SAMENVATTING EXAMEN
DECEMBER 2025 -2026 –
SOCIAAL BELEID
Inhoud
PPT 1 – Inleiding sociaal beleid – welzijnsbeleid.....................................................3
1.1 Schematische overzichten............................................................................3
1.2 Wat is sociaal beleid?................................................................................... 4
1.3 Wat is welzijnsbeleid?................................................................................... 6
1.4 rol sociaal werkers in het sociaal beleid?......................................................7
1.5 De welvaartstaat.......................................................................................... 8
Inkomensherverdeling................................................................................... 10
1.6 Europees sociaal beleid..............................................................................13
Bevoegdheden: EU vs nationale regeringen..................................................13
Grondbeginselen sinds 1957.........................................................................13
Europese pijler van sociale rechten (2017)...................................................14
Concreet effect van de Europese pijler..........................................................15
PPT 2 – Uitdagingen voor het Vlaams welzijnsbeleid...........................................15
2.1 ontwikkelingen en stijgende zorgvraag in Vlaanderen...............................15
Oorzaken van de stijgende zorgvraag in Vlaanderen....................................16
2.2 complexere zorgvragen.............................................................................. 18
2.3 Het aanbod van de zorg verandert ook......................................................20
2.4 Arbeidsmarktkrapte: trends en evoluties....................................................25
Gevolgen en beleidsuitdagingen...................................................................27
PPT 3 – Lokaal sociaal beleid............................................................................... 28
3.1 Wat is lokaal sociaal beleid?.......................................................................30
Kernbegrippen lokaal sociaal beleid..............................................................31
Decreet Lokaal Bestuur (2017)......................................................................33
3.2 Evoluties..................................................................................................... 35
doel: rechtenbenadering............................................................................... 37
Geïntegreerd breed onthaal..........................................................................38
Uitdagingen van lokaal sociaal beleid...........................................................39
3.3 Hoe verbindt zich dat met de eerstelijnszones (ELZ)..................................41
, 3.4 Geïntegreerde concepten + ketenaanpak..................................................42
3.5 De welzijnsstad........................................................................................... 44
PPT 4: Drieluik Brussel......................................................................................... 45
4.1 wie is de brusselaar?.................................................................................. 45
demografisch................................................................................................. 45
leeftijdsopbouw............................................................................................. 46
sociaal profiel................................................................................................ 50
taalbarometer................................................................................................ 51
enorme sociale ongelijkheid..........................................................................54
PPT 5 – Drieluik brussel – welzijn en zorg in brussel: de eerstelijn brussel..........55
5.1 verhuisbewegingen van de bevolking.........................................................55
5.2 Interregionale migraties.............................................................................57
5.3 lokaal sociaal beleid en ocmw’s..................................................................62
korte herhaling.............................................................................................. 62
het ‘vlaamse’ lokaal sociaal beleid in brussel................................................66
5.4 De eerste lijn (in vlaanderen) en in brussel................................................68
Wat is een eerstelijnszone?...........................................................................68
eerstelijnszones in vlaanderen......................................................................70
Brussel bevoegdheidsverdeling – welzijn en zorg..........................................72
de eerstelijn in brussel.................................................................................. 73
PPT 6 – Ecosociaal beleid – klimaatrechtvaardigheid...........................................77
6.1 klimaatopwarming...................................................................................... 77
6.2 het sociale probleem achter het klimaatprobleem.....................................78
Meest kwetsbare mensen = meest geïmpacteerd........................................79
6.3 “drietrapsraket voor een sociaal klimaatbeleid” – wim van lancker...........80
6.4 Drie oplossingsvoorstellen..........................................................................81
Oplossing 1: rechtvaardige fiscaliteit............................................................81
Oplossing 2: de welvaartstaat versterken.....................................................85
Oplossing 3: twee vliegen in één klap: naar een “ecosociaal” beleid............87
6.5 “Ecosociaal werk (ISFW)”............................................................................88
Rol van sociaal werk...................................................................................... 88
9. Drietrapsraket
10. Artikel
2
, PPT 1 – INLEIDING SOCIAAL BELEID – WELZIJNSBELEID
1.1 SCHEMATISCHE OVERZICHTEN
Waarover gaat sociaal beleid? Maatschappelijke context
Dit zijn de grote domeinen van sociaal Dit is het waarom sociaal beleid nodig
beleid: is:
Sociale zekerheid vergrijzing & verzilvering
Bijstand stijgende zorgvraag
Activerende welvaartsstaat migratie
Instellingen en dienstverlening diversisering
individualisering
Welke systemen en maatregelen de gezinsverdunning
overheid inzet om mensen te arbeidsmarkt (meer vrouwen,
beschermen en te ondersteunen. veranderingen)
Dit zijn maatschappelijke
Uitdagingen
ontwikkelingen die sociale problemen
Dit zijn de spanningen en discussies
vandaag: Bouwstenen
Mattheüseffecten Dit is het normatieve en theoretische fundament
Werkzaamheid van sociaal beleid:
Welvaartschauvinisme
menswaardig bestaan
Deservingness
sociale grondrechten
Besparingen
herverdeling
Effectiviteit
verzorgingsstaat (liberaal / sociaal-
Fairness
democratisch / corporatistisch)
Dit is het kritisch nadenken: solidariteitsprincipes
werkt sociaal beleid écht zoals universeel vs. Selectief
bedoeld? En voor wie? structureel of flankerend
sociaal contract
toegankelijkheid
Dit is het denken achter sociaal beleid:
Welke waarden vinden we belangrijk?
Hoe organiseren we solidariteit?
Wie krijgt wat, waarom en onder welke
voorwaarden?
3
, Transversaliteit
= Een thema of aanpak dat niet tot één beleidsdomein behoort, maar meerdere
beleidsdomeinen tegelijk raakt en verbindt.
Beleidsniveaus
Er zijn twee types niveaus waarin sociaal beleid wordt opgedeeld
Politieke niveaus Micro – Meso – Macro
Gemeenten en OCMW’s Micro
= Lokaal sociaal beleid Sociaal werker als frontlijnwerker
Gemeenschappen Meso
Welzijn Middenveld – Sociale organisaties
Gewesten
Bijvoorbeeld: Huisvestiging en werk
Federaal Macro
(sociale zekerheid) Politieke besluitsvorming
Europees
(Europese pijler van sociale rechten)
1.2 WAT IS SOCIAAL BELEID?
4
DECEMBER 2025 -2026 –
SOCIAAL BELEID
Inhoud
PPT 1 – Inleiding sociaal beleid – welzijnsbeleid.....................................................3
1.1 Schematische overzichten............................................................................3
1.2 Wat is sociaal beleid?................................................................................... 4
1.3 Wat is welzijnsbeleid?................................................................................... 6
1.4 rol sociaal werkers in het sociaal beleid?......................................................7
1.5 De welvaartstaat.......................................................................................... 8
Inkomensherverdeling................................................................................... 10
1.6 Europees sociaal beleid..............................................................................13
Bevoegdheden: EU vs nationale regeringen..................................................13
Grondbeginselen sinds 1957.........................................................................13
Europese pijler van sociale rechten (2017)...................................................14
Concreet effect van de Europese pijler..........................................................15
PPT 2 – Uitdagingen voor het Vlaams welzijnsbeleid...........................................15
2.1 ontwikkelingen en stijgende zorgvraag in Vlaanderen...............................15
Oorzaken van de stijgende zorgvraag in Vlaanderen....................................16
2.2 complexere zorgvragen.............................................................................. 18
2.3 Het aanbod van de zorg verandert ook......................................................20
2.4 Arbeidsmarktkrapte: trends en evoluties....................................................25
Gevolgen en beleidsuitdagingen...................................................................27
PPT 3 – Lokaal sociaal beleid............................................................................... 28
3.1 Wat is lokaal sociaal beleid?.......................................................................30
Kernbegrippen lokaal sociaal beleid..............................................................31
Decreet Lokaal Bestuur (2017)......................................................................33
3.2 Evoluties..................................................................................................... 35
doel: rechtenbenadering............................................................................... 37
Geïntegreerd breed onthaal..........................................................................38
Uitdagingen van lokaal sociaal beleid...........................................................39
3.3 Hoe verbindt zich dat met de eerstelijnszones (ELZ)..................................41
, 3.4 Geïntegreerde concepten + ketenaanpak..................................................42
3.5 De welzijnsstad........................................................................................... 44
PPT 4: Drieluik Brussel......................................................................................... 45
4.1 wie is de brusselaar?.................................................................................. 45
demografisch................................................................................................. 45
leeftijdsopbouw............................................................................................. 46
sociaal profiel................................................................................................ 50
taalbarometer................................................................................................ 51
enorme sociale ongelijkheid..........................................................................54
PPT 5 – Drieluik brussel – welzijn en zorg in brussel: de eerstelijn brussel..........55
5.1 verhuisbewegingen van de bevolking.........................................................55
5.2 Interregionale migraties.............................................................................57
5.3 lokaal sociaal beleid en ocmw’s..................................................................62
korte herhaling.............................................................................................. 62
het ‘vlaamse’ lokaal sociaal beleid in brussel................................................66
5.4 De eerste lijn (in vlaanderen) en in brussel................................................68
Wat is een eerstelijnszone?...........................................................................68
eerstelijnszones in vlaanderen......................................................................70
Brussel bevoegdheidsverdeling – welzijn en zorg..........................................72
de eerstelijn in brussel.................................................................................. 73
PPT 6 – Ecosociaal beleid – klimaatrechtvaardigheid...........................................77
6.1 klimaatopwarming...................................................................................... 77
6.2 het sociale probleem achter het klimaatprobleem.....................................78
Meest kwetsbare mensen = meest geïmpacteerd........................................79
6.3 “drietrapsraket voor een sociaal klimaatbeleid” – wim van lancker...........80
6.4 Drie oplossingsvoorstellen..........................................................................81
Oplossing 1: rechtvaardige fiscaliteit............................................................81
Oplossing 2: de welvaartstaat versterken.....................................................85
Oplossing 3: twee vliegen in één klap: naar een “ecosociaal” beleid............87
6.5 “Ecosociaal werk (ISFW)”............................................................................88
Rol van sociaal werk...................................................................................... 88
9. Drietrapsraket
10. Artikel
2
, PPT 1 – INLEIDING SOCIAAL BELEID – WELZIJNSBELEID
1.1 SCHEMATISCHE OVERZICHTEN
Waarover gaat sociaal beleid? Maatschappelijke context
Dit zijn de grote domeinen van sociaal Dit is het waarom sociaal beleid nodig
beleid: is:
Sociale zekerheid vergrijzing & verzilvering
Bijstand stijgende zorgvraag
Activerende welvaartsstaat migratie
Instellingen en dienstverlening diversisering
individualisering
Welke systemen en maatregelen de gezinsverdunning
overheid inzet om mensen te arbeidsmarkt (meer vrouwen,
beschermen en te ondersteunen. veranderingen)
Dit zijn maatschappelijke
Uitdagingen
ontwikkelingen die sociale problemen
Dit zijn de spanningen en discussies
vandaag: Bouwstenen
Mattheüseffecten Dit is het normatieve en theoretische fundament
Werkzaamheid van sociaal beleid:
Welvaartschauvinisme
menswaardig bestaan
Deservingness
sociale grondrechten
Besparingen
herverdeling
Effectiviteit
verzorgingsstaat (liberaal / sociaal-
Fairness
democratisch / corporatistisch)
Dit is het kritisch nadenken: solidariteitsprincipes
werkt sociaal beleid écht zoals universeel vs. Selectief
bedoeld? En voor wie? structureel of flankerend
sociaal contract
toegankelijkheid
Dit is het denken achter sociaal beleid:
Welke waarden vinden we belangrijk?
Hoe organiseren we solidariteit?
Wie krijgt wat, waarom en onder welke
voorwaarden?
3
, Transversaliteit
= Een thema of aanpak dat niet tot één beleidsdomein behoort, maar meerdere
beleidsdomeinen tegelijk raakt en verbindt.
Beleidsniveaus
Er zijn twee types niveaus waarin sociaal beleid wordt opgedeeld
Politieke niveaus Micro – Meso – Macro
Gemeenten en OCMW’s Micro
= Lokaal sociaal beleid Sociaal werker als frontlijnwerker
Gemeenschappen Meso
Welzijn Middenveld – Sociale organisaties
Gewesten
Bijvoorbeeld: Huisvestiging en werk
Federaal Macro
(sociale zekerheid) Politieke besluitsvorming
Europees
(Europese pijler van sociale rechten)
1.2 WAT IS SOCIAAL BELEID?
4
