,H1: inleiding
1. Twee lessenreeksen of themareeksen
1.1. Levensbeschouwing en zingeving
• Uitdiepen van thema’s op het snijpunt van jezelf, de maatschappij en de wereld
• Vanuit een focus op zijnskwaliteiten
1. De vier grote vragen van ons bestaan
2. Overdaad en aandacht
3. De kracht van kwetsbaarheid
4. De burn-out maatschappij
1.2. Ethisch en kritisch denken
• Uitdiepen van thema’s op het snijpunt van ethiek, economie en ondernemerschap
• Vanuit een focus op systeemdenken
1. Systeemdenken en ethisch denken
2. Ongelijkheid
3. Gigantisme en innovatie
4. Platformkapitalisme en de gig economie
5. Klimaatveranderingen
6. Geweld
7. Maatschappelijk verantwoord ondernemen
Extra info:
Zijnskwaliteiten = eigenschappen die te maken hebben met wie je bent als mens, en hoe
je in het leven staat
• Het gaat dus niet om wat je kan of weet (zoals kennis of vaardigheden) maar over je
innerlijke houding, je houding tegenover het leven, anderen en de wereld
Systeemdenken = leren denken in verbanden en gehele systemen in plaats van enkel
losse onderdelen
• In plaats van problemen los te bekijken kijk je naar het grotere geheel: hoe dingen
met elkaar verbonden zijn
• Systeemdenken helpt je dus om oorzaken en gevolgen beter te begrijpen en om
ethisch te denken over de economie
2. Gert Biesta over de drie taken van onderwijs
2.1. Biesta is een belangrijke denker over onderwijs => hij zegt dat onderwijs 3 belangrijke
Taken heeft
1. Kwalificatie = inhoud van onderwijs => aanleren van vaardigheden en kennis
2. Socialisatie = inleiden in de maatschappij => traditie, praktijken, attitudes,
omgangsvormen, normen en waarden, overtuigingen, …
3. Subjectivering = kwaliteiten van het persoon zijn die we willen bevorderen ( je
helpen groeien als persoon) => kritisch denken, connectie maken, samenleven,
volwassenheid, engagement, ondernemingszin, …
2.2 de balans tussen de drie taken van het onderwijs
• Biesta pleit ervoor deze 3 elementen in evenwicht te houden
• Vandaag ligt de focus vaak te hard op kennis (kwalificatie), terwijl persoonlijke
ontwikkeling (subjectivering) ook cruciaal is
• “Hoe we het op langere termijn op een humane manier met elkaar uithouden op een
kwetsbare planeet” => samenleven
,2.3. Wereldgericht onderwijs
• Onderwijs moet je voorbereiden op de echte wereld => leren om jezelf te worden
als persoon in deze wereld
• Je leert niet enkel over de wereld, maar ook je plek daarin te ontdekken en open te
staan voor wat de wereld te bieden heeft
• Zo leer je jezelf kennen in relatie tot anderen en de omgeving
• Je ontwikkeld wie je bent en hoe je als persoon in de wereld staat
• Ontwikkelen van zijnskwaliteiten = hoe je als persoon in de wereld bent
=> leren wie je bent en hoe je in de wereld wilt staan
3. De vraag naar de zin van het leven
Waarom ben je deze morgen uit bed gekomen?
“De vraag is fout gesteld, wanneer we vragen naar de zin van het leven. Het leven is
het, dat vragen stelt” Victor Frankl
• Frankl zegt: het is niet aan ons om te vragen wat de zin van het leven is. Het leven
stelt zelf de vraag aan ons
4. Irvin Yalom en de vier grote vragen van ons bestaan
• Yalom was de Amerikaanse psychiater. Hij werkte jarenlang met Mensen in therapie en
stelde zich de vraag “wat zijn de ultieme bezorgdheden van ons bestaan” de vragen
waarmee iedereen geconfronteerd werd en worstelt in zijn leven
• Zijn antwoord: elke mens wordt in zijn leven geconfronteerd met 4 fundamentele
existentiële vragen. Je kan ze niet ontwijken. Ze horen bij het mens zijn. Hoe jij ermee
omgaat, bepaald je levenskwaliteit
De 4 grote vragen van ons bestaan:
1. Vrijheid en verantwoordelijkheid = de keuzes die we maken en de
veranwoordelijkheid die we opnemen
2. Angst (voor de dood en het verlies) = hoe we omgaan met het oncontroleerbare van
het leven
3. Isolatie en connectie = hoe wij ons verbinden met de ander en de wereld
4. Zinloosheid en zingeving = de zin en onzin van het leven
4.1. Vrijheid
• “De mens is gedoemd om vrij te zijn” => Sartre
• We ervaren allemaal een zeker auteurschap over ons leven -> we moeten keuzes
maken en zijn daarin deels verantwoordelijk voor onszelf
• Maar die vrijheid vraagt dat we een zekere verantwoordelijkheid opnemen voor
onszelf en de wereld
• Spanningen tussen kiezen en verliezen : bij iedere keuze dat je maakt verlies je ook
iets
• Je kies niet alles zelf bv ouders of cultuur
• Maar je kiest wel hoe je omgaat met wat je gekregen hebt
• Niet kiezen is ook een optie
• Uitdaging: hoe maken we betekenisvolle keuzes? Welke verantwoordelijkheden
nemen we op? Wat betekend het voor om echt vrij te zijn?
, 4.2. Angst voor de dood en het verlies (het controleerbare)
• We hebben veel in ons leven niet in de hand, onder andere onze sterfelijkheid
• Iedereen verlies dingen of mensen in het leven
• Onderscheid maken tussen de dingen die we in de hand hebben en de dingen die we
niet kunnen veranderen
• Uitdaging: Hoe geven we een plaats aan de dingen die we niet controleren en aan
onze eindigheid/sterfelijkheid?
4.3. Isolatie en connectie (relaties)
• De mens is een fundamenteel een sociaal wezen, maar ook altijd een beetje alleen
• De mens is fundamenteel eenzaam: er is altijd een zeker afstand tussen mezelf en de
ander -> ik kan niet weten wat een ander denkt
• Wij hebben allemaal nood aan connectie, maar connectie is ook beangstigend: vaak
kunnen we alleen vertrouwen, niet weten
• Uitdaging: Hoe kunnen wij ons op een betekenisvolle manier verbinden met onszelf, de
andere en de wereld? Hoe creëren we intimiteit? Hoe worden we deel van een
gemeenschap
4.4. Zinloosheid en zingeving
• Wij zijn in de wereld geworpen: we hebben niet gekozen voor wie we zijn, waar we
geboren zijn , zelfs niet dat we er zijn
• Veel mensen ervaren op momenten zinloosheid: wat heeft het allemaal voor zin? =>
dat gevoel komt vaak in crisismomenten bv burn-out.
• “De zoektocht naar zin en betekenis is de belangrijkste motivatie van de mens” =>
Viktor Frankl
• Uitdaging: Hoe geven we zin aan ons leven? Hoe ontvangen we zin? Hoe gaan we om
met ervaringen van zinloosheid?
4.5 belang van deze uitdaging volgens Yalom
• Yalom argumenteerde dat deze vier bezorgdheden of condities onvermijdelijk deel
zijn van ons menszijn -> we moeten er allemaal op onze manier een antwoord op
formuleren
• Proces van een antwoord geven op deze uitdagingen begint bij aanvaarding van
deze condities -> heeft geen zin er tegen te vechten, alleen de manier waarop je
ermee omgaat heb je deels in de hand
• Bv angststoornis
• Yalom zegt dat angststoornissen kunnen te maken hebben met het onderdrukken
van die diepe levensvragen, zoals onze eindigheid of zinloosheid
• Doorheen ons leven stellen deze uitdagingen zich op verschillende manier,
afhankelijk van de context
• Alle levensvragen komen voort uit deze vier uitdagingen
• Belangrijk om deze vragen niet te ontwijken of op een dogmatische manier af te
sluiten, maar om ze recht in e ogen te kijken
• We mogen deze moeilijke vragen niet vermijden of doen alsof er maar 1 vast
antwoord is. In plaats daarvan moeten we ze onder ogen durven komen en ze
aangaan
• “Het is goed je onder te dompelen in de stroom van het leven”
• Leef het leven echt. Erken dat het leven complex is, soms verwarrend of moeilijk is,
maar loop er niet weg van. Leef bewust, voel, denk, zoek en wees mens
1. Twee lessenreeksen of themareeksen
1.1. Levensbeschouwing en zingeving
• Uitdiepen van thema’s op het snijpunt van jezelf, de maatschappij en de wereld
• Vanuit een focus op zijnskwaliteiten
1. De vier grote vragen van ons bestaan
2. Overdaad en aandacht
3. De kracht van kwetsbaarheid
4. De burn-out maatschappij
1.2. Ethisch en kritisch denken
• Uitdiepen van thema’s op het snijpunt van ethiek, economie en ondernemerschap
• Vanuit een focus op systeemdenken
1. Systeemdenken en ethisch denken
2. Ongelijkheid
3. Gigantisme en innovatie
4. Platformkapitalisme en de gig economie
5. Klimaatveranderingen
6. Geweld
7. Maatschappelijk verantwoord ondernemen
Extra info:
Zijnskwaliteiten = eigenschappen die te maken hebben met wie je bent als mens, en hoe
je in het leven staat
• Het gaat dus niet om wat je kan of weet (zoals kennis of vaardigheden) maar over je
innerlijke houding, je houding tegenover het leven, anderen en de wereld
Systeemdenken = leren denken in verbanden en gehele systemen in plaats van enkel
losse onderdelen
• In plaats van problemen los te bekijken kijk je naar het grotere geheel: hoe dingen
met elkaar verbonden zijn
• Systeemdenken helpt je dus om oorzaken en gevolgen beter te begrijpen en om
ethisch te denken over de economie
2. Gert Biesta over de drie taken van onderwijs
2.1. Biesta is een belangrijke denker over onderwijs => hij zegt dat onderwijs 3 belangrijke
Taken heeft
1. Kwalificatie = inhoud van onderwijs => aanleren van vaardigheden en kennis
2. Socialisatie = inleiden in de maatschappij => traditie, praktijken, attitudes,
omgangsvormen, normen en waarden, overtuigingen, …
3. Subjectivering = kwaliteiten van het persoon zijn die we willen bevorderen ( je
helpen groeien als persoon) => kritisch denken, connectie maken, samenleven,
volwassenheid, engagement, ondernemingszin, …
2.2 de balans tussen de drie taken van het onderwijs
• Biesta pleit ervoor deze 3 elementen in evenwicht te houden
• Vandaag ligt de focus vaak te hard op kennis (kwalificatie), terwijl persoonlijke
ontwikkeling (subjectivering) ook cruciaal is
• “Hoe we het op langere termijn op een humane manier met elkaar uithouden op een
kwetsbare planeet” => samenleven
,2.3. Wereldgericht onderwijs
• Onderwijs moet je voorbereiden op de echte wereld => leren om jezelf te worden
als persoon in deze wereld
• Je leert niet enkel over de wereld, maar ook je plek daarin te ontdekken en open te
staan voor wat de wereld te bieden heeft
• Zo leer je jezelf kennen in relatie tot anderen en de omgeving
• Je ontwikkeld wie je bent en hoe je als persoon in de wereld staat
• Ontwikkelen van zijnskwaliteiten = hoe je als persoon in de wereld bent
=> leren wie je bent en hoe je in de wereld wilt staan
3. De vraag naar de zin van het leven
Waarom ben je deze morgen uit bed gekomen?
“De vraag is fout gesteld, wanneer we vragen naar de zin van het leven. Het leven is
het, dat vragen stelt” Victor Frankl
• Frankl zegt: het is niet aan ons om te vragen wat de zin van het leven is. Het leven
stelt zelf de vraag aan ons
4. Irvin Yalom en de vier grote vragen van ons bestaan
• Yalom was de Amerikaanse psychiater. Hij werkte jarenlang met Mensen in therapie en
stelde zich de vraag “wat zijn de ultieme bezorgdheden van ons bestaan” de vragen
waarmee iedereen geconfronteerd werd en worstelt in zijn leven
• Zijn antwoord: elke mens wordt in zijn leven geconfronteerd met 4 fundamentele
existentiële vragen. Je kan ze niet ontwijken. Ze horen bij het mens zijn. Hoe jij ermee
omgaat, bepaald je levenskwaliteit
De 4 grote vragen van ons bestaan:
1. Vrijheid en verantwoordelijkheid = de keuzes die we maken en de
veranwoordelijkheid die we opnemen
2. Angst (voor de dood en het verlies) = hoe we omgaan met het oncontroleerbare van
het leven
3. Isolatie en connectie = hoe wij ons verbinden met de ander en de wereld
4. Zinloosheid en zingeving = de zin en onzin van het leven
4.1. Vrijheid
• “De mens is gedoemd om vrij te zijn” => Sartre
• We ervaren allemaal een zeker auteurschap over ons leven -> we moeten keuzes
maken en zijn daarin deels verantwoordelijk voor onszelf
• Maar die vrijheid vraagt dat we een zekere verantwoordelijkheid opnemen voor
onszelf en de wereld
• Spanningen tussen kiezen en verliezen : bij iedere keuze dat je maakt verlies je ook
iets
• Je kies niet alles zelf bv ouders of cultuur
• Maar je kiest wel hoe je omgaat met wat je gekregen hebt
• Niet kiezen is ook een optie
• Uitdaging: hoe maken we betekenisvolle keuzes? Welke verantwoordelijkheden
nemen we op? Wat betekend het voor om echt vrij te zijn?
, 4.2. Angst voor de dood en het verlies (het controleerbare)
• We hebben veel in ons leven niet in de hand, onder andere onze sterfelijkheid
• Iedereen verlies dingen of mensen in het leven
• Onderscheid maken tussen de dingen die we in de hand hebben en de dingen die we
niet kunnen veranderen
• Uitdaging: Hoe geven we een plaats aan de dingen die we niet controleren en aan
onze eindigheid/sterfelijkheid?
4.3. Isolatie en connectie (relaties)
• De mens is een fundamenteel een sociaal wezen, maar ook altijd een beetje alleen
• De mens is fundamenteel eenzaam: er is altijd een zeker afstand tussen mezelf en de
ander -> ik kan niet weten wat een ander denkt
• Wij hebben allemaal nood aan connectie, maar connectie is ook beangstigend: vaak
kunnen we alleen vertrouwen, niet weten
• Uitdaging: Hoe kunnen wij ons op een betekenisvolle manier verbinden met onszelf, de
andere en de wereld? Hoe creëren we intimiteit? Hoe worden we deel van een
gemeenschap
4.4. Zinloosheid en zingeving
• Wij zijn in de wereld geworpen: we hebben niet gekozen voor wie we zijn, waar we
geboren zijn , zelfs niet dat we er zijn
• Veel mensen ervaren op momenten zinloosheid: wat heeft het allemaal voor zin? =>
dat gevoel komt vaak in crisismomenten bv burn-out.
• “De zoektocht naar zin en betekenis is de belangrijkste motivatie van de mens” =>
Viktor Frankl
• Uitdaging: Hoe geven we zin aan ons leven? Hoe ontvangen we zin? Hoe gaan we om
met ervaringen van zinloosheid?
4.5 belang van deze uitdaging volgens Yalom
• Yalom argumenteerde dat deze vier bezorgdheden of condities onvermijdelijk deel
zijn van ons menszijn -> we moeten er allemaal op onze manier een antwoord op
formuleren
• Proces van een antwoord geven op deze uitdagingen begint bij aanvaarding van
deze condities -> heeft geen zin er tegen te vechten, alleen de manier waarop je
ermee omgaat heb je deels in de hand
• Bv angststoornis
• Yalom zegt dat angststoornissen kunnen te maken hebben met het onderdrukken
van die diepe levensvragen, zoals onze eindigheid of zinloosheid
• Doorheen ons leven stellen deze uitdagingen zich op verschillende manier,
afhankelijk van de context
• Alle levensvragen komen voort uit deze vier uitdagingen
• Belangrijk om deze vragen niet te ontwijken of op een dogmatische manier af te
sluiten, maar om ze recht in e ogen te kijken
• We mogen deze moeilijke vragen niet vermijden of doen alsof er maar 1 vast
antwoord is. In plaats daarvan moeten we ze onder ogen durven komen en ze
aangaan
• “Het is goed je onder te dompelen in de stroom van het leven”
• Leef het leven echt. Erken dat het leven complex is, soms verwarrend of moeilijk is,
maar loop er niet weg van. Leef bewust, voel, denk, zoek en wees mens
