Maxine Peeters Privaatrecht ‘24 - ‘25
Prof. dr. Renate Barbaix
Privaat (vermogens)recht
DEEL I: SITUERING VAN HET PRIVAATRECHT
Hoofdstuk 1: Publiekrecht vs privaatrecht
indeling van rechtsdomeinen geldt als hoofdonderscheid / summa divisio
→ onderscheid tussen publiekrecht en privaatrecht
volgens traditionele omschrijving regelt publiekrecht → staatsgezag
publiekrecht beoogt in 1ste plaats: algemeen belang
publiekrecht regelt handelen van overheid
- werking overheid en onderlinge verhoudingen tussen overheidsorganen
- verhoudingen tussen overheidsorganen en burgers
privaatrecht
beoogt hoofdzakelijk de private belangen
privaatrecht regelt
- regels inzake huwelijk, erfrecht, afstamming, aansprakelijkheidsrecht, enz.
- contracten tussen particulieren
- uitzonderlijk: verhoudingen burger en overheid, indien overheid geen staatsgezag
uitoefent en dus optreedt als privaat persoon
soms gemengde rechtsdomeinen: publiekrechtelijk en privaatrechtelijke component
vb. fiscaal recht, …
Hoofdstuk 2: Privaatrecht
vaak burgerlijk recht of civiel recht als synoniem
→ ongenuanceerd
burgerlijk recht → 1 onderdeel van privaatrecht
privaatrecht kan in algemeen onderverdeeld in
- materieel privaatrecht
- privaat procesrecht
materieel privaatrecht
- burgerlijk recht
- gemeen privaatrecht
- ‘gemeen’ → van toepassing is, tenzij bijzonder regime van toepassing is
- vormt gemeenschappelijke basis of onderbouw van privaatrecht
- cursus: klemtoon materieel burgerlijk recht, bijzondere focus vermogensrecht
- bijzonder privaatrecht
- 3 bijzondere regimes
- ondernemingsrecht
- bijzonder privaatrecht van toepassing op bepaalde personen
1
,Maxine Peeters Privaatrecht ‘24 - ‘25
Prof. dr. Renate Barbaix
- ruim opgevat: omvat ook verzekeringsrecht,
vennootschapsrecht, intellectuele-eigendomsrecht en
transportrecht
- sociaal recht
- arbeidsrecht
- socialezekerheidsrecht
- financiering betreft: duidelijke publiekrechtelijke
component, spreken van gemengde rechtstak
- economisch recht
- gemengde rechtstak → publiekrechtelijke component
traditioneel ook gerechtelijk privaatrecht onder privatrecht gerekend
gerechtelijk privaatrecht → procesrecht in burgerlijke zaken
→ duidelijke publiekrechtelijke component
→ inrichting rechterlijke macht & dus inrichting openbare dienst
Hoofdstuk 3: Rechtsbronnen van het burgerlijk recht
voornaamste rechtsbron burgerlijk recht → Burgerlijk Wetboek
→ laatste jaren al fikse gedaanteverwisseling ondergaan
oorspronkelijke Burgerlijke Wetboek (BW)
→ tot stand onder impuls Napoleon, na Franse Revolutie in 1804
beoogde uniforme codificatie van Franse recht
→ ook Code Napoléon of Code civil genoemd
→ nu oud Burgerlijke Wetboek genoemd
vandaag Code civil → nog gedeeltelijk van kracht
ten gevolge van belangrijke maatschappelijke ontwikkelingen sedert begin 19de eeuw
→ BW doorheen jaren gewijzigd en aangevuld
veel wijzigingen situeren zich in domeine van familierecht en familiaal vermogensrecht
→ rechtsdomeinen die geënt zijn op maatschappij en maatschappelijke opvattingen
belangrijke wijzigingen → geïnspireerd door groeiend idee van gelijkheid
vele aanvulling BW te wijten aan groeiende idee bescherming in burgerlijk recht
door vele aanpassingen en wijzigingen → oorspronkelijke BW stilaan onherkenbaar en
lappendeken van regels, die niet op elkaar waren afgestemd
wetgever heeft aantal jaren geleden onder impuls toenmalige minister van Justitie Koen
Geens initiatief genomen om burgerlijk recht integraal te hervormen
hervorming nog niet integraal afgerond → belangrijke delen burgerlijke recht
gemoderniseerd en ingekanteld in BW
2
, Maxine Peeters Privaatrecht ‘24 - ‘25
Prof. dr. Renate Barbaix
Boeken 1, 2 (Titel 3), 3, 4, 5 en 8 → afgewerkt en in werking getreden
overige delen → spoedig volgen
naast BW is burgerlijk recht ook terug te vinden in enkele bijzondere wetten
uitdijende lappendeken van bijzondere en afwijkende wetgeving
→ niet enkel toegankelijkheid en overzichtelijkheid van privaatrecht in gedrang
deed ook afbreuk aan consistentie van materie
recente hervorming van burgerlijk recht
→ wetgever gestreefd naar zoveel mogelijk bijzondere wetgeving inkantelen in BW en zo
regels van burgerlijk recht centraliseren in 1 wet, BW
verhindert niet dat bijzondere wetgeving blijft bestaan
→ zeer specifieke rechtsverhoudingen regelen
onder invloed van verdergaande defederalisering van Belgische staatsorde
ook delen privaatrecht geregionaliseerd
beperkt aantal andere bronnen van recht die burgerlijk recht mee vorm geven
(art. 1.1 BW)
- algemene rechtsbeginselen
- vb. verbod op fraude, verbod rechtsmisbruik, …
- art. 1.10 BW
- art. 5.135 en volgende BW
- gewoonte
- rechtspraak en rechtsleer
- internationale of supranationale verdragen
- bv. EVRM
Hoofdstuk 4: Indeling van het burgerlijk recht
burgerlijk recht is onderverdeeld in 3 grote deelgebieden
- personen- en familierecht
- vermogensrecht
- familiaal vermogensrecht
personenrecht
familierecht
personen- en familierecht → voorlopig hoofdzakelijke geregeld in oud BW
→ in toekomst → inkantelen Boek 2 (Titel 1 en 2) BW
vermogensrecht
opgesplitst:
- goederenrecht → hoofdzakelijk geregeld in Boek 3 BW
zakelijk recht
3
Prof. dr. Renate Barbaix
Privaat (vermogens)recht
DEEL I: SITUERING VAN HET PRIVAATRECHT
Hoofdstuk 1: Publiekrecht vs privaatrecht
indeling van rechtsdomeinen geldt als hoofdonderscheid / summa divisio
→ onderscheid tussen publiekrecht en privaatrecht
volgens traditionele omschrijving regelt publiekrecht → staatsgezag
publiekrecht beoogt in 1ste plaats: algemeen belang
publiekrecht regelt handelen van overheid
- werking overheid en onderlinge verhoudingen tussen overheidsorganen
- verhoudingen tussen overheidsorganen en burgers
privaatrecht
beoogt hoofdzakelijk de private belangen
privaatrecht regelt
- regels inzake huwelijk, erfrecht, afstamming, aansprakelijkheidsrecht, enz.
- contracten tussen particulieren
- uitzonderlijk: verhoudingen burger en overheid, indien overheid geen staatsgezag
uitoefent en dus optreedt als privaat persoon
soms gemengde rechtsdomeinen: publiekrechtelijk en privaatrechtelijke component
vb. fiscaal recht, …
Hoofdstuk 2: Privaatrecht
vaak burgerlijk recht of civiel recht als synoniem
→ ongenuanceerd
burgerlijk recht → 1 onderdeel van privaatrecht
privaatrecht kan in algemeen onderverdeeld in
- materieel privaatrecht
- privaat procesrecht
materieel privaatrecht
- burgerlijk recht
- gemeen privaatrecht
- ‘gemeen’ → van toepassing is, tenzij bijzonder regime van toepassing is
- vormt gemeenschappelijke basis of onderbouw van privaatrecht
- cursus: klemtoon materieel burgerlijk recht, bijzondere focus vermogensrecht
- bijzonder privaatrecht
- 3 bijzondere regimes
- ondernemingsrecht
- bijzonder privaatrecht van toepassing op bepaalde personen
1
,Maxine Peeters Privaatrecht ‘24 - ‘25
Prof. dr. Renate Barbaix
- ruim opgevat: omvat ook verzekeringsrecht,
vennootschapsrecht, intellectuele-eigendomsrecht en
transportrecht
- sociaal recht
- arbeidsrecht
- socialezekerheidsrecht
- financiering betreft: duidelijke publiekrechtelijke
component, spreken van gemengde rechtstak
- economisch recht
- gemengde rechtstak → publiekrechtelijke component
traditioneel ook gerechtelijk privaatrecht onder privatrecht gerekend
gerechtelijk privaatrecht → procesrecht in burgerlijke zaken
→ duidelijke publiekrechtelijke component
→ inrichting rechterlijke macht & dus inrichting openbare dienst
Hoofdstuk 3: Rechtsbronnen van het burgerlijk recht
voornaamste rechtsbron burgerlijk recht → Burgerlijk Wetboek
→ laatste jaren al fikse gedaanteverwisseling ondergaan
oorspronkelijke Burgerlijke Wetboek (BW)
→ tot stand onder impuls Napoleon, na Franse Revolutie in 1804
beoogde uniforme codificatie van Franse recht
→ ook Code Napoléon of Code civil genoemd
→ nu oud Burgerlijke Wetboek genoemd
vandaag Code civil → nog gedeeltelijk van kracht
ten gevolge van belangrijke maatschappelijke ontwikkelingen sedert begin 19de eeuw
→ BW doorheen jaren gewijzigd en aangevuld
veel wijzigingen situeren zich in domeine van familierecht en familiaal vermogensrecht
→ rechtsdomeinen die geënt zijn op maatschappij en maatschappelijke opvattingen
belangrijke wijzigingen → geïnspireerd door groeiend idee van gelijkheid
vele aanvulling BW te wijten aan groeiende idee bescherming in burgerlijk recht
door vele aanpassingen en wijzigingen → oorspronkelijke BW stilaan onherkenbaar en
lappendeken van regels, die niet op elkaar waren afgestemd
wetgever heeft aantal jaren geleden onder impuls toenmalige minister van Justitie Koen
Geens initiatief genomen om burgerlijk recht integraal te hervormen
hervorming nog niet integraal afgerond → belangrijke delen burgerlijke recht
gemoderniseerd en ingekanteld in BW
2
, Maxine Peeters Privaatrecht ‘24 - ‘25
Prof. dr. Renate Barbaix
Boeken 1, 2 (Titel 3), 3, 4, 5 en 8 → afgewerkt en in werking getreden
overige delen → spoedig volgen
naast BW is burgerlijk recht ook terug te vinden in enkele bijzondere wetten
uitdijende lappendeken van bijzondere en afwijkende wetgeving
→ niet enkel toegankelijkheid en overzichtelijkheid van privaatrecht in gedrang
deed ook afbreuk aan consistentie van materie
recente hervorming van burgerlijk recht
→ wetgever gestreefd naar zoveel mogelijk bijzondere wetgeving inkantelen in BW en zo
regels van burgerlijk recht centraliseren in 1 wet, BW
verhindert niet dat bijzondere wetgeving blijft bestaan
→ zeer specifieke rechtsverhoudingen regelen
onder invloed van verdergaande defederalisering van Belgische staatsorde
ook delen privaatrecht geregionaliseerd
beperkt aantal andere bronnen van recht die burgerlijk recht mee vorm geven
(art. 1.1 BW)
- algemene rechtsbeginselen
- vb. verbod op fraude, verbod rechtsmisbruik, …
- art. 1.10 BW
- art. 5.135 en volgende BW
- gewoonte
- rechtspraak en rechtsleer
- internationale of supranationale verdragen
- bv. EVRM
Hoofdstuk 4: Indeling van het burgerlijk recht
burgerlijk recht is onderverdeeld in 3 grote deelgebieden
- personen- en familierecht
- vermogensrecht
- familiaal vermogensrecht
personenrecht
familierecht
personen- en familierecht → voorlopig hoofdzakelijke geregeld in oud BW
→ in toekomst → inkantelen Boek 2 (Titel 1 en 2) BW
vermogensrecht
opgesplitst:
- goederenrecht → hoofdzakelijk geregeld in Boek 3 BW
zakelijk recht
3
