BIJZONDERE
OVEREENKOMSTEN
Gitte Dekens
Maarten Dambre
2025-2026
,BIJZONDERE OVEREENKOMSTEN
INLEIDING
Art 1134 oud BW: 4 grondbeginselen van het Belgische contractenrecht
Welke?
- Consensualisme
- Verplichting tot uitvoering van overeenkomsten
- Verbindende kracht
- Contractvrijheid
Maar als een contract aan de definitie voldoet van een speciale overeenkomst dan zal de wetgever
wel een regeling voorzien = de benoemde overeenkomsten
Daarnaast heb je wetgeving los van BW waar ook contracten worden geregeld (de woningbouw,
handelsagentuur, alleenverkoopconcessie) in WER
Je moet dus als jurist zoeken naar de essentiële bestanddelen om te kwalificeren
Art 5.13 BW algemeen verbintenissenrecht (lex generalis) blijft van toepassing op bijzondere
overeenkomsten tenzij daar specifieke regels voor zijn (lex specialis)
Als een van de essentiële bestanddelen ontbreekt, dan zal je moeten herkwalificeren
Dat is ook mogelijk binnen het thema van de bijzondere overeenkomsten (bijvoorbeeld van
koopovereenkomst naar een aanneming/ dienstenprestatie)
Gevolg: als het misloopt is het van belang voor de aansprakelijkheden
Wat met boek 7 BW?
Commissie tot hervorming van het overeenkomstenrecht
Wetsvoorstel 16 april 2024 houdende invoeging boek 7 in BW
In de toekomst gaat men spreken van bijzondere contracten
4 functies van het bijzondere contractenrecht:
- Interpretatieve functie
Hoe ga je verbintenisrechtelijke regel toepassen bij bijzondere overeenkomst
- Corrigerende functie
Indien de algemene functie van boek 5 niet werkt
- Beschermende functie
Bescherming zwakkere partij of algemeen belang
- Faciliterende functie (belangrijkste)
Regels over bijzondere contracten vormen het aanvullend recht als partijen zelf niets
uitwerken
Krachtlijnen voor boek 7:
- Vereenvoudiging
Schrap alles wat overbodig is principe van de zuinigheid van rechtsregels
Vb.: geen herhaling algemeen verbintenissenrecht
- Herstructurering en integratie
Vooral bij koopcontract: bedoeling om met 1 notie te werken om gebreken in de levering te
vatten (=conformiteit)
Een gemeenschappelijk regime voor dienstencontracten: het gaat er altijd om dat iemand
een opdracht uitvoert, de opdrachtnemer, voor een opdrachtgever
- Coherentie tussen verschillende benoemde contracten
Vb.: verbintenis tot conforme levering komt tot uiting bij zowel koop, huur als dienstcontract
- Rechtsvergelijkend perspectief
Vb.: Weens Koopverdrag
1
,Structuur wetsvoorstel boek 7: ongeveer 200 wetsartikelen onderverdeeld in 7 titels
Titel 1: statuut en definities
Titel 2: koop en ruil
Titel 3: gebruikscontracten
Titel 4: dienstencontract
Titel 5: lening van een vervangbaar goed
Titel 6: kanscontracten
Titel 7: contracten met betrekking tot een geschil
Aanvullend recht je mag als partij in grote mate je contract nog zelf opstellen
DEEL 1: KOOP
HOOFDSTUK 1: ESSENTIËLE BESTANDDELEN
Definitie
= wederkerig contract waarbij de ene partij (= de verkoper) zich verbindt de eigendom van een goed
aan de andere partij (= de koper) over te dragen tegen een prijs in geld
= art 1582 oud BW
Het is historisch ontstaan uit de ruil
Het kan worden aangegaan bij zowel authentieke als onderhandse akte
Er is een onderscheid tussen het negotium (= de rechtshandeling) en het instrumentum (= het
geschrift)
Soorten:
roerende goederen
- Koop bij gewicht, getal, maat
- Koop ad gustum: proeven en als het goed is gaan we het kopen
- Koop op proef: met een proefperiode
- Koop met handelgeld
- Consumentenkoop
- Digitale consumentenkoop
Hier zijn aparte regels over
- Verkoop op afbetaling (ook consumentenrecht)
- Verkoop op afstand
Roerende goederen met internationaal aspect
Weens Koopverdrag of CISG (tekst van professoren)
Koop onroerend goed
Woningbouwwet koop op plan
Essentiële bestanddelen
1. eigendomsoverdracht
2. tegen een prijs in geld
1. eigendomsoverdracht
Principe: eigendomsoverdracht gebeurt bij wilsovereenstemming over zaak en prijs
= art 1583 oud BW
Zelfs indien dit nog niet geleverd is en de prijs nog niet betaald is
Translatief karakter het geschiedt principieel door de loutere wilsovereenstemming (art 3.14 §2
BW)
2
,Voor roerende goederen is dat geen probleem
Niet handig bij onroerend goed waardoor er afwijkingen zijn:
- conventioneel
hoe?
Enerzijds ten gunste van de verkoper die nog niet betaald is beding van
eigendomsvoorbehoud
Of door uitstel eigendomsoverdracht (termijn) eigendom gaat mar over indien alle
attesten beschikbaar zijn
- door de aard van het verkochte goed of contract
bij soortzaken ogenblik van individualisering/ specificering
alternatieve koop bij uitvoering van de keuze
koop van toekomstige goederen wanneer het goed bestaat
Belang tijdstip eigendomsoverdracht
principe = met eigendom gaat her risico over (art 5.80 BW)
Eigendomsovergang en risico-overgang zijn aan elkaar gekoppeld
Wat betekent het?
Indien het goed vergaat na de eigendomsoverdracht koper moet de prijs toch betalen
Indien het goed vergaat voor de eigendomsoverdracht verkoper staat in voor het risico
Afwijkingen op dit principe:
- conventioneel
- art VI.44 WER: pas risico-overgang bij levering (bij consument- onderneming)
- aanmaning verkoper verplaatst het risico naar de verkoper zelf
het speelt ook een rol bij faillissement
faillissement van de verkoper indien er al eigendomsoverdracht was dan is de koper eigenaar,
maar indien die er nog niet was dan is de koper schuldeiser van het faillissement
faillissement van de koper het tijdstip van de eigendomsoverdracht is hier niet relevant omdat de
geleverde zaak tot de kredietwaardigheid van de koper ten aanzien van de derden heeft bijgedragen
roerende goederen verkocht met beding dat eigendomsoverdracht opschort tot betaling, kunnen
slechts worden teruggevorderd voor zover dit schriftelijk is opgesteld
wetsvoorstel boek 7 loskoppelen en er wordt gekozen voor risico-overgang bij de levering (art
7.2.19 BW)
eigendomsoverdracht en derden:
het volstaat niet dat je eigendom overgaat tussen koper en verkoper, je moet de koop ook ten
opzichte van derden kunnen manifesteren en zeggen dat je eigenaar bent
voor roerende goederen diegene die ter goeder trouw het bezit heeft, mag zichzelf zien als
eigenaar
= art 3.28 §1 BW
voor onroerende goederen overschrijving in Hypotheekregister en daarvan heb je akte nodig
= art 3.30 BW
3
,Verkoop andermans goed
Dit is nietigheid ex artikel 1599 oud BW
Kenmerken:
- ex tunc nietig
het verplicht de partijen ertoe de prestaties terug te geven die ontvangen werden door de
vernietigde overeenkomst
- relatieve nietigheid
beschermt enkel privébelangen en kan dus niet door derden worden ingeroepen
- enkel in te roepen door de koper (zelfs indien te kwader trouw)
- schadevergoeding
enkel voor de koper te goeder trouw
het is niet tegenwerpelijk aan de werkelijke eigenaar = art 5.103 BW
hij kan het verkochte goed revindiceren
impliceert niet dat hij de verkoop nietig kan laten verklaren !!
voorstel boek 7 BW: dit valt weg in boek 7 BW
het zal gesanctioneerd worden via vrijwaring voor uitwinning tegen rechtsstoornis
= art 7.2.18 tweede lid BW
wat kan je wel doen met andermans goed?
- Belofte andermans goed te leveren
- Sterkmaking ten aanzien van de verkoop van andermans goed
2. de koopprijs
= prijs in geld
Als het iets anders is, is het geen koop (bijvoorbeeld natura)
Wat met samengestelde contracten?
Absorptietheorie of cumultheorie
Kenmerken:
- moet bepaald of bepaalbaar (= op ogenblik dat we contracteren moet het duidelijk zijn dat
het mogelijk is om prijs te bepalen) zijn
indien geen bepaalde of bepaalbare prijs is er geen koop
wanneer is de prijs niet gekend?
De koop op lijfrente (kanscontract) er moet een reële kans zijn voor beide partijen
- ernstige prijs (ridicule koopprijs niet mogelijk)
- verwijzing naar de prijs nodig
= art VI.3 WER
- De koop op lijfrente (kanscontract) er moet een reële kans zijn voor beide partijen
Prijsbepaling:
prijsbepaling gebeurt normaal door de partijen zelf, maar het kan ook gebeuren door derden
lastgeving
= art 1592 oud BW
De koopovereenkomst is pas gesloten na uitvoering van de overeenkomst omtrent de bepaling van de
prijs door een derde
zeer uitzonderlijk zal de overheid maximumprijzen vastleggen bijvoorbeeld maximum
brandstofprijzen
4
, Kenmerken van een koopovereenkomst:
- contract onder bezwarende titel
de prijs is de tegenprestatie
- wederkerig
de verbintenissen zijn van elkaar afhankelijk en onderling verbonden
- consensueel
niet noodzakelijk dat er geschrift wordt opgesteld, maar wel problemen qua bewijs dan
1 uitzondering: verkoop op afbetaling (ondertekend exemplaar nodig)
= art VII.84 WER
HOOFDSTUK 2: GELDIGHEIDSVEREISTEN
= toestemming, bekwaamheid, geoorloofd voorwerp en geoorloofde oorzaak (art 5.27 BW)
TOESTEMMING
Wilsovereenstemming = overeenstemming tussen goed en prijs (art 1583 oud BW)
Dit zijn de essentiële elementen
Daarnaast moet er overeenstemming zijn over de substantiële bestanddelen
Substantiële elementen = elementen of voorwaarden die voor 1 van de partijen van doorslaggevend
belang zijn om de overeenkomst te sluiten
Vb.: plaats van levering, kenmerken goed, wijze van betaling
Er moet wilsovereenstemming over zijn op voorwaarde dat tegenpartij weet dat het voor partij
substantiële elementen zijn
Secundaire elementen: niet zo belangrijk en later wordt dan hierover onderhandeld
2 belangrijke aspecten = aanbod en aanvaarding
Stap 1: aanbod
= vast en precies voorstel tot contracteren waar alle elementen in vervat zitten (= art 5.19 lid 1 BW)
HvC 23 september 1969 er is alleen aanbod als alle overeenkomsten aanwezig zijn, zodat de
andere partij het aanbod enkel moet aanvaarden opdat de overeenkomst gesloten zou zijn
Art 5.19 eerste lid BW bevat psychologisch en materieel element
Psychologisch element je moet wel de bedoeling hebben om gebonden te zijn en dus een
rechtsband willen creëren
niet voorafgaande onderhandelingen, intentieverklaring, advertentie, prijslijst, …
Daarnaast ook materieel element essentiële en substantiële bestanddelen moeten in aanbod
vervat zitten
Aanbod moet dan veruitwendigd worden eenzijdige wilsuiting met verbindende kracht
het bindt diegene die aanbod heeft gedaan voor redelijke termijn = art 5.19 eerste lid BW
als de termijn is verstreken, dan is dat aanbod niet langer juridisch bindend
+ het vervalt ook als diegene aan wie het is gericht, het heeft afgewezen
Je kan het nog intrekken zolang de bestemmeling nog niet is bereikt
Indien je het intrekt/ herroept als bestemmeling al is bereikt, kan je aansprakelijk worden gesteld
want je bent in fout dan
Er is ook mogelijkheid tot een herstel in natura (contract moet wel tot stand komen)
5
OVEREENKOMSTEN
Gitte Dekens
Maarten Dambre
2025-2026
,BIJZONDERE OVEREENKOMSTEN
INLEIDING
Art 1134 oud BW: 4 grondbeginselen van het Belgische contractenrecht
Welke?
- Consensualisme
- Verplichting tot uitvoering van overeenkomsten
- Verbindende kracht
- Contractvrijheid
Maar als een contract aan de definitie voldoet van een speciale overeenkomst dan zal de wetgever
wel een regeling voorzien = de benoemde overeenkomsten
Daarnaast heb je wetgeving los van BW waar ook contracten worden geregeld (de woningbouw,
handelsagentuur, alleenverkoopconcessie) in WER
Je moet dus als jurist zoeken naar de essentiële bestanddelen om te kwalificeren
Art 5.13 BW algemeen verbintenissenrecht (lex generalis) blijft van toepassing op bijzondere
overeenkomsten tenzij daar specifieke regels voor zijn (lex specialis)
Als een van de essentiële bestanddelen ontbreekt, dan zal je moeten herkwalificeren
Dat is ook mogelijk binnen het thema van de bijzondere overeenkomsten (bijvoorbeeld van
koopovereenkomst naar een aanneming/ dienstenprestatie)
Gevolg: als het misloopt is het van belang voor de aansprakelijkheden
Wat met boek 7 BW?
Commissie tot hervorming van het overeenkomstenrecht
Wetsvoorstel 16 april 2024 houdende invoeging boek 7 in BW
In de toekomst gaat men spreken van bijzondere contracten
4 functies van het bijzondere contractenrecht:
- Interpretatieve functie
Hoe ga je verbintenisrechtelijke regel toepassen bij bijzondere overeenkomst
- Corrigerende functie
Indien de algemene functie van boek 5 niet werkt
- Beschermende functie
Bescherming zwakkere partij of algemeen belang
- Faciliterende functie (belangrijkste)
Regels over bijzondere contracten vormen het aanvullend recht als partijen zelf niets
uitwerken
Krachtlijnen voor boek 7:
- Vereenvoudiging
Schrap alles wat overbodig is principe van de zuinigheid van rechtsregels
Vb.: geen herhaling algemeen verbintenissenrecht
- Herstructurering en integratie
Vooral bij koopcontract: bedoeling om met 1 notie te werken om gebreken in de levering te
vatten (=conformiteit)
Een gemeenschappelijk regime voor dienstencontracten: het gaat er altijd om dat iemand
een opdracht uitvoert, de opdrachtnemer, voor een opdrachtgever
- Coherentie tussen verschillende benoemde contracten
Vb.: verbintenis tot conforme levering komt tot uiting bij zowel koop, huur als dienstcontract
- Rechtsvergelijkend perspectief
Vb.: Weens Koopverdrag
1
,Structuur wetsvoorstel boek 7: ongeveer 200 wetsartikelen onderverdeeld in 7 titels
Titel 1: statuut en definities
Titel 2: koop en ruil
Titel 3: gebruikscontracten
Titel 4: dienstencontract
Titel 5: lening van een vervangbaar goed
Titel 6: kanscontracten
Titel 7: contracten met betrekking tot een geschil
Aanvullend recht je mag als partij in grote mate je contract nog zelf opstellen
DEEL 1: KOOP
HOOFDSTUK 1: ESSENTIËLE BESTANDDELEN
Definitie
= wederkerig contract waarbij de ene partij (= de verkoper) zich verbindt de eigendom van een goed
aan de andere partij (= de koper) over te dragen tegen een prijs in geld
= art 1582 oud BW
Het is historisch ontstaan uit de ruil
Het kan worden aangegaan bij zowel authentieke als onderhandse akte
Er is een onderscheid tussen het negotium (= de rechtshandeling) en het instrumentum (= het
geschrift)
Soorten:
roerende goederen
- Koop bij gewicht, getal, maat
- Koop ad gustum: proeven en als het goed is gaan we het kopen
- Koop op proef: met een proefperiode
- Koop met handelgeld
- Consumentenkoop
- Digitale consumentenkoop
Hier zijn aparte regels over
- Verkoop op afbetaling (ook consumentenrecht)
- Verkoop op afstand
Roerende goederen met internationaal aspect
Weens Koopverdrag of CISG (tekst van professoren)
Koop onroerend goed
Woningbouwwet koop op plan
Essentiële bestanddelen
1. eigendomsoverdracht
2. tegen een prijs in geld
1. eigendomsoverdracht
Principe: eigendomsoverdracht gebeurt bij wilsovereenstemming over zaak en prijs
= art 1583 oud BW
Zelfs indien dit nog niet geleverd is en de prijs nog niet betaald is
Translatief karakter het geschiedt principieel door de loutere wilsovereenstemming (art 3.14 §2
BW)
2
,Voor roerende goederen is dat geen probleem
Niet handig bij onroerend goed waardoor er afwijkingen zijn:
- conventioneel
hoe?
Enerzijds ten gunste van de verkoper die nog niet betaald is beding van
eigendomsvoorbehoud
Of door uitstel eigendomsoverdracht (termijn) eigendom gaat mar over indien alle
attesten beschikbaar zijn
- door de aard van het verkochte goed of contract
bij soortzaken ogenblik van individualisering/ specificering
alternatieve koop bij uitvoering van de keuze
koop van toekomstige goederen wanneer het goed bestaat
Belang tijdstip eigendomsoverdracht
principe = met eigendom gaat her risico over (art 5.80 BW)
Eigendomsovergang en risico-overgang zijn aan elkaar gekoppeld
Wat betekent het?
Indien het goed vergaat na de eigendomsoverdracht koper moet de prijs toch betalen
Indien het goed vergaat voor de eigendomsoverdracht verkoper staat in voor het risico
Afwijkingen op dit principe:
- conventioneel
- art VI.44 WER: pas risico-overgang bij levering (bij consument- onderneming)
- aanmaning verkoper verplaatst het risico naar de verkoper zelf
het speelt ook een rol bij faillissement
faillissement van de verkoper indien er al eigendomsoverdracht was dan is de koper eigenaar,
maar indien die er nog niet was dan is de koper schuldeiser van het faillissement
faillissement van de koper het tijdstip van de eigendomsoverdracht is hier niet relevant omdat de
geleverde zaak tot de kredietwaardigheid van de koper ten aanzien van de derden heeft bijgedragen
roerende goederen verkocht met beding dat eigendomsoverdracht opschort tot betaling, kunnen
slechts worden teruggevorderd voor zover dit schriftelijk is opgesteld
wetsvoorstel boek 7 loskoppelen en er wordt gekozen voor risico-overgang bij de levering (art
7.2.19 BW)
eigendomsoverdracht en derden:
het volstaat niet dat je eigendom overgaat tussen koper en verkoper, je moet de koop ook ten
opzichte van derden kunnen manifesteren en zeggen dat je eigenaar bent
voor roerende goederen diegene die ter goeder trouw het bezit heeft, mag zichzelf zien als
eigenaar
= art 3.28 §1 BW
voor onroerende goederen overschrijving in Hypotheekregister en daarvan heb je akte nodig
= art 3.30 BW
3
,Verkoop andermans goed
Dit is nietigheid ex artikel 1599 oud BW
Kenmerken:
- ex tunc nietig
het verplicht de partijen ertoe de prestaties terug te geven die ontvangen werden door de
vernietigde overeenkomst
- relatieve nietigheid
beschermt enkel privébelangen en kan dus niet door derden worden ingeroepen
- enkel in te roepen door de koper (zelfs indien te kwader trouw)
- schadevergoeding
enkel voor de koper te goeder trouw
het is niet tegenwerpelijk aan de werkelijke eigenaar = art 5.103 BW
hij kan het verkochte goed revindiceren
impliceert niet dat hij de verkoop nietig kan laten verklaren !!
voorstel boek 7 BW: dit valt weg in boek 7 BW
het zal gesanctioneerd worden via vrijwaring voor uitwinning tegen rechtsstoornis
= art 7.2.18 tweede lid BW
wat kan je wel doen met andermans goed?
- Belofte andermans goed te leveren
- Sterkmaking ten aanzien van de verkoop van andermans goed
2. de koopprijs
= prijs in geld
Als het iets anders is, is het geen koop (bijvoorbeeld natura)
Wat met samengestelde contracten?
Absorptietheorie of cumultheorie
Kenmerken:
- moet bepaald of bepaalbaar (= op ogenblik dat we contracteren moet het duidelijk zijn dat
het mogelijk is om prijs te bepalen) zijn
indien geen bepaalde of bepaalbare prijs is er geen koop
wanneer is de prijs niet gekend?
De koop op lijfrente (kanscontract) er moet een reële kans zijn voor beide partijen
- ernstige prijs (ridicule koopprijs niet mogelijk)
- verwijzing naar de prijs nodig
= art VI.3 WER
- De koop op lijfrente (kanscontract) er moet een reële kans zijn voor beide partijen
Prijsbepaling:
prijsbepaling gebeurt normaal door de partijen zelf, maar het kan ook gebeuren door derden
lastgeving
= art 1592 oud BW
De koopovereenkomst is pas gesloten na uitvoering van de overeenkomst omtrent de bepaling van de
prijs door een derde
zeer uitzonderlijk zal de overheid maximumprijzen vastleggen bijvoorbeeld maximum
brandstofprijzen
4
, Kenmerken van een koopovereenkomst:
- contract onder bezwarende titel
de prijs is de tegenprestatie
- wederkerig
de verbintenissen zijn van elkaar afhankelijk en onderling verbonden
- consensueel
niet noodzakelijk dat er geschrift wordt opgesteld, maar wel problemen qua bewijs dan
1 uitzondering: verkoop op afbetaling (ondertekend exemplaar nodig)
= art VII.84 WER
HOOFDSTUK 2: GELDIGHEIDSVEREISTEN
= toestemming, bekwaamheid, geoorloofd voorwerp en geoorloofde oorzaak (art 5.27 BW)
TOESTEMMING
Wilsovereenstemming = overeenstemming tussen goed en prijs (art 1583 oud BW)
Dit zijn de essentiële elementen
Daarnaast moet er overeenstemming zijn over de substantiële bestanddelen
Substantiële elementen = elementen of voorwaarden die voor 1 van de partijen van doorslaggevend
belang zijn om de overeenkomst te sluiten
Vb.: plaats van levering, kenmerken goed, wijze van betaling
Er moet wilsovereenstemming over zijn op voorwaarde dat tegenpartij weet dat het voor partij
substantiële elementen zijn
Secundaire elementen: niet zo belangrijk en later wordt dan hierover onderhandeld
2 belangrijke aspecten = aanbod en aanvaarding
Stap 1: aanbod
= vast en precies voorstel tot contracteren waar alle elementen in vervat zitten (= art 5.19 lid 1 BW)
HvC 23 september 1969 er is alleen aanbod als alle overeenkomsten aanwezig zijn, zodat de
andere partij het aanbod enkel moet aanvaarden opdat de overeenkomst gesloten zou zijn
Art 5.19 eerste lid BW bevat psychologisch en materieel element
Psychologisch element je moet wel de bedoeling hebben om gebonden te zijn en dus een
rechtsband willen creëren
niet voorafgaande onderhandelingen, intentieverklaring, advertentie, prijslijst, …
Daarnaast ook materieel element essentiële en substantiële bestanddelen moeten in aanbod
vervat zitten
Aanbod moet dan veruitwendigd worden eenzijdige wilsuiting met verbindende kracht
het bindt diegene die aanbod heeft gedaan voor redelijke termijn = art 5.19 eerste lid BW
als de termijn is verstreken, dan is dat aanbod niet langer juridisch bindend
+ het vervalt ook als diegene aan wie het is gericht, het heeft afgewezen
Je kan het nog intrekken zolang de bestemmeling nog niet is bereikt
Indien je het intrekt/ herroept als bestemmeling al is bereikt, kan je aansprakelijk worden gesteld
want je bent in fout dan
Er is ook mogelijkheid tot een herstel in natura (contract moet wel tot stand komen)
5
