Samenvatting dieren in de hulpverlening

DIEREN IN DE HULPVERLENING
GESCHIEDENIS VAN DIEREN IN DE HULPVERLENING

Animisme:

 Filosofisch, religieus of spiritueel concept waarbij zielen of geesten niet alleen bestaan in mensen en
dieren maar ook in planten, stenen of natuurlijke fenomenen zoals donder
 Animisme verwijst naar volkeren en culturen die de gehele natuur en alle wezens op aarde en in de
hemel of de kosmos als bezield zien en ervaren
 Animist gelooft in het bestaan van goede en kwade geesten, die kunnen huizen in bomen, dieren en
gebruiksvoorwerpen
 Kwade of boze zielen kunnen de menselijke ziel aanvallen en zo ziekte of ongeluk brengen. Men
gelooft dat dieren waarop gejaagd wordt, wraak kunnen nemen en daarom worden alle dieren (dood
of levend) met veel respect behandeld

Sjamanisme:

 Het streven naar het manipuleren van bovennatuurlijke machten door een sjamaan of medicijnman
die contact zou kunnen maken met geesten en de geestenwereld, veelal om op die manier door
geesten veroorzaakte ziektes te genezen
 Sjamaan of medicijnman zijn genezers door communicatie op zielsniveau
 Sjamanen kunnen hun ziel in een ander lichaam laten treden, zo kunnen ze vormen van dieren
aannemen of op zielsniveau met dieren communiceren en op die manier ziektes genezen
 In die culturen wordt vaak gebruik gemaakt van onderdelen van dieren vb. in Azië kan je als je
onderdelen van een tijger opeet, diens krachten overnemen
 Oude Egypte:
 Men geloofde in goden en godinnen met dieren hoofden
 Vb. Anoebis:
- Hoofd van een jakhals
- Gidste de zielen van de doden naar de onderwereld
- Was een soort dokter voor de goden en werd dus genezende eigenschappen toegeschreven

Grieken:

 Animistische associaties minder prominent te zien
 De goden werden minder afgebeeld als dieren maar werden wel bijgestaan door dieren
 Vb. Asklepios
- God van geneeskunde en genezing
- Wanneer men in een droom een slang zag, was men genezen
- Zodoende wordt Asklepios meestal afgebeeld met een staf waar een slang omheen kronkelt

Voor Middeleeuwen:

 De meeste Keltische heiligen van Engeland en Ierland waren genezers bekend voor hun
verstandhouding met dieren en werden vaak bijgestaan door dieren
 St Franciscus van Assisi was een genezer en de patroonheilige van de dieren

Middeleeuwen:

 De kerk vreesde dat de omgang met dieren zou uitmonden in heidense verering

,  Tijdens de Middeleeuwen werd het houden van dieren, vooral katten, als bewijs van ketterij aanzien
 De associatie met dieren werd een teken van de duivel
 Duidelijke scheiding menselijk en dierlijk:
- Dierlijk: ruw, losbandig, impulsief
- Menselijk: beschaafd, gecontroleerd, kuis

Verlichting:

 Terug meer sympathie voor dieren en natuur
 Het fenomeen van huisdieren vindt bij het gewone volk ingang
 Er worden steeds meer dieren gezien in instellingen
 Vb. in 1792 worden in York kleine boerderijdieren en gevogelte gehouden om mentaal zieken
zelfcontrole en sociaal gedrag aan te leren
 Het therapeutisch effect van dieren werd voor het eerst erkend in de VS rond 1800. Florence
Nightingale ontdekte dat kleine huisdieren angst deden afnemen bij zowel kinderen als volwassenen
in een psychiatrische instelling. Ze stelde dat een klein huisdier een uiterst geschikt gezelschap is,
vooral bij personen met chronische ziekten. Gewonde militairen en militairen die leden aan
oververmoeidheid werden aangemoedigd te werken op een boerderij met vee, paarden, gevogelte en
varkens.
 In 1867 werden dieren ingezet om ontspanning en rust op te wekken bij zorgvragers met epilepsie

Wetenschappelijke geneeskunde:

 De opkomst van wetenschappelijke geneeskunde zorgde ervoor dat dieren verwijderd werden uit
residenties, instellingen en ziekenhuizen
 Dieren werden ervaren als onhygiënisch

1900:

 Dieren werden vermeld in psychoanalytische theorieën over het ontstaan van mentale ziektes
 Freud en Jung schreven de oorsprong van psychische ziektes, vooral neurosen, toe aan de opgelegde
menselijke maatschappij die onze dierlijke natuur (seks, lust) verdringt. Het aanvaarden van dat
dierlijke zou een voorwaarde zijn tot de genezing van neurosen.
 Freud was in 1930 voorstander van AAT (Animal Assisted Therapy) door observaties van zijn eigen
hond tijdens psychotherapeutische sessies. Volgens zijn bevindingen kon een hond aantonen in welk
niveau van spanning een zorgvrager zich bevond. Een zorgvrager was zo goed als stressvrij wanneer de
hond dichtbij deze persoon verbleef. Echter, wanneer de hond zich verplaatste naar een andere
ruimte, kon Freud vaststellen dat de zorgvrager een hoog stressgehalte had.
 Boris Levinson stelde dat de mens de verbinding met zijn natuurlijke aard kan herstellen door
positieve relaties aan te gaan met echte dieren. Hij kwam tot de vaststelling dat honden konden
bijdragen in de communicatie bij non-verbale kinderen. Maar het was pas nadat de gebundelde
ervaringen van Freud werden ontdekt dat de bevindingen van Levinson werden erkend. Levinson
wordt aanzien als “de vader van AAT”. Hij was de eerste professioneel getrainde clinicus die formeel
dieren introduceerde in zijn praktijk als kinderpsychiater. Hij ligt aan de grondslag van georganiseerd
OZ in het veld van TAD (therapie met Assistentie van Dieren).
 Corson en Corson 1970: honden zouden binnen een therapeutische setting een positieve band
ontwikkelen tussen zorgvragers en hulpverleners.
 Alan Beck en Aaron Katcher 1980: bij interactie met honden kon een duidelijke spierontspanning en
vertraging van de ademhaling vastgesteld worden.

Eind ’70 – ’80:

,  Meer wetenschappelijk gerespecteerde verklaringen voor de therapeutische voordelen van omgang
met dieren
 Groei van TAD
 1989 Delta Society, nu gekend als Pet Partners, ontwikkelde een gecertificeerd programma dat de
bekwaamheid van dieren bij AAT aantoont
 De groeiende interesse voor het werken met dieren heeft in 1990 geleid tot de oprichting van de
International Association of Human-Animal Interaction Organisation (IAHAIO)

DEFINITIES EN VOORBEELDEN

IAHAIO:

 International Association of Human-Animal Interaction Organisation
 Wereldwijde vereniging van organisaties die zich bezighouden met praktijk, onderzoek en onderwijs
op het gebied van dier-ondersteunde activiteiten, dier-ondersteunde therapie, dier-ondersteund
onderwijs en training van assistentie dieren
 Meer dan 90 multidisciplinaire organisaties en professionele verenigingen zijn aangesloten
 IAHAIO houdt internationale conferenties en workshops, deze zijn gericht op het stimuleren van
dialoog, het uitwisselen van info en het plannen van strategieën om het HAI-werkgebied verder te
ontwikkelen

IAD (Interventies met Assistentie van Dieren) of AAI (Animal Assisted Intervention):

 Doelgerichte en gestructureerde interventie waarbij dieren bewust worden ingezet als ondersteuning
op het gebied van gezondheid, onderwijs en persoonlijke dienstverlening met als doel een positief
therapeutisch effect op mensen te bewerkstelligen
 TAD: Therapie met assistentie van dieren
- Doelgerichte interventie waarbij een dier dat aan een aantal criteria voldoet, een integraal deel
vormt van het therapeutisch proces
- Begeleid door een professional in de welzijnssector, die gespecialiseerde kennis heeft vb.
psycholoog of sociaal werker
- Professional moet adequate kennis hebben over het gedrag, de noden, de gezondheid en stress
indicatoren van betrokken dieren
- 4 partijen:
1. Zorgvrager
2. Geleider van dier
3. Dier
4. Welzijnswerker/therapeut
- Behandeling en verbetering van lichamelijk functioneren van client:
 Voor mensen die weer moeten revalideren na een ongeluk of na een beroerte
 Ze worden gemotiveerd om hun kinesitherapie of fysiotherapie uit te voeren a.d.h.v. het
werken met een dier vb. gooien met een bal voor een hond om de arm te strekken
 Vb. paardrijden want bij paardrijden worden dezelfde spieren aangesproken als bij
wandelen. Paardrijden wordt gebruikt bij aandoeningen waarbij mensen niet kunnen
wandelen zodat de juiste spiergroepen toch gestimuleerd worden.
- Behandelen en verbeteren van psychosociaal, emotioneel en/of cognitief functioneren van client:
 Bespreekbaar stellen van emoties en gevoelige thema’s
 Katalysator voor binding, gehechtheid, empathie, verzorgen
 Vb. Patrasche: binnen de begeleidingen worden gevoelige thema’s behandeld waarbij
het dier als metafoor zal fungeren om de jongeren positief leiderschap aan te leren. Het

, is bedoelt voor jongeren met emotionele en hechtingsproblematieken, ADHD, ASS en
dissociatie.
 Vb. Dutch Cell Dogs: gedetineerden en patiënten - asielhonden. Om succesvol te re-
integreren, zijn een hernieuwd positief zelfbeeld en de opbouw van vertrouwen in de
omgeving noodzakelijk. Dutch Cell Dogs stelt zowel gedetineerden/patiënten als
asielhonden in staat om vertrouwen en vaardigheden op te bouwen.
 LAD: Leren met assistentie van dieren
- Doelgerichte interventie waarbij een dier dat aan een aantal criteria voldoet, een integraal deel
vormt van het educatief proces
- Begeleid door professional in opvoedingssector die gespecialiseerde kennis heeft vb. leerkracht
- Ontworpen ter behandeling en verbetering van menselijk cognitief functioneren, sociaal
functioneren en academische doelen
- Het cognitief functioneren van betrokken personen verbeteren
- 4 partijen:
1. Zorgvrager
2. Geleider van dier
3. Dier
4. Orthopedagoog/leraar
- De aanwezigheid van dieren vermindert de stress
- Vb. ‘even op de buiten’, biedt jongeren de kans om met honden te werken. Ze runnen samen met
jongeren een opvang- en uitlaatservice voor honden uit de buurt en voor asielhonden.
 AAD: Activiteiten met assistentie van dieren
- Inzetten van dieren in activiteiten waarbij kansen worden geboden op gebied van motivering,
opvoeding, ontspanning om de levenskwaliteit te verhogen
- Vb. een vrijwilligster brengt haar hond mee naar een zorginstelling voor kinderen om te spelen
i.k.v. meet en greet
- vb. AAP VZW met project ‘Aamaai’:
 Opgeleide vrijwilligers gaan samen met hun huisdier een AAI-team vormen
 Ze gaan op bezoek in woonzorgcentra en therapeutische centra om er samen met de
bewoners een leuke activiteit te doen, of zich onder te dompelen in een
hartverwarmende knuffelsessie
 Doel: bewoners van woonzorgcentra of therapeutische centra bloeien open; opgeleide
vrijwilligers kunnen samen met hun huisdier positieve verandering faciliteren in het
welzijn van bewoners, patiënten of leerlingen; huisdieren krijgen liefdevolle knuffels en
veel aandacht
 Permanente training: zowel baasje als hond zijn door AAP VZW gescreend en opgeleid
voor de taak. Ze leren om op de juiste manier om te gaan met de doelgroep die ze zullen
bezoeken.
 AAP vzw organiseert regelmatig evenementen voor de AAI-teams waar ze ervaringen
uitwisselen en nieuwe inzichten verwerven
- Vb. bezoekpony
 Petie de pony komt 2X per maand op bezoek bij het Akron Children’s Hospital en wordt
ter beschikking gesteld
- Vb. bezoekhond
 Olive de Dalmatiër is een therapiehond in het Johns Hopkins Hospital
 Bezoekhonden in ziekenhuizen hebben een positief effect op de pijnniveaus van
patiënten en hun tevredenheid over hun verblijf in het ziekenhuis
 Bezoekhonden in ziekenhuizen boden sociale steun, verlaagden de bloeddruk, brachten
verbeteringen in pijn, stemming, … teweeg