Samenvatting H3: opvoeding in gezinnen

Hoofdstuk 3: opvoeding in gezinnen
De eerste kennismaking met relaties en de eerste stappen in het groot worden en opvoeden
gebeuren meestal binnen een gezin.
Gezin => primaire of eerste opvoedingsmilieu
 Internationaal Vedrag voor de Rechten van het Kind (IVRK) -> zelfde idee
o Ouders dragen de eerste verantwoordelijkheid voor de opvoeding en
ontwikkeling van een kind
o Een kind dient om te groeien binnen een gezinsomgeving in een sfeer van geluk,
liefde en begrip

3.1 bestaat hét gezin?
3.1.1 een evolutie in een veelheid aan gezinsvormen
Een gezin wordt snel afgebeeld als een wit middenklassengezin dat bestaat uit een vader, een
moeder en 2 of 3 eigen kinderen.
→ Verwijst naar het klassieke kerngezin zoals dat halverwege de 20e eeuw kwantitatief
dominant was en kwalitatief normstellend
o Het was de meest voorkomende gezinssamenstelling en het was de norm dat
doel na te streven
Een kerngezin is een gezinsvorm die bestaat uit 2 ouders (meestal man en vrouw) en hun
kinderen die samen in 1 huishouden wonen
 De kleinste en meest traditionele eenheid binnen een familie, zonder de aanwezigheid
van andere familieleden zoals grootouders, ooms, tantes
Lange tijd was een huis een plek waar iedereen langskwam en waar kamers geen specifieke
en strikte functie hadden
 Het kerngezin was te klein om in alle behoeften te kunnen voorzien
o Mannen, vrouwen en kinderen leefden samen en de taken waren niet feitelijk
verbonden aan een bepaalde groep
 Zorg rond kinderen was niet de kern van het bestaan van de vrouw
 Uitvoering van ambachten en werk in en rondom het huis was niet
voorbehouden voor de mannen
o Veel grotere variatie aan gezinsstructuren en gezinsvormen
o Welvaartstaat en industrialisering gaven proces van ontstaan van het kerngezin
een boost
 Halverwege 18e eeuw: rol van vrouw in de productie groter
 Opkomst grote fabrieken
 Financiële mogelijkheden waardoor familie(groepen) elkaar minder nodig
hadden en vrouwen voor een stuk onafhankelijk werden van mannen
 Zorgde voor angst bij beleidsmakers
o Werd ingezet om het kerngezin waarin de vader ging werken
en de moeder voor de kinderen en vader zorgde
 Kerngezin werd vanaf dan gezien als sociale norm
(vooral in westerse samenlevingen)
o Gezin kon meer functies overlaten aan diverse instellingen
 Kinderen naar school, ouderen naar centra, huishoudhulp
 Netwerk rond het gezin werd in de voorbije eeuw steeds vaker
geïnstitutionaliseerd
o Meer mensen kregen de mogelijkheid om een eigen woning te kopen
 Door toenemende mobiliteit en globalisering


1

,  Mensen kwamen terecht in dorpen en steden waar ze hun buren
niet meer kenden -> natuurlijk netwerk valt weg
o Verantwoordelijkheid voor het creêren van een netwerk, een
‘village’, kwam bij het gezin te liggen
De manier waarop we ons gezin vormgeven is cultureel bepaald en gekleurd door het
economische, politieke, religieuze, … bestel
Invented tradition => het idee dat het kerngezin (vader, moeder en kinderen) niet zo’n
universeel en tijdloos gegeven is als vaakk wordt gedacht, maar eerder een culturele
constructie die in een bepaald historische context is ontstaan en vervolgens als
vanzelfsprekend is gepresenteerd
Een gezinsvorm verwijst naar:
 de samenstelling of structuur van een gezin (hoe een gezin is opgebouwd in termen
van leden en hun onderlinge relaties)
 kan variëren van traditionele kerngezinnen tot eenoudergezinnen, samengestelde
gezinnen, pleeggezinnen en andere variaties waarin mensen samenleven en als gezin
functioneren
 cultuur en sociaal bepaald en kunnen verschillen per samenleving of tijdperk

 het klassieke gehuwd kerngezin is in het Westen niet meer de norm
doc inleidende les: de gezinsvorm verandert door het overlijden van de moeder, ze moeten
het huishouden opnieuw vorm geven en inrichting, papa heeft verlangen naar eigen thuisplek
(contact leggen met bredere familie), papa probeert het huis te houden en zoveel mogelijk
zelf te doen
3.1.2 gedeeld begrip van het gezin en de ouder
Omschrijving vanuit het kenniscentrum van het Hoger Instituut voor Gezinswetenschappen:
Een gezin is een huishouden (je leeft samen) met als essentiële kenmerken de combinatie
van meer dan 1 generatie en tussen deze generaties een zorgafhankelijkheid (minstens 1
ouder en 1 kind)
 gezinnen zijn samenlevingsverbanden waarin de leden zorg dragen voor elkaar
 een koppel valt dus niet onder deze definitie
een kind staat niet alleen in de opvoeding maar gaat altijd in relatie met een opvoeder
 in de context van het gezin krijgt deze opvoeder een specifieke inkleuring => ouder
o veelheid van mogelijke ouders
 biologische ouder (=> natuurlijke ouders)
 adoptieouders
 pleegouders
 draagouders
 …
Docu inleidende les -> (microniveau): in het begin een samengesteld gezin (oudste zus heeft
andere papa), Ronja (oudste zus) hoort niet meer bij het gezin omdat ze niet meer bij hun
woont

3.2 opvoeders en ouders, what’s in a name
3.2.1 opvoeding en ouderschap onder druk
Het hebben van kinderen gaat gepaard met een aanzienlijke ‘kost’
 1/3 van alle ouders geven aan dat ouder zijn moeilijker is dat hij/zij dacht


2