- Contextgebonden en situatieafhankelijk.
Groeien door reflecteren handelen
MARTINUS JAN LANGEVELD (1905-1089)
Nederlandse pedagoog
Pedagogiek als handelingswetenschap
- Een wetenschap van het handelen
- Gericht op handelen en praktische interventies in de opvoedingspraktijk.
Pedagogisch handelen als...
2|Page
, - Bewust handelen
- Met bepaald doel voor ogen: het begeleiden van kinderen naar
volwassenheid.
- Contextgebonden.
- Vorm van kunst.
PHILIPPE MEIRIEU (1949)
Franse pedagoog
Pedagogiek = manier van denken en doen
Wetenschap = aanbieder van ‘praktische theorie’: samenhangend verhaal dat
uitlegt waarom een doel te bereiken is met een bepaalde aanpak/ benadering
Het doel = axiologie
- Existentiele
zaal:
overbrengen
van waarden &
normen
Aanpak: praxiologie
- Op stage
Hoe werkt iets =
theorie
- Leren in les op
school
Als opvoeders moeten
we een evenwicht zien vinden tussen 3 dimensies van opvoeden
Alle 3 nodig in opvoeding
HOE KUNNEN PERSPECTIEVEN, KINDBEELDEN, … PEDAGOGISCH
HANDELEN BEPALEN
Van praktijk naar perspectief & vice versa:
- De basis van het begrijpen, het benaderen en het handelen in
opvoedingssituaties: een perspectief.
o Bekende denkers hebben elk unieke perspectieven en
benaderingen die mee het pedagogisch handelen sturen.
o Elk van deze pedagogen heeft unieke pedagogische praktijken
ontwikkeld die passen bij hun opvoedkundige filosofieën.
Je vertrekt vanuit een perspectief
Kindbeeld = de manier van kijken naar kinderen
- Descriptief = het beschrijven van hoe kinderen zijn
- Prescriptief = het voorschrijven van hoe een kind zou horen te zijn/ doen
- Bepaalt waar opvoeding zou moeten op inzetten, gestuurd door heersende
waarden & normen
DISCLAIMER:
- Wat is de betekenis van de pedagogen?
- Pedagogen die je vermoedelijk nog gaat tegenkomen
- (bijna) allemaal na 1850
- Beperkt aantal vrouwen
3|Page
, - Pedagogen met fanbasis, die de nalatenschap gaan eren
Hebben keuze gemaakt, die ook in vraag kan worden gesteld
JOHN DEWEY
Pedagoog & filosoof
1859 – 1952, Amerikaan
- Tijdsgeest en regio waar iemand opgroeit, kleurt hoe men kijkt naar het
pedagogisch handelen
- Amerika is in deze tijd enorm aan het veranderen
o Kleurt hoe Dewey kijkt naar opvoeding & kinderen
Kindbeeld = van nature actief, creatief, leergierig & nieuwsgierig
- Kinderen verkennen de omgeving via interactie & ervaring
o Op actieve manier omgeving verkennen
Opvoeding = een proces van continue reconstructie van ervaring, niet als
voorbereiding op het leven, maar als leven zelf
- Reconstructie?
o Letterlijk ‘iets in zijn oorspronkelijke vorm herstellen of nabootsen’
(Van Dale).
o Het opnieuw laten plaatsvinden, in de verbeelding of in
werkelijkheid.
o Het opnieuw interpreteren, volgens Dewey het verbinden van
handelen, denken en betekenis.
Doel van opvoeding = kinderen helpen kritisch denken & probleemoplossende
vaardigheden te ontwikkelen
Rol van opvoeder = stimulerende omgeving creëren die exploratie en reflectie
aanmoedigt. Opvoeder als gidsen die kinderen helpen om betekenisvolle
verbindingen te maken
Kind laten exploreren
WAT ZIJN COURANTE CONCEPTEN OM TE SPREKEN OVER ONS
PEDAGOGISCH HANDELEN?
Iedereen pedagoog?:
- “ons vak kent deskundigen, maar geen leken”
- Professioneel pedagogisch handelen is ‘elke vorm van bemoeienis met
jeugdigen, hun ouders en de opvoedingsomgeving die bedoeld is om
problemen van of met jeugdigen te voorkomen, te verminderen of op te
lossen en om hun ontwikkeling te stimuleren.’ (Nji)
o Iedereen in de zaal is ooit opgevoed & wordt vandaag nog
opgevoed
Taken professioneel pedagogisch handelen:
- Versterken van opvoedingsomgevingen
o Opvoedingsmilieus versterken (primair, secundair, tertiaire, …)
Bewegen doorheen milieus & later versterken
Milieus hangen allemaal samen
o Verbondenheid in beeld
o Overkoepelende pedagogische vraagstukken
o overleg
4|Page
PEDAGOGISCH HANDELEN
WAT VERSTAAN WE ONDER PEDAGOGISCH HANDELEN?
Pedagogisch handelen:
- Met het kind in verkenning gaan
- Verantwoordelijkheid naar het kind toe
Vanuit kijken vertrekken naar het handelen
COSI = theoretisch vak waar onderbouwing wordt gegeven voor de tecgnieken/
handelinen goed te kunnen plaatsen
Handelen vs gedrag:
- Handelen = wat mensen doen, & het handelen in opvoeding is bewust
handelen & handelen in relatie
o Bewust handelen
- Gedrag = alle waarneembare activiteiten van mens/ dier
PEDAGOGISCH HANDELEN
Eenvoudige interventie – effect relaties vs de relatie tussen beoogd/bnedoeld
handelen van opvoeders & het effect op het kind
- Communicatie: interpretatie van de betekenissen
o Vb: de leerkracht zegtt ijdens de pauze dat we rustig moeten zijn &
iedereen gaat dat op een andere manier interpreteren => ruis op
de communicatie
- Normativiteit = er is 1 norm waaraan de opvoeding moet doen, we willen
allemaal hetzelfde (een recht been)
o Iedereen heeft andere doelen van hun opvoeding, niet alles
hetzelfde
TECHNISCH HANDELEN VS SOCIAAL HANDELEN
Technisch handelen = gericht op verandering en causaal
- Vb: brengt auto binnen in de garage want er is iets kapot, garagist zegt
dat binnen 2 uur de auto klaar is
Causaal verband tussen wat de garagist gedaan heeft en de
gemaakte band
Sociaal handelen = wederzijds handelen, gericht op de verandering van mensen
& het handelen van anderen
HERMANN GIESECKE (1932)
Duitse pedagoog
Handelen als een bewuste en intentionele activiteit van mensen, gericht op
vormgeving van de werkelijkheid, met bepaalde doeleinden en motieven
- Wat je doet, construeert je werkelijkheid
Pedagogisch handelen als
- ...sociaal handelen dat opvoeding en vorming mogelijk maakt.
- … het begeleiden van mensen in hun leven.
1|Page
, Handelen is niet voorbehouden voor pedagogen, het is een
dimensie in ons leven
Speelruimte: pedagogisch handelen spelt zich altijd af in een relatie. In dierelatie
reageer je op wat de andere doet
- Vb: jij doet iets, de ander doet iets op wat jij hebt gedaan, en dan doe jij
weer iets
- Je blijft reageren op wat de andere aan u teruggeeft
- Er zijn andere manieren van handelen mogelijk
- Afh van wat het kind doet kan jij beslissen wat je als reactie doet
Wij gaan later nier alleen maar pedagogisch handelen, maar ook
- Economisch handelen
- Administratief
- Politiek
- Reflectie op ons handelen
o Er moeten momenten zijn waar we stoppen met handelen en waar
reflectie aanwezig is
- Verzorgen
JUIST HANDELEN VS ADEQUAAT HANDELEN
Er is geen juiste manier van handelen (denk aan speelruimte)
We handelen met een doel, maar moeten afstemmen op de situatie
- Microniveau
o Vb: kinderen snel aankleden om op tijd te zijn voor de les er is geen
1 juiste manier om ervoor te zorgen dat ze snel zijn
- Mesoniveau
o Vb: in verschillende leefgroepen gaan ze op andere manieren
handelen (betekend niet dat er 1 leefgroep is dat juist handelt en de
andere handelen niet goed)
MAX VAN MANEN (1942)
Nederlandse pedagoog
Pedagogische tact:
- Vermogen van de opvoeder om op het juiste moment het juiste te doen
voor het welzijn van het kind. (gevoeligheid creëren)
- Vereist gevoeligheid/ sensibiliteit voor behoeften en emoties van het kind
en intuïtief begrip van wat een situatie vraagt.
- Praktische wijsheid uit ervaring en empathie.
- Contextgebonden en situatieafhankelijk.
Groeien door reflecteren handelen
MARTINUS JAN LANGEVELD (1905-1089)
Nederlandse pedagoog
Pedagogiek als handelingswetenschap
- Een wetenschap van het handelen
- Gericht op handelen en praktische interventies in de opvoedingspraktijk.
Pedagogisch handelen als...
2|Page
, - Bewust handelen
- Met bepaald doel voor ogen: het begeleiden van kinderen naar
volwassenheid.
- Contextgebonden.
- Vorm van kunst.
PHILIPPE MEIRIEU (1949)
Franse pedagoog
Pedagogiek = manier van denken en doen
Wetenschap = aanbieder van ‘praktische theorie’: samenhangend verhaal dat
uitlegt waarom een doel te bereiken is met een bepaalde aanpak/ benadering
Het doel = axiologie
- Existentiele
zaal:
overbrengen
van waarden &
normen
Aanpak: praxiologie
- Op stage
Hoe werkt iets =
theorie
- Leren in les op
school
Als opvoeders moeten
we een evenwicht zien vinden tussen 3 dimensies van opvoeden
Alle 3 nodig in opvoeding
HOE KUNNEN PERSPECTIEVEN, KINDBEELDEN, … PEDAGOGISCH
HANDELEN BEPALEN
Van praktijk naar perspectief & vice versa:
- De basis van het begrijpen, het benaderen en het handelen in
opvoedingssituaties: een perspectief.
o Bekende denkers hebben elk unieke perspectieven en
benaderingen die mee het pedagogisch handelen sturen.
o Elk van deze pedagogen heeft unieke pedagogische praktijken
ontwikkeld die passen bij hun opvoedkundige filosofieën.
Je vertrekt vanuit een perspectief
Kindbeeld = de manier van kijken naar kinderen
- Descriptief = het beschrijven van hoe kinderen zijn
- Prescriptief = het voorschrijven van hoe een kind zou horen te zijn/ doen
- Bepaalt waar opvoeding zou moeten op inzetten, gestuurd door heersende
waarden & normen
DISCLAIMER:
- Wat is de betekenis van de pedagogen?
- Pedagogen die je vermoedelijk nog gaat tegenkomen
- (bijna) allemaal na 1850
- Beperkt aantal vrouwen
3|Page
, - Pedagogen met fanbasis, die de nalatenschap gaan eren
Hebben keuze gemaakt, die ook in vraag kan worden gesteld
JOHN DEWEY
Pedagoog & filosoof
1859 – 1952, Amerikaan
- Tijdsgeest en regio waar iemand opgroeit, kleurt hoe men kijkt naar het
pedagogisch handelen
- Amerika is in deze tijd enorm aan het veranderen
o Kleurt hoe Dewey kijkt naar opvoeding & kinderen
Kindbeeld = van nature actief, creatief, leergierig & nieuwsgierig
- Kinderen verkennen de omgeving via interactie & ervaring
o Op actieve manier omgeving verkennen
Opvoeding = een proces van continue reconstructie van ervaring, niet als
voorbereiding op het leven, maar als leven zelf
- Reconstructie?
o Letterlijk ‘iets in zijn oorspronkelijke vorm herstellen of nabootsen’
(Van Dale).
o Het opnieuw laten plaatsvinden, in de verbeelding of in
werkelijkheid.
o Het opnieuw interpreteren, volgens Dewey het verbinden van
handelen, denken en betekenis.
Doel van opvoeding = kinderen helpen kritisch denken & probleemoplossende
vaardigheden te ontwikkelen
Rol van opvoeder = stimulerende omgeving creëren die exploratie en reflectie
aanmoedigt. Opvoeder als gidsen die kinderen helpen om betekenisvolle
verbindingen te maken
Kind laten exploreren
WAT ZIJN COURANTE CONCEPTEN OM TE SPREKEN OVER ONS
PEDAGOGISCH HANDELEN?
Iedereen pedagoog?:
- “ons vak kent deskundigen, maar geen leken”
- Professioneel pedagogisch handelen is ‘elke vorm van bemoeienis met
jeugdigen, hun ouders en de opvoedingsomgeving die bedoeld is om
problemen van of met jeugdigen te voorkomen, te verminderen of op te
lossen en om hun ontwikkeling te stimuleren.’ (Nji)
o Iedereen in de zaal is ooit opgevoed & wordt vandaag nog
opgevoed
Taken professioneel pedagogisch handelen:
- Versterken van opvoedingsomgevingen
o Opvoedingsmilieus versterken (primair, secundair, tertiaire, …)
Bewegen doorheen milieus & later versterken
Milieus hangen allemaal samen
o Verbondenheid in beeld
o Overkoepelende pedagogische vraagstukken
o overleg
4|Page
