Diagnostische methoden
Kliniek
1. Respiratoire symptomen
1.1. Kortademigheid = dyspnoe
- onplezierige gewaarwording bij de ademhaling
- neuroventilatie dissociatie theorie: dispariteit centrale reflexaandrijving en afferente feedback
- oorzaken
− Longaandoening, metabole stoornis, hartafwijking, afwijking AHspieren, psychisch
- subjectieve gewaarwording
− Factoren: chemisch, neuraal, metabool, mechanisch
- emfyseem: dyspnoe bij matige inspanning
- pneumothorax en longfibrose: ernstige ademnood
- goede voorspeller QOL + inspanningstolerantie + mortaliteit
− COPD: beter dan longfunctie
− Hartaandoening: beter dan angina pectoris
- acute dyspnoe met piepende AH → bronchiaal astma of linker hartfalen
- acute dyspnoe met thoracale pijn → pneumothorax of longembool
- dyspnoe over uren-dagen met koorts en sputum → acute bronchitis of pneumonie
- dyspnoe met hyperventilatie → metabole acidose, salicylaten/methylalcohol/ethyleenglycol
1.2. Hoesten
- diep inademen → sluiten glottis + aanspannen AHspieren → hoge intrathoracale druk
→ plots openen glottis → hoge explosieve luchtstroom
- beschermingsmechanisme
- defect hoestreflex (beroerte of Parkinson) → atelectase of infecties
- longziekten: hosten gevolg van abnormale prikkeling of overgevoeligheid aff. Vagale zenuwen
- acute hoest
− Virale bovenste luchtweginfectie: verkoudheid, bacteriële sinusitis, allergische rhinitis
− Pneumonie, COPD exacerbaties, longembool, aspiratie, linkerhartfalen
- chronische hoest: > 8weken
− Vrouwen middelbare leeftijd
− Secreties in keel, bronchiaal astma, gastro oesofagale reflux
- COPD
− ’s ochtends productief hoesten
− Exacerbatie: meer hoesten met taaier en groen/geel/bruin slijm
,- (ex)-rokers
− Hoesten veranderd van karakter of recidiverende luchtweginfecties → longcarcinoom
- zeldzame oorzaken hoest
− Bronchiectasieën, diffuse parenchymateuze longaandoening, linkerhartfalen, aspiratie
− ACE-i → vrijzetting neurokinines
1.3. Sputum
- 100ml secreties = beschermende laag trilhaarepitheel + bevochtiging lucht
- productie > klaring → sputum (meestal door ontsteking mucosa bovenste luchtwegen)
- muceus: kleurloos-grijs
- purrulent: geelgroen
- verandering in samenstelling
− CF: meer Na reabsorptie → minder water aan luchtwegoppervlak
− Ontsteking: myloperoxidase, neutraal endopeptidase, polymorfen
→ verandering mucine genexpressie
→ dood ontstekingscellen → DNA verknoopt met actine → gelatineuze plug
1.4. Hemoptoë
- rood schuimend
- uit luchtwegen of aspiratie van bloeding in neus/proximale digestive tractus
- oorzaken
− de novo: mucosale laesie
− longkanker, aspergilloom, TBC
− perifere longpathologie: lobaire pneumonie → roestig
− longembolie of infarct → rood
− bronchiëctasie: recidiverende/massale/fatale hemoptysis
o hypertrofie bronchiale slagaders door recidiverende infecties
− vasculitis → recidiverende hemoptoë en diffuse alveolaire bloeding
− systemische bindweefselziekten: microscopische polyangiitis, lupus erythematomus
− alveolaire bloeding
− stollingsstoornissen: warfarine, DOAC, trombocytopenie, coagulopathie
1.5. Thoracale pijn
- meestal door structuren die AHstelsel omgeven
- pariëtale pleura > trachea en grote bronchi > longparenchym en viscerale pleura (geen pijn)
- diafragma : dubbele nociceptieve sensorische innervatie
− Diafragma + 6 onderste IC zenuwen
− Diafragmatische irritatie → pijn schouder e bovenbuik
,- pleurale pijn: scherp/stekend, erger bij inspiratie, meestal unilateraal, pleurale wrijving
− Plots begin → longembolie, longinfarct, pneumothorax
− Enkele uren → longontsteking, pleuritis
− Meerdere dagen → empyeem, maligniteit, TBC
- tracheobronchitis: brandende pijn middellijn erger bij AH
- massieve mediastinale lymfadenopathie: onduidelijke zware pijn op centrale borst
- bronchiëctasie exacerbatie: onopvallende hevige pijn
- pijn borstwand: goed gelokaliseerd, bij beweging, gevoeligheid
− Costochondiritis en syndroom van Tietze
− Bornholm met Coxackie B virus
- neuralgische pijn: scherp of dof en zwaar, sensorische symptomen
− Pijn in dermatomale verdeling → herpes zoster?
- bijkomend onderzoek
− ECG
− RX: consolidatie, pneumothorax, pleurale effusie, botafwijkingen
− CT-contrast: longembool, aortadissectie, slokdarmruptuur
− MRI: visualisatie zenuwwortels + hart + zachte weefsels mediastinum
− Endoscopie: epitheliale inspectie
2. Lichamelijk onderzoek
- inspectie + auscultatie > palpatie + percussie
- inspectie
− Verhoogde ademarbeid: hulpademhalingsspieren
− COPD: lip-persen, vatvormige thorax
- auscultatie
− Bronchiaal: trachea
− Verzwakt vesiculair
o ↓stroomsnelheid: COPD, astma, afgesloten bronchus, diafragmaparalyse
o ↓geluidsgeleiding: adipositas, pneumothorax, pleuravocht of -zwoerd
− Verlengd expirium: bronchusobstructie
− Ronchi (continu)
o Hoogfrequent = wheezing (expiratoir): bronchospasme en obstructie
o Laagfrequent: verdikte bronchuswanden met vasthangend slijm
− Crepitaties (discontinu tijdens inspiratie)
o Hoogfrequent: Interstitiële aantasting: pneumonie, longoedeem, longfibrose
o Longfibrose: klittenbandfenomeen
− Pleurawrijven: voetstappen in verse sneeuw
, Beeldvorming van de thorax
1. Radiologische onderzoeksmethoden
1.1. Standaardradiografie
- anteroposterior: staande houding met focus-film afstand minimum 2m
− Longen en mediastinum: harde straling
− Beenderige thorax componenten: weke straling
- profiel
− Lokalisatie lobaire of segmentaire lokalisatie afwijking
− Lokalisatie intrathoracale afwijking in voor achterwaartse zin
− Visualisatie afwijking mediaanlinie
− Aanvullende informatie hili
- laterale decubitus
− Ontdekken kleine pleura uitstoring
- expiratiestand
− Beweging diafragma na ademhaling
− Opsporen pneumothorax
1.2. Doorlichting (fluoroscopie) van de thorax
- ademhalingsdynamiek, begeleiding angiografie en transcutane fijn-naald punctie
1.3. CT
- visualisatie thoraxwand + long + mediastinum
- stralenreabsorptie → samenstelling en aard letsel
- spiraal CT: vasculaire structuren tijdens passage contrastbolus
- dunne snede CT: kleine details
1.4. Echografie van de thorax
- pleurale vochtuitstorting en diafragma afwijkingen
- longen niet zichtbaar
- biopsiename vaste pleuraletsels
Kliniek
1. Respiratoire symptomen
1.1. Kortademigheid = dyspnoe
- onplezierige gewaarwording bij de ademhaling
- neuroventilatie dissociatie theorie: dispariteit centrale reflexaandrijving en afferente feedback
- oorzaken
− Longaandoening, metabole stoornis, hartafwijking, afwijking AHspieren, psychisch
- subjectieve gewaarwording
− Factoren: chemisch, neuraal, metabool, mechanisch
- emfyseem: dyspnoe bij matige inspanning
- pneumothorax en longfibrose: ernstige ademnood
- goede voorspeller QOL + inspanningstolerantie + mortaliteit
− COPD: beter dan longfunctie
− Hartaandoening: beter dan angina pectoris
- acute dyspnoe met piepende AH → bronchiaal astma of linker hartfalen
- acute dyspnoe met thoracale pijn → pneumothorax of longembool
- dyspnoe over uren-dagen met koorts en sputum → acute bronchitis of pneumonie
- dyspnoe met hyperventilatie → metabole acidose, salicylaten/methylalcohol/ethyleenglycol
1.2. Hoesten
- diep inademen → sluiten glottis + aanspannen AHspieren → hoge intrathoracale druk
→ plots openen glottis → hoge explosieve luchtstroom
- beschermingsmechanisme
- defect hoestreflex (beroerte of Parkinson) → atelectase of infecties
- longziekten: hosten gevolg van abnormale prikkeling of overgevoeligheid aff. Vagale zenuwen
- acute hoest
− Virale bovenste luchtweginfectie: verkoudheid, bacteriële sinusitis, allergische rhinitis
− Pneumonie, COPD exacerbaties, longembool, aspiratie, linkerhartfalen
- chronische hoest: > 8weken
− Vrouwen middelbare leeftijd
− Secreties in keel, bronchiaal astma, gastro oesofagale reflux
- COPD
− ’s ochtends productief hoesten
− Exacerbatie: meer hoesten met taaier en groen/geel/bruin slijm
,- (ex)-rokers
− Hoesten veranderd van karakter of recidiverende luchtweginfecties → longcarcinoom
- zeldzame oorzaken hoest
− Bronchiectasieën, diffuse parenchymateuze longaandoening, linkerhartfalen, aspiratie
− ACE-i → vrijzetting neurokinines
1.3. Sputum
- 100ml secreties = beschermende laag trilhaarepitheel + bevochtiging lucht
- productie > klaring → sputum (meestal door ontsteking mucosa bovenste luchtwegen)
- muceus: kleurloos-grijs
- purrulent: geelgroen
- verandering in samenstelling
− CF: meer Na reabsorptie → minder water aan luchtwegoppervlak
− Ontsteking: myloperoxidase, neutraal endopeptidase, polymorfen
→ verandering mucine genexpressie
→ dood ontstekingscellen → DNA verknoopt met actine → gelatineuze plug
1.4. Hemoptoë
- rood schuimend
- uit luchtwegen of aspiratie van bloeding in neus/proximale digestive tractus
- oorzaken
− de novo: mucosale laesie
− longkanker, aspergilloom, TBC
− perifere longpathologie: lobaire pneumonie → roestig
− longembolie of infarct → rood
− bronchiëctasie: recidiverende/massale/fatale hemoptysis
o hypertrofie bronchiale slagaders door recidiverende infecties
− vasculitis → recidiverende hemoptoë en diffuse alveolaire bloeding
− systemische bindweefselziekten: microscopische polyangiitis, lupus erythematomus
− alveolaire bloeding
− stollingsstoornissen: warfarine, DOAC, trombocytopenie, coagulopathie
1.5. Thoracale pijn
- meestal door structuren die AHstelsel omgeven
- pariëtale pleura > trachea en grote bronchi > longparenchym en viscerale pleura (geen pijn)
- diafragma : dubbele nociceptieve sensorische innervatie
− Diafragma + 6 onderste IC zenuwen
− Diafragmatische irritatie → pijn schouder e bovenbuik
,- pleurale pijn: scherp/stekend, erger bij inspiratie, meestal unilateraal, pleurale wrijving
− Plots begin → longembolie, longinfarct, pneumothorax
− Enkele uren → longontsteking, pleuritis
− Meerdere dagen → empyeem, maligniteit, TBC
- tracheobronchitis: brandende pijn middellijn erger bij AH
- massieve mediastinale lymfadenopathie: onduidelijke zware pijn op centrale borst
- bronchiëctasie exacerbatie: onopvallende hevige pijn
- pijn borstwand: goed gelokaliseerd, bij beweging, gevoeligheid
− Costochondiritis en syndroom van Tietze
− Bornholm met Coxackie B virus
- neuralgische pijn: scherp of dof en zwaar, sensorische symptomen
− Pijn in dermatomale verdeling → herpes zoster?
- bijkomend onderzoek
− ECG
− RX: consolidatie, pneumothorax, pleurale effusie, botafwijkingen
− CT-contrast: longembool, aortadissectie, slokdarmruptuur
− MRI: visualisatie zenuwwortels + hart + zachte weefsels mediastinum
− Endoscopie: epitheliale inspectie
2. Lichamelijk onderzoek
- inspectie + auscultatie > palpatie + percussie
- inspectie
− Verhoogde ademarbeid: hulpademhalingsspieren
− COPD: lip-persen, vatvormige thorax
- auscultatie
− Bronchiaal: trachea
− Verzwakt vesiculair
o ↓stroomsnelheid: COPD, astma, afgesloten bronchus, diafragmaparalyse
o ↓geluidsgeleiding: adipositas, pneumothorax, pleuravocht of -zwoerd
− Verlengd expirium: bronchusobstructie
− Ronchi (continu)
o Hoogfrequent = wheezing (expiratoir): bronchospasme en obstructie
o Laagfrequent: verdikte bronchuswanden met vasthangend slijm
− Crepitaties (discontinu tijdens inspiratie)
o Hoogfrequent: Interstitiële aantasting: pneumonie, longoedeem, longfibrose
o Longfibrose: klittenbandfenomeen
− Pleurawrijven: voetstappen in verse sneeuw
, Beeldvorming van de thorax
1. Radiologische onderzoeksmethoden
1.1. Standaardradiografie
- anteroposterior: staande houding met focus-film afstand minimum 2m
− Longen en mediastinum: harde straling
− Beenderige thorax componenten: weke straling
- profiel
− Lokalisatie lobaire of segmentaire lokalisatie afwijking
− Lokalisatie intrathoracale afwijking in voor achterwaartse zin
− Visualisatie afwijking mediaanlinie
− Aanvullende informatie hili
- laterale decubitus
− Ontdekken kleine pleura uitstoring
- expiratiestand
− Beweging diafragma na ademhaling
− Opsporen pneumothorax
1.2. Doorlichting (fluoroscopie) van de thorax
- ademhalingsdynamiek, begeleiding angiografie en transcutane fijn-naald punctie
1.3. CT
- visualisatie thoraxwand + long + mediastinum
- stralenreabsorptie → samenstelling en aard letsel
- spiraal CT: vasculaire structuren tijdens passage contrastbolus
- dunne snede CT: kleine details
1.4. Echografie van de thorax
- pleurale vochtuitstorting en diafragma afwijkingen
- longen niet zichtbaar
- biopsiename vaste pleuraletsels
