Inleiding tot praktijkgericht onderzoek
Hoofdstuk 1: Inleiding
Wat is wetenschappelijk onderzoek?
Wetenschappelijk onderzoek is een doelgericht proces, waarbij de onderzoeker op
een systematische manier, betrouwbare en geldige gegevens (of data) verzamelt en
analyseert, om onderzoeksvragen te beantwoorden, die vertrekken vanuit een
probleemstelling, en uitspraak doen over de werkelijkheid.
Doelgericht proces: er is een bepaald doel om het onderzoek te doen bv. Kennis
vergaren
Systematisch: er moet elke keer hetzelfde gevraagd worden aan de respondenten en
niet elke keer van vraag veranderen
Betrouwbare en geldige gegevens: (synoniem validiteit)
- Betrouwbaarheid: elke keer dezelfde resultaten krijgen bij hetzelfde
onderzoek bij verschillende mensen
- Validiteit: meten wat je hoort te meten
Verzamelen en analyseren: voor elk onderzoek is er een andere methode om het juiste
te kunnen verzamelen en te analyseren bv. Kwalitatief en kwantitatief
Onderzoeksvraag beantwoorden geeft richting aan je onderzoek = de rode draad
Vertrekkende vanuit een probleemstelling: probleemstelling is een kort stuk tekst
met een omschrijving van het probleem (bv. Te weinig kennis over een bepaald
onderwerp) en waarom het belangrijk is om onderzoek te doen naar dit probleem.
- Hieruit vloeit de doelstelling van je onderzoek
- Hieruit ga je je onderzoeksvragen formuleren
Uitspraak over de werkelijkheid: op basis van je onderzoeksvragen en de antwoorden
die je hierop gevonden hebt
- Betrouwbaarheid en validiteit zijn hierbij heel belangrijk
Wetenschappelijk onderzoek
Fundamenteel VS praktijkgericht onderzoek
Fundamenteel of theoriegericht onderzoek is gericht op wetenschappelijke
theorievorming, ofwel het vergroten van de algemene kennis over hoe de wereld en het
menselijk gedrag in elkaar zitten.
Gebrek aan kennis kennis verwerven
Kennis over een onderwerp in plaats van oplossing voor een probleem
- Maar … er kunnen wel probleemoplossingen uit voortvloeien
Doelpubliek = academisch
1
,Voorbeeld:
Studie: “The Challenge of Staying Happier: Testing The Hedonic Adaptation Prevention
Model”
Auteurs: Sheldon & Lyubomirsky, 2012
- Geluk dat voortkomt uit een bepaalde gebeurtenis (bv. Afstuderen) neemt af
na een bepaalde tijd
- Model om langdurig(er) gelukkig te blijven van zo’n positieve testen
Afbeelding is ter verduidelijking (niet te kennen)
Fundamenteel onderzoek kan uitmonden in een nieuwe theorie
Een theorie is een systematische verklaring voor hoe een bepaald verschijnsel of proces
werkt.
Voorbeeldjes:
- Hedonic adaption
- Prospecttheorie (verklaart dat mensen al dan niet risico nemen)
Praktijkgericht onderzoek heeft als doel om via kennis bij te dragen aan het oplossen
van praktische (maatschappelijke) problemen.
Vertrekt vanuit de praktijk (een praktijkprobleem)
Vaak in samenwerking met een opdrachtgever uit het werkveld
Doelpubliek = personen uit het werkveld
Valorisatie houdt in dat wetenschappelijke kennis en ervaring een meerwaarde creëert
buiten de onderzoeksomgeving (bv. Voor de maatschappij). (= waarde geven)
2
,Voorbeeld:
Studie: “Het betrekken van naasten in de geestelijke gezondheidszorg: van
multidisciplinaire richtlijn naar implementatie”
Auteurs: Vanlinthout et al., 2020
- Belangrijke rol van familie in het zorgtraject van de patiënt maar weinig/niet
betrokken tot op heden, sterk individuele focus.
- Ontwikkeling van Multidisciplinaire Richtlijn (MDR) over het betrekken van
naasten in de geestelijke gezondheidszorg.
- De ontwikkeling van de MDR is wetenschappelijk onderbouwd
Praktijkgericht onderzoek binnen toegepaste psychologie
Belang van praktijkgericht onderzoek
Evidence-based practice:
- De best mogelijke zorg bieden, gebaseerd op wetenschappelijk bewijs
Kwaliteitsverbetering:
- De kwaliteit van de eigen praktijken verbeteren
Innovatie:
- Nieuwe praktijken ontwikkelen en bestaande praktijken verfijnen
Netwerken:
- Uitwisselen van kennis en ervaringen met collega’s
Draagt bij aan het kunnen bieden van meer effectieve begeleiding en zorg
De onderzoekende houding van een psychologisch consulent
3
, Onderzoek zit vervat in de beroepskwalificatie van een psychologisch consulent:
De psychologisch consulent past psychologisch wetenschappelijk onderbouwde
theorieën, methodes en technieken toe, werkt preventief en/of begeleidt de
zorggebruiker en zijn systeem waarbij een psychodiagnostisch, counselend en/of
coachend proces wordt opgezet, om het welzijn van personen met een zorg- en
ondersteuningsnood te bevorderen.
De ‘onderzoekende houding’ zit ook vervat in de eindcompetenties van psychologisch
consulenten die afstuderen aan Hogeschool PXL:
- De psychologisch consulent exploreert en expliciteert, in overleg met de
cliënt, een psychosociale vraagstelling vanuit een kritisch wetenschappelijk
onderbouwd biopsychosociaal referentiekader en houdt hierbij rekening met
de context en de draagkracht van de cliënt.
- De psychologisch consulent verzamelt en analyseert zelfstandig relevante
informatie in functie van een psychosociale vraagstelling en indicatiestelling.
- De psychologisch consulent stuurt indien nodig de initiële vraagstelling bij in
overleg met de cliënt en formuleert toetsbare hypothesen.
- De psychologisch consulent kiest in functie van de vraagstelling en vanuit de
eigen psychodiagnostische expertise de meest geschikte methode(n) en
past die op correcte wijze toe om de vooropgestelde hypothesen te toetsen.
- De psychologisch consulent volgt (inter)nationale ontwikkelingen in de
sector op om zijn deskundigheid te versterken.
Toepassingen praktijkgericht onderzoek in welzijn en zorg
Kwaliteitszorg: beeld krijgen van actuele of gewenste situatie/kwaliteit
- bv. evaluatieonderzoek gewenste kwaliteit zorg in ziekenhuis
Tevredenheidsonderzoek:
- bv. werknemersbevraging naar tevredenheid van werk in een organisatie
Productontwikkeling:
- bv. ontwikkeling virtuele zorgassistent
Monitoring: periodieke meting van bepaalde criteria
- bv. armoede in Vlaanderen
Soorten onderzoek
4
Hoofdstuk 1: Inleiding
Wat is wetenschappelijk onderzoek?
Wetenschappelijk onderzoek is een doelgericht proces, waarbij de onderzoeker op
een systematische manier, betrouwbare en geldige gegevens (of data) verzamelt en
analyseert, om onderzoeksvragen te beantwoorden, die vertrekken vanuit een
probleemstelling, en uitspraak doen over de werkelijkheid.
Doelgericht proces: er is een bepaald doel om het onderzoek te doen bv. Kennis
vergaren
Systematisch: er moet elke keer hetzelfde gevraagd worden aan de respondenten en
niet elke keer van vraag veranderen
Betrouwbare en geldige gegevens: (synoniem validiteit)
- Betrouwbaarheid: elke keer dezelfde resultaten krijgen bij hetzelfde
onderzoek bij verschillende mensen
- Validiteit: meten wat je hoort te meten
Verzamelen en analyseren: voor elk onderzoek is er een andere methode om het juiste
te kunnen verzamelen en te analyseren bv. Kwalitatief en kwantitatief
Onderzoeksvraag beantwoorden geeft richting aan je onderzoek = de rode draad
Vertrekkende vanuit een probleemstelling: probleemstelling is een kort stuk tekst
met een omschrijving van het probleem (bv. Te weinig kennis over een bepaald
onderwerp) en waarom het belangrijk is om onderzoek te doen naar dit probleem.
- Hieruit vloeit de doelstelling van je onderzoek
- Hieruit ga je je onderzoeksvragen formuleren
Uitspraak over de werkelijkheid: op basis van je onderzoeksvragen en de antwoorden
die je hierop gevonden hebt
- Betrouwbaarheid en validiteit zijn hierbij heel belangrijk
Wetenschappelijk onderzoek
Fundamenteel VS praktijkgericht onderzoek
Fundamenteel of theoriegericht onderzoek is gericht op wetenschappelijke
theorievorming, ofwel het vergroten van de algemene kennis over hoe de wereld en het
menselijk gedrag in elkaar zitten.
Gebrek aan kennis kennis verwerven
Kennis over een onderwerp in plaats van oplossing voor een probleem
- Maar … er kunnen wel probleemoplossingen uit voortvloeien
Doelpubliek = academisch
1
,Voorbeeld:
Studie: “The Challenge of Staying Happier: Testing The Hedonic Adaptation Prevention
Model”
Auteurs: Sheldon & Lyubomirsky, 2012
- Geluk dat voortkomt uit een bepaalde gebeurtenis (bv. Afstuderen) neemt af
na een bepaalde tijd
- Model om langdurig(er) gelukkig te blijven van zo’n positieve testen
Afbeelding is ter verduidelijking (niet te kennen)
Fundamenteel onderzoek kan uitmonden in een nieuwe theorie
Een theorie is een systematische verklaring voor hoe een bepaald verschijnsel of proces
werkt.
Voorbeeldjes:
- Hedonic adaption
- Prospecttheorie (verklaart dat mensen al dan niet risico nemen)
Praktijkgericht onderzoek heeft als doel om via kennis bij te dragen aan het oplossen
van praktische (maatschappelijke) problemen.
Vertrekt vanuit de praktijk (een praktijkprobleem)
Vaak in samenwerking met een opdrachtgever uit het werkveld
Doelpubliek = personen uit het werkveld
Valorisatie houdt in dat wetenschappelijke kennis en ervaring een meerwaarde creëert
buiten de onderzoeksomgeving (bv. Voor de maatschappij). (= waarde geven)
2
,Voorbeeld:
Studie: “Het betrekken van naasten in de geestelijke gezondheidszorg: van
multidisciplinaire richtlijn naar implementatie”
Auteurs: Vanlinthout et al., 2020
- Belangrijke rol van familie in het zorgtraject van de patiënt maar weinig/niet
betrokken tot op heden, sterk individuele focus.
- Ontwikkeling van Multidisciplinaire Richtlijn (MDR) over het betrekken van
naasten in de geestelijke gezondheidszorg.
- De ontwikkeling van de MDR is wetenschappelijk onderbouwd
Praktijkgericht onderzoek binnen toegepaste psychologie
Belang van praktijkgericht onderzoek
Evidence-based practice:
- De best mogelijke zorg bieden, gebaseerd op wetenschappelijk bewijs
Kwaliteitsverbetering:
- De kwaliteit van de eigen praktijken verbeteren
Innovatie:
- Nieuwe praktijken ontwikkelen en bestaande praktijken verfijnen
Netwerken:
- Uitwisselen van kennis en ervaringen met collega’s
Draagt bij aan het kunnen bieden van meer effectieve begeleiding en zorg
De onderzoekende houding van een psychologisch consulent
3
, Onderzoek zit vervat in de beroepskwalificatie van een psychologisch consulent:
De psychologisch consulent past psychologisch wetenschappelijk onderbouwde
theorieën, methodes en technieken toe, werkt preventief en/of begeleidt de
zorggebruiker en zijn systeem waarbij een psychodiagnostisch, counselend en/of
coachend proces wordt opgezet, om het welzijn van personen met een zorg- en
ondersteuningsnood te bevorderen.
De ‘onderzoekende houding’ zit ook vervat in de eindcompetenties van psychologisch
consulenten die afstuderen aan Hogeschool PXL:
- De psychologisch consulent exploreert en expliciteert, in overleg met de
cliënt, een psychosociale vraagstelling vanuit een kritisch wetenschappelijk
onderbouwd biopsychosociaal referentiekader en houdt hierbij rekening met
de context en de draagkracht van de cliënt.
- De psychologisch consulent verzamelt en analyseert zelfstandig relevante
informatie in functie van een psychosociale vraagstelling en indicatiestelling.
- De psychologisch consulent stuurt indien nodig de initiële vraagstelling bij in
overleg met de cliënt en formuleert toetsbare hypothesen.
- De psychologisch consulent kiest in functie van de vraagstelling en vanuit de
eigen psychodiagnostische expertise de meest geschikte methode(n) en
past die op correcte wijze toe om de vooropgestelde hypothesen te toetsen.
- De psychologisch consulent volgt (inter)nationale ontwikkelingen in de
sector op om zijn deskundigheid te versterken.
Toepassingen praktijkgericht onderzoek in welzijn en zorg
Kwaliteitszorg: beeld krijgen van actuele of gewenste situatie/kwaliteit
- bv. evaluatieonderzoek gewenste kwaliteit zorg in ziekenhuis
Tevredenheidsonderzoek:
- bv. werknemersbevraging naar tevredenheid van werk in een organisatie
Productontwikkeling:
- bv. ontwikkeling virtuele zorgassistent
Monitoring: periodieke meting van bepaalde criteria
- bv. armoede in Vlaanderen
Soorten onderzoek
4
