Uitgebreide samenvatting Economische Sociologie

ECONOMISCHE SOCIOLOGIE
DEEL 1: ELEMENTAIRE EENHEDEN VAN DE SOCIOLOGIE H1-4
DEEL 2: TUSSEN SOCIOLOGIE EN ECONOMIE H6-9
DEEL 3: ELEMENTAIRE EENHEDEN VAN DE ECONOMISCHE SOCIOLOGIE H10-12
HOOFDSTUK 1: SOCIOLOGIE ALS WETENSCHAP..............................................................................................4
1. WAT IS SOCIOLOGIE NIET............................................................................................................................ 4
2. SOCIOLOGIE BESTUDEERT SOCIAAL HANDELEN........................................................................................... 4
3. SOCIOLOGIE BESTUDEERT SOCIALE FEITEN.................................................................................................. 7
4. SOCIOLOGIE IS EEN PRODUCT VAN SOCIOLOGEN IN DE SAMENLEVING......................................................8
5. SOCIOLOGIE IS EEN WETENSCHAP DIE MYTHES JAAGT..............................................................................10
6. SOCIOLOGIE IS SOCIALE THEORIE.............................................................................................................. 12
7. SOCIOLOGIE PAKT SOCIALE PROBLEMEN EMPIRISCH AAN.........................................................................13
8. SOCIOLOGIE IS EEN PRODUCT VAN METHODOLOGISCHE INNOVATIES.......................................................14
9. SOCIOLOGIE BESTUDEERT DE MENS IN DE SAMENLEVING.........................................................................15
10. SOCIOLOGIE BESTUDEERT DE SAMENLEVING IN DE MENS.......................................................................16
HOOFDSTUK 2: CULTUUR............................................................................................................................. 17
1. HET CONCEPT CULTUUR............................................................................................................................ 17
2. SOCIALE CONSTRUCTIES........................................................................................................................... 19
3. NORMEN.................................................................................................................................................. 20
4. INSTITUTIES............................................................................................................................................. 20
5. DEVIANTIE............................................................................................................................................... 21
HOOFDSTUK 3: SOCIALE RELATIES EN NETWERKEN.......................................................................................22
1. GROEPERINGEN EN SOCIALE VERBANDEN................................................................................................ 22
2. COHESIE, INTERDEPENDENTIE EN SOCIALE SOLIDARITEIT..........................................................................23
2.1 Durkheim: het cement van de samenleving.............................................................................................23
2.2 Tocqueville: het middenveld als sociaal cement.......................................................................................24
2.3 Cohesie in hedendaagse netwerkanalyse................................................................................................25
3. NETWERKEN IN DE SOCIOLOGIE................................................................................................................ 26
3.1 Georg Simmel: het begin van de netwerkanalyse....................................................................................26
3.2 Hedendaagse netwerkanalyse in de sociologie.......................................................................................26
4. VAN NETWERK NAAR SOCIAAL KAPITAAL.................................................................................................. 27
HOOFDSTUK 4: MACHT................................................................................................................................ 29
1. MACHT EN GEZAG.................................................................................................................................... 29
2. MARX: ONGELIJKHEID ALS ECONOMISCHE MACHT...................................................................................29
3. WEBER: SOCIALE UITBUITING................................................................................................................... 31
4. KAPITAAL: VORMEN VAN BESCHIKKINGSMACHT.......................................................................................32
HOOFDSTUK 5: SOCIALE VERANDERINGEN EN MODERNISERING (NIET)........................................................32

,HOOFDSTUK 6: ONTSTAAN VAN DE SOCIOLOGIE...........................................................................................33
1. ECONOMIE ALS WETENSCHAP EN ALS WETENSCHAPPELIJK OBJECT...........................................................33
2. DE METHODENSTREIT IN DE DUITSE ECONOMIE.......................................................................................33
3. DE FRANSE RECEPTIE VAN DE METHODENSTREIT......................................................................................34
4. DE DUITSE SONDERWEG: WEBER EN DE SOZIALÖKONOMIK......................................................................34
5. BESLUIT: IDEAALTYPISCHE VERGELIJKING.................................................................................................. 36
HOOFDSTUK 7: KANNIBALISME EN DE IMPERIALISTISCHE AMBITIE...............................................................37
1. HET ECONOMISCH IMPERIALISME: GARY BECKER (ECONOMISCHE SCHOOL)..............................................37
1.1 Het economisch imperialisme: benadering..............................................................................................38
1.2 Het economisch imperialisme: Kritieken..................................................................................................39
2. DE ‘NEW ECONOMIC SOCIOLOGY’: MARK GRANOVETTER.........................................................................40
1.1 Kritiek op het economisme.......................................................................................................................41
1.2 kritiek op het socialisme...........................................................................................................................41
2. BLOEI VAN DE NIEUWE ECONOMISCHE SOCIOLOGIE.................................................................................41
HOOFDSTUK 8: DIFFUSIE EN INSPIRATIE....................................................................................................... 42
1. NEW INSTITUTIONAL ECONOMICS’ (D. NORTH).........................................................................................42
2. DE RATIONELE HANDELINGSTHEORIE........................................................................................................ 45
HOOFDSTUK 9: ECONOMISCH HANDELEN EN ECONOMISCHE INSTITUTIES (3 STELLINGEN)............................47
1. ECONOMISCH HANDELEN IS MEER DAN MARKTRUIL ( DE BELANGRIJKSTE)...............................................47
1.1 wat is economisch handelen....................................................................................................................47
1.2 Formele vs substantiële economie...........................................................................................................47
1.3 Ideaaltypes...............................................................................................................................................48
2. ECONOMISCH HANDELEN IS INGEBED IN HET SOCIALE..............................................................................49
3. ECONOMISCHE STRUCTUREN ALS HISTORISCH PRODUCT..........................................................................50
HOOFDSTUK 10: KAPITALISME ALS ECONOMISCHE ORGANISATIE.................................................................52
1. WAT IS KAPITALISME................................................................................................................................ 52
2. GENESE EN DYNAMIEK VAN KAPITALISME................................................................................................. 53
2.1 het westen en de rest...............................................................................................................................53
2.2 Kolonisering van de leefwereld................................................................................................................55
3. KAPITALISME OF KAPITALISMES................................................................................................................ 56
3.1 webers typologie......................................................................................................................................56
3.2 Liberale versus gecoördineerde systemen................................................................................................57
HOOFDSTUK 11: RECIPROCITEIT EN GIFTRELATIES......................................................................................... 58
1. DE OORSPRONG VAN RECIPROCITEIT: MAUSS OVER DE GIFT.....................................................................58
1.1 Potlatch en Kula-ring................................................................................................................................58
1.2 Aard en functies van giften......................................................................................................................59
1.3 types van reciprociteit..............................................................................................................................60
2. GROOTSCHALIGE GIFSTSYSTEMEN: EVERGETISME.....................................................................................60
3. GIFTEN ONDER HET KAPITALISME............................................................................................................. 62

, 3.1 Ideologie van de gift.................................................................................................................................62
3.2 functies van reciprociteit in het kapitalisme............................................................................................63
3.3 concurrentie tussen gift en ruil.................................................................................................................63
HOOFDSTUK 12: STAATSE REDISTRIBUTIE..................................................................................................... 63
INLEIDING: DE STAAT EN REDISTRIBUTIE....................................................................................................... 63
1. ONTSTAAN VAN DE STAAT: DE BELASTINGSTAAT........................................................................................ 64
1.1 wat is de staat..........................................................................................................................................64
1.2 Redistributie van wat?..............................................................................................................................65
2. DE WELVAARTSSTAAT: ORIGINE EN TYPOLOGIE......................................................................................... 66
2.1 definitie en historiek.................................................................................................................................66
2.2 uitgebreidheid van de redistributie..........................................................................................................66
2.3 types van welvaartsstaten.......................................................................................................................67
EXAMENINFORMATIE................................................................................................................................... 69
INSTRUCTIES EXAMENS................................................................................................................................ 69
VOORBEELDEXAMEN ZIE TOLEDO................................................................................................................. 69

,Hoofdstuk 1: sociologie als wetenschap
1. Wat is sociologie niet

1) Sociologie is geen anti-economisme
 Economengrapje (Jagdish Bhagwati) -> goede economen = geboren als natuurkundigen;
slechte economen als sociologen
 Anti-economisme = geheel van kritieken die zich verzetten tegen de fundamenten van de
economische wetenschap à Bestaat binnen de sociologie, maar ook elders
 Omgekeerd hebben vele sociologen ook een vruchtbare wisselwerking met economische
theorieën (en vice versa)
 Sociologie & economie hebben zo veel grondslagen gemeenschappelijk, dat je moeilijk kan
zeggen dat het gescheiden werelden zijn.

2) Sociologie is geen socialisme

Socialisme = een verzameling van ideologie, een soort analyse, het streven naar de ideale wereld
(wel een politiek programma)

Sociologie = een wetenschappelijke discipline wordt beoordeeld in mate waarin het de
wetenschappelijke resultaten kan bevorderen

 Populatie van sociologen herbergt vele politieke ideologieën (maar wel een modus;
gemiddelde en standaardafwijking op schaal)

ó als wetenschap geen ideologie

ó als wetenschap geen politiek programma

3) Sociologie is meer dan een verhaal
ó sociologische verklaring ≠ verhaal vertellen
 Verhaal: uitleg zoals het gebeurd zou kunnen zijn, hebben nut omdat ze neerkomen op
het bedenken van mogelijke verklaringen. (een model met kleine veranderingen)
 Nuttige stap naar wetenschappelijke verklaring, maar niet voldoende
 Kan nooit meer zijn dan een basis voor empirische toetsing
 Centraler in de economie en meer geformaliseerd dan in de sociologie
 Econoom = theoretische toetsing; socioloog = empirische toetsing

4) Sociologie praat het verwerpelijke niet goed
 Een grapje over de dief die sociologie studeerde
 Verwijt is gebaseerd op een misverstand: sociologie probeert te construeren hoe mensen
goed en kwaad definiëren, hoe en waarom sommigen deze ‘regels’ overtreden
 Maar: maakt zelf geen onderscheid tussen goed en kwaad
 Sociologische verklaringen kunnen relevant zijn voor morele oordelen, maar ze vervangen
ze niet


2. Sociologie bestudeert sociaal handelen

 ‘Het sociale’ verwijst naar sociaal handelen en naar sociale feiten

2 manieren om het sociale te begrijpen

, 1. Hoe mensen met elkaar omgaan (sociologie bestudeert: ‘sociale feiten’; de samenleving)
2. Sociologie bestuurt datgene dat ons net overstijgt



Sociologengrappen (1)

“what is the difference between biology and sociology? “
à When the baby looks like the father, it’s biology. When the baby looks like the neighbour, it’s
sociology

 Het toont dat sociologen geïnteresseerd zijn in hoe gedrag gecoördineerd wordt

Object van de sociologie = sociaal handelen
à sociaal handelen is een deelverzameling van het handelen, dat op zijn beurt weer een
deelverzameling is van het geheel van het menselijke gedrag

Gedrag
= ruimste categorie van menselijk uiterlijk vertoon
menselijk gedrag = handeling met een bedoeling of een intentie



Criteria sociaal handelen

- Intentionaliteit
- Coördinatie: maakt handelingen maar moeten niet liefdevol zijn

Het gene wat sociologen bestuderen, is voornamelijk intentioneel gedrag.
ó Psychologen bestuderen on-intentioneel gedrag

Coördinatie = maakt handelingen, sociaal handelen
!! Moet niet liefdevol zijn -> voorbeeld: conflict broer en zus; een boxmatch ; …

Voorbeelden

- Wie thuis alleen een gebed opzegt, handelt niet sociaal maar wie naar de kerk of moskee gaat
en daar samen met andere gelovigen een gebed opzegt, handelt wel sociaal

- Economische activiteiten zijn altijd sociaal

- Niet intentioneel: ademen, aan de neus krabben … !!! Plots wordt dat ademen een
intentionele handelen -> voorbeeld: adem in en uit bij de dokter (vorm van coördinatie)

- Markt = via aanbod en prijs, coördineer je vraag en aanbod => evenwichtsprijs / -aanbod
 Dit coördinatiemechanisme maakt handelingen om de markt sociaal
Elke handeling op de mark, het aspect verkopen en kopen = sociaal handelen