Onderwijs in een gekleurde samenleving
Orhan Agirdag
Hoofdstuk 1: waar gaat het over?
Twee gekleurde klasfoto’s
- Klas 1 is ‘gezonde mix’ met ervaren lkr, kids uit middenklasse die niet echt iets
tekortkomen
- Klas 2 is ‘ongezonde mix’, met 6 jongens van Turkse afkomst, die leven in
armoede en begeleid worden door een onervaren juf
Etniciteit
- Ms veronderstelde gemeenschappelijke afkomst v een groep mensen
o Verschilt v alledaagse begrip:
▪ wordt vaak gebruikt als het gaat over etnische minderheden en dat
is niet ok, iedereen heeft een etniciteit
▪ Of als ‘exotisch’ vb. Etnische producten
- Dit verkeerd begrip v etniciteit vind je overal
- Autochtonen worden niet gezien als dragers v een etnie --> dit noemt men
‘dispensatie v etniciteit’
- We gebruiken dit begrip niet in het boek omdat het te specifiek en verkeerd wordt
gebruikt voor mensen met andere kleur
Afkomst obv...
- Vroeger trad de religie veel minder op de voorgrond dan nationale origine
o Vb. Ze zeiden ‘Turken’ tegen klas 2, terwijl we vandaag de dag ‘moslims’
zouden zeggen
- We bakenen kids af met uiterlijke kenmerken, boven land v herkomst en religie
- Etniciteit is multidimensionaal: kan verwijzen naar tal v eigenschappen vd
afkomst v mensen
o Vier dimensies: nationale/regionale origine, moedertaal, religie en ras
- Nationale en regionale origine
o Grootste etnisch-nationale groep in België zijn autochtonen
o Tweede grootste zijn Nederlanders
, o 30j geleden hadden we tekort op arbeidersmarkt en deden we beroep op
‘gastarbeiders’ (mensen die naar bep land komen om tijdelijk te werken):
migratie uit Zuid-Eu, Marokko en Turkije
o Migratiestop in 1974 maar door gezinsuitbreiding bleef dit verder groeien
o Na 2000:
▪ Aantal migranten nam toe (kwant)
▪ Immigratie is ook veel diverser (heterogeen) op vlak v soc-eco
achtergrond en nationale origine (kwal) --> superdiversiteit
▪ Niet-westerse groep heeft jongere leeftijd dus daarom zo zichtbaar
op school
▪ Grote steden worden majority-minority cities: meerderheid v
mensen is etnische minderheid
o Eerste indicator is ‘nationaliteit’: Veel meer ‘vreemdelingen’ die Belgische
nationaliteit krijgen (naturalisatie)
▪ Dit is geen toevallige selectie
▪ Vgl v mensen obv nationaliteit als criterium kan tot verkeerde
conclusie leiden
o Tweede indicator v nationale origine is geboorteland
▪ Deze indicator wordt meestal gebruikt in België
▪ Vb. Turkse kinderen zijn kids die in Turkije geboren zijn of wiens
ouders v Turkije zijn --> 1e, 2e, 3e graad
• 1e: lln’en in buitenland geboren
• 2de: lln in België geboren maar ouders in buitenland
• 3e: lln wie en wiens ouders in België geboren zijn, maar
grootouders in buitenland
▪ Maar deze info wordt vaak niet gegeven
▪ Maar deze indicator is niet volledig onproblematisch: moeilijk om
generaties te registreren, niet makkelijk na te gaan
- Moedertaal
o Dit is tweede dimensie v etniciteit
o Etnolinguïstische groepen
o Taal bep hoe we ons identificeren en reguleren onze emoties (taal is
gansch het volk!)
o Percentage anderstalige is hard gestegen
o Gelijktijdig tweetalig of opeenvolgend tweetalig
o Taal wordt gezien als ultieme verklaring voor bestaande ongelijkheid
▪ Een vd weinige officiële onderwijsstatistieken, wordt overal
geregistreerd en zelfs financiering v school hangt eraan
o In owonderzoek wordt taal als indicator v etniciteit gebruikt
▪ Problematisch!!!
, ▪ Ontstaan v verwarring ts meertalige kids v Belgische origine en
meertalige kids v migratie --> komen in dezelfde categorie v
anderstalige lln’en terecht, hoewel etniciteit sterk verschilt
▪ Te simpel om kids in twee groepen te delen (anderstalig en nl-talig)
want in de realiteit spreken veel kids meerdere talen
- Religie
o België bestaat vnl uit christenen, daarna atheïsten en daarna moslims
o Aandeel moslims wordt sterk overschat omdat het zo vaak in het nieuws
komt
- Ras
o Twee invullingen
▪ Als biologisch-genetisch afgebakende groep vb. Huidskleur,
schedelvorm --> maar genetische verschillen zijn groter binnen
groepen dan ts groepen, er bestaan geen zuivere menselijke
rassen
▪ Als sociaal constructie: ms toekenning obv uiterlijke kenmerken
o Het was tot na WO2 een alledaags begrip: toen waren ze het erover eens
dat ras gelinkt was aan biologische en genetische kenmerken v
verschillende groepen mensen (gesteund door Darwinisme)
o Andere zeiden dat het onmogelijk is om obv biologische kenmerken
rassen te onderscheiden --> strikt v elkaar te onderscheiden rassen
bestaan niet
o Race wordt nu gebruikt als een belangrijk sociale constructie
▪ Verwijst dus naar groepen die mensen vormen obv gelijkenissen in
zichtbare uiterlijke kenmerken
▪ Maar er is geen biologisch-genetische basis
▪ Er mag geen neg waardeoordeel aan vast hangen
Wat met multicultuur?
- Cultuur is anders dan etnie
o Want multicultureel wordt vaak hetzelfde gezien als multi-etnisch
- Definitie v cultuur: gedeelde interpretatiekader bij groep v mensen waaruit
gelijkaardige houdingen en handelingen ontstaan
o Groep mensen die betekenissen delen met elkaar en zo tot gelijkaardige
handelingen komen
- Ten eerste: Etnische achtergronden kunnen wel een bron zijn waaruit gedeelde
betekenissen v mensen ontstaan
o De symbolieken per groep kunnen verschillen vb. Eten als geschenk v god
of als functie en dit kader heeft invloed op het gedrag v mensen
Orhan Agirdag
Hoofdstuk 1: waar gaat het over?
Twee gekleurde klasfoto’s
- Klas 1 is ‘gezonde mix’ met ervaren lkr, kids uit middenklasse die niet echt iets
tekortkomen
- Klas 2 is ‘ongezonde mix’, met 6 jongens van Turkse afkomst, die leven in
armoede en begeleid worden door een onervaren juf
Etniciteit
- Ms veronderstelde gemeenschappelijke afkomst v een groep mensen
o Verschilt v alledaagse begrip:
▪ wordt vaak gebruikt als het gaat over etnische minderheden en dat
is niet ok, iedereen heeft een etniciteit
▪ Of als ‘exotisch’ vb. Etnische producten
- Dit verkeerd begrip v etniciteit vind je overal
- Autochtonen worden niet gezien als dragers v een etnie --> dit noemt men
‘dispensatie v etniciteit’
- We gebruiken dit begrip niet in het boek omdat het te specifiek en verkeerd wordt
gebruikt voor mensen met andere kleur
Afkomst obv...
- Vroeger trad de religie veel minder op de voorgrond dan nationale origine
o Vb. Ze zeiden ‘Turken’ tegen klas 2, terwijl we vandaag de dag ‘moslims’
zouden zeggen
- We bakenen kids af met uiterlijke kenmerken, boven land v herkomst en religie
- Etniciteit is multidimensionaal: kan verwijzen naar tal v eigenschappen vd
afkomst v mensen
o Vier dimensies: nationale/regionale origine, moedertaal, religie en ras
- Nationale en regionale origine
o Grootste etnisch-nationale groep in België zijn autochtonen
o Tweede grootste zijn Nederlanders
, o 30j geleden hadden we tekort op arbeidersmarkt en deden we beroep op
‘gastarbeiders’ (mensen die naar bep land komen om tijdelijk te werken):
migratie uit Zuid-Eu, Marokko en Turkije
o Migratiestop in 1974 maar door gezinsuitbreiding bleef dit verder groeien
o Na 2000:
▪ Aantal migranten nam toe (kwant)
▪ Immigratie is ook veel diverser (heterogeen) op vlak v soc-eco
achtergrond en nationale origine (kwal) --> superdiversiteit
▪ Niet-westerse groep heeft jongere leeftijd dus daarom zo zichtbaar
op school
▪ Grote steden worden majority-minority cities: meerderheid v
mensen is etnische minderheid
o Eerste indicator is ‘nationaliteit’: Veel meer ‘vreemdelingen’ die Belgische
nationaliteit krijgen (naturalisatie)
▪ Dit is geen toevallige selectie
▪ Vgl v mensen obv nationaliteit als criterium kan tot verkeerde
conclusie leiden
o Tweede indicator v nationale origine is geboorteland
▪ Deze indicator wordt meestal gebruikt in België
▪ Vb. Turkse kinderen zijn kids die in Turkije geboren zijn of wiens
ouders v Turkije zijn --> 1e, 2e, 3e graad
• 1e: lln’en in buitenland geboren
• 2de: lln in België geboren maar ouders in buitenland
• 3e: lln wie en wiens ouders in België geboren zijn, maar
grootouders in buitenland
▪ Maar deze info wordt vaak niet gegeven
▪ Maar deze indicator is niet volledig onproblematisch: moeilijk om
generaties te registreren, niet makkelijk na te gaan
- Moedertaal
o Dit is tweede dimensie v etniciteit
o Etnolinguïstische groepen
o Taal bep hoe we ons identificeren en reguleren onze emoties (taal is
gansch het volk!)
o Percentage anderstalige is hard gestegen
o Gelijktijdig tweetalig of opeenvolgend tweetalig
o Taal wordt gezien als ultieme verklaring voor bestaande ongelijkheid
▪ Een vd weinige officiële onderwijsstatistieken, wordt overal
geregistreerd en zelfs financiering v school hangt eraan
o In owonderzoek wordt taal als indicator v etniciteit gebruikt
▪ Problematisch!!!
, ▪ Ontstaan v verwarring ts meertalige kids v Belgische origine en
meertalige kids v migratie --> komen in dezelfde categorie v
anderstalige lln’en terecht, hoewel etniciteit sterk verschilt
▪ Te simpel om kids in twee groepen te delen (anderstalig en nl-talig)
want in de realiteit spreken veel kids meerdere talen
- Religie
o België bestaat vnl uit christenen, daarna atheïsten en daarna moslims
o Aandeel moslims wordt sterk overschat omdat het zo vaak in het nieuws
komt
- Ras
o Twee invullingen
▪ Als biologisch-genetisch afgebakende groep vb. Huidskleur,
schedelvorm --> maar genetische verschillen zijn groter binnen
groepen dan ts groepen, er bestaan geen zuivere menselijke
rassen
▪ Als sociaal constructie: ms toekenning obv uiterlijke kenmerken
o Het was tot na WO2 een alledaags begrip: toen waren ze het erover eens
dat ras gelinkt was aan biologische en genetische kenmerken v
verschillende groepen mensen (gesteund door Darwinisme)
o Andere zeiden dat het onmogelijk is om obv biologische kenmerken
rassen te onderscheiden --> strikt v elkaar te onderscheiden rassen
bestaan niet
o Race wordt nu gebruikt als een belangrijk sociale constructie
▪ Verwijst dus naar groepen die mensen vormen obv gelijkenissen in
zichtbare uiterlijke kenmerken
▪ Maar er is geen biologisch-genetische basis
▪ Er mag geen neg waardeoordeel aan vast hangen
Wat met multicultuur?
- Cultuur is anders dan etnie
o Want multicultureel wordt vaak hetzelfde gezien als multi-etnisch
- Definitie v cultuur: gedeelde interpretatiekader bij groep v mensen waaruit
gelijkaardige houdingen en handelingen ontstaan
o Groep mensen die betekenissen delen met elkaar en zo tot gelijkaardige
handelingen komen
- Ten eerste: Etnische achtergronden kunnen wel een bron zijn waaruit gedeelde
betekenissen v mensen ontstaan
o De symbolieken per groep kunnen verschillen vb. Eten als geschenk v god
of als functie en dit kader heeft invloed op het gedrag v mensen
