Ouderenzorg 1
Hoofdstuk 1 uit het boek Geriatrie
Geriatrische patiënt: kenmerkt zich niet alleen door hoge biologische leeftijd. Er is ook sprake van
verschillende chronische aandoeningen. De symptomen kunnen zowel fysiek als mentaal geuit
worden.
De kalenderleeftijd van mensen is niet bepalend voor de gevolgen van veroudering. Iemand van 100
jaar kan er bijvoorbeeld nog uitzien als 80.
Geriatrische patiënten hebben te maken met een toegenomen kwetsbaarheid. Voor kwetsbaarheid
of broosheid in de ouderdom wordt veelal het begrip ‘’frailty’’ gebruikt. Dit betekent dat een relatief
minder ernstige aanleiding de gezondheidsbalans van de oudere tot veel ernstigere gevolgen kan
leiden.
Definitie frailty: ‘’Een multidimensionaal syndroom betrekking hebbend op het verlies van reserves
(energie, functionele mogelijkheden, cognitie, gezondheid) dat de kwetsbaarheid verhoogt.’’
Ouderen hebben veel kans op een cascade breakdown (dit is een neerwaartse cyclus, waarbij het
ene symptoom de andere opwekt).
Bijvoorbeeld: Door een urineweginfectie kan een oudere incontinent zijn → terugtrekking sociale
leven, huidproblemen, vallen → minder drinken, een delier krijgen → medicatiedosering uit het oog
verliezen → vergiftiging → sterven.
Primaire preventie: gaat over de activiteiten die ertoe leiden om bij gezonde mensen ziekte of letsel
te voorkomen (vaccinaties, condoomgebruik, dragen autogordels)
Secundaire preventie: gaat over het vroegtijdig signalen van symptomen van een ziekte of letsel met
de bedoeling om de dreiging van ziekte of letsel te keren (borstkankeronderzoek, hulp bij maagpijn
of gewichtsverlies, etc.)
Tertiaire preventie: Is dat gene wat kan worden gedaan of ingezet om herhaling/verergering van de
ziekte of het letsel te voorkomen (bewegingsmeldende sensoren bij valgevaar)
Bij ouderen is meestal sprake van secundaire- en tertiaire preventie
Hoofdstuk 2: Fysieke veranderingen door het ouder worden (copy right content)
Cardiovasculair systeem
Hart: de werkkracht van de hartspier verandert bij het ouder worden. Er zijn verschillende
ouderdoms gerelateerde factoren die meespelen. Door onder meer sclerose van het endocard,
fibrose van de hartkleppen (hartgeruisen) en een verminderd aantal spiervezels, neemt de kracht van
het myocard af.
Het slagvolume is kleiner. Wanden van zowel hart als bloedvaten zijn stugger en minder elastisch,
wat nadelig effect heeft op de prikkelgeleiding → gevolg kan zijn: atriumfibrilleren → kans op
Trombusvorming → beroerte, trombose of embolie.
Vaten: verliezen veerkracht → minder goede doorbloeding → extra beroep op de
pompkracht van het hart en kan gevolgen hebben voor de doorbloeding van organen, in het
bijzonder de nieren.
,Centraal zenuwstelsel
Over het algemeen neemt de snelheid waarmee taken kunnen worden volbracht af onder ouderen.
De snelheid neemt zowel af als het gaat om de reflexen, als om cognitieve taken. Dit komt door:
- Vermindering van de kwaliteit van de zenuwgeleiding als gevolg van afname van de dikte
van de myelineschede.
- Als gevolg van een verminderde beschikbaarheid van het aantal neurotransmitters neemt
de transmissiesnelheid af.
- Acetylcholine afname zorgt voor: lichte geheugenproblemen
- Dopamine: lichte vermindering hiervan leidt tot minder snel kunnen plannen en
afname motorische flexibiliteit.
De hypothalamus zorgt voor regulering van de temperatuur; bij het ouder worden krimpen deze
neuronen, waarbij ouderen het vaak koud hebben (komt ook door spierafname)
Luchtwegen
De longen van oudere mensen zijn minder in staat zuurstof op te nemen. Dit komt door de afname
van elastische vezels en vermindering van het totale oppervlak van het ademhalingsmembraan.
De tussenribspieren waar mensen mee adem halen nemen af, waardoor ze moeilijker adem kunnen
halen.
Uitwisseling van zuurstof en CO2 zal door vermindering van capillairen rondom de alveoli minder
efficiënt verlopen. Dit proces wordt mede beïnvloed doordat de pompkracht van het hart ook minder
wordt.
Bewegingsapparaat
Spieren
De spiermassa en spierkracht neemt af onder invloed van het ouder worden. Vanaf 30 jaar neemt de
productie van groeihormonen af. Atrofie van de spieren heet ‘’sarcopenic’’. De ledematen zien er
dunner uit, de bewegingen zijn minder snel en soepel en niet meer zo vloeiend als daarvoor. Alle
spieren krijgen te maken met atrofie.
Bekkenbodemspieren → kunnen urine-incontinentie veroorzaken
Steun- en bindweefsel, botten en gewrichten
Botdichtheid neemt af → botten worden brozer en breken sneller (osteoporose), vrouwen hebben
hier vaker last van omdat na de menopauze de botten brozer worden.
Degeneratie van het gewrichtskraakbeen kan aanleiding geven dat de gewrichten minder soepel
bewegen (osteoarthrose).
Alle factoren bij elkaar zorgen ervoor dat de lichaamslengte kleiner wordt.
, Huid
Epidermis
Deze atrofieert. Het aantal collageen neemt af, waardoor de huid dunner wordt. Door de
verminderde hormoonafscheiding is er een verminderde aanmaak van talg, waardoor de huid droger
is. Het vochtgehalte neemt af, door afname van hyalonzuur (een stof die water vast bindt).
Dermis
De dikte van de lederhuid neemt ook af. Met name het bindweefsel. Bindweefsel dat bloed-
lymfevaten en zenuwen bevat, geeft het huidorgaan steun en zeogt voor elasticiteit. In deze laag
bevinden zich ook zenuwen (tast, temperatuur en pijn). Door afname capillairen vermindert de
doorbloeding. Een oudere huid is droger, minder elastisch, dunner en kwetsbaarder.
Huidskleur
De huid oogt bleker door vermindering van de cutane vascularisatie . Het dermis kan geel verkleuren
door degeneratie van collageen
Zintuigen
De kwaliteit van het zien, horen, proeven, ruiken en tasten zal gaan verminderen. Ouderen die te
maken hebben met achteruitgang van zintuiglijke functies, krijgen automatisch te maken met
achteruitgang van de informatievoorziening.
Gastro-intestinaal
Oesophagus en maag
Er is sprake van een tragere passage, wat sommige ouderen voelen achter het borstbeen. De
maagontlediging zal langer duren dan bij jongeren, ook vanwege de geringe motiliteit. Door
vermindering van elastische vezels, rekt de maag minder gemakkelijk uit.
Sommige ouderen hebben atrofie van het maagslijmvlies → vermindering intrinsic factor → nadelig
effect voor de opname van vitamine B12.
Darmen en lever
Verminderde absorptie als gevolg van afgenomen bloedtoevoer en verandering van de absorberend
bekleding van de darm. Calcium wordt bij ouderen minder goed opgenomen door de dunne darm.
Halfwaarde tijd van geneesmiddelen kan verdubbelen bij ouderen (door de lever)
Urineweginfectie
Nieren
Spelen een rol bij het handhaven van het zuurbase-evenwicht in het lichaam. De bloedtoevoer naar
de nieren neemt af. De meeste ouderen kunnen de veranderingen prima opvangen. Bij hen blijven de
nieren functioneren om aan de behoeften van het lichaam te kunnen voldoende
Hoofdstuk 1 uit het boek Geriatrie
Geriatrische patiënt: kenmerkt zich niet alleen door hoge biologische leeftijd. Er is ook sprake van
verschillende chronische aandoeningen. De symptomen kunnen zowel fysiek als mentaal geuit
worden.
De kalenderleeftijd van mensen is niet bepalend voor de gevolgen van veroudering. Iemand van 100
jaar kan er bijvoorbeeld nog uitzien als 80.
Geriatrische patiënten hebben te maken met een toegenomen kwetsbaarheid. Voor kwetsbaarheid
of broosheid in de ouderdom wordt veelal het begrip ‘’frailty’’ gebruikt. Dit betekent dat een relatief
minder ernstige aanleiding de gezondheidsbalans van de oudere tot veel ernstigere gevolgen kan
leiden.
Definitie frailty: ‘’Een multidimensionaal syndroom betrekking hebbend op het verlies van reserves
(energie, functionele mogelijkheden, cognitie, gezondheid) dat de kwetsbaarheid verhoogt.’’
Ouderen hebben veel kans op een cascade breakdown (dit is een neerwaartse cyclus, waarbij het
ene symptoom de andere opwekt).
Bijvoorbeeld: Door een urineweginfectie kan een oudere incontinent zijn → terugtrekking sociale
leven, huidproblemen, vallen → minder drinken, een delier krijgen → medicatiedosering uit het oog
verliezen → vergiftiging → sterven.
Primaire preventie: gaat over de activiteiten die ertoe leiden om bij gezonde mensen ziekte of letsel
te voorkomen (vaccinaties, condoomgebruik, dragen autogordels)
Secundaire preventie: gaat over het vroegtijdig signalen van symptomen van een ziekte of letsel met
de bedoeling om de dreiging van ziekte of letsel te keren (borstkankeronderzoek, hulp bij maagpijn
of gewichtsverlies, etc.)
Tertiaire preventie: Is dat gene wat kan worden gedaan of ingezet om herhaling/verergering van de
ziekte of het letsel te voorkomen (bewegingsmeldende sensoren bij valgevaar)
Bij ouderen is meestal sprake van secundaire- en tertiaire preventie
Hoofdstuk 2: Fysieke veranderingen door het ouder worden (copy right content)
Cardiovasculair systeem
Hart: de werkkracht van de hartspier verandert bij het ouder worden. Er zijn verschillende
ouderdoms gerelateerde factoren die meespelen. Door onder meer sclerose van het endocard,
fibrose van de hartkleppen (hartgeruisen) en een verminderd aantal spiervezels, neemt de kracht van
het myocard af.
Het slagvolume is kleiner. Wanden van zowel hart als bloedvaten zijn stugger en minder elastisch,
wat nadelig effect heeft op de prikkelgeleiding → gevolg kan zijn: atriumfibrilleren → kans op
Trombusvorming → beroerte, trombose of embolie.
Vaten: verliezen veerkracht → minder goede doorbloeding → extra beroep op de
pompkracht van het hart en kan gevolgen hebben voor de doorbloeding van organen, in het
bijzonder de nieren.
,Centraal zenuwstelsel
Over het algemeen neemt de snelheid waarmee taken kunnen worden volbracht af onder ouderen.
De snelheid neemt zowel af als het gaat om de reflexen, als om cognitieve taken. Dit komt door:
- Vermindering van de kwaliteit van de zenuwgeleiding als gevolg van afname van de dikte
van de myelineschede.
- Als gevolg van een verminderde beschikbaarheid van het aantal neurotransmitters neemt
de transmissiesnelheid af.
- Acetylcholine afname zorgt voor: lichte geheugenproblemen
- Dopamine: lichte vermindering hiervan leidt tot minder snel kunnen plannen en
afname motorische flexibiliteit.
De hypothalamus zorgt voor regulering van de temperatuur; bij het ouder worden krimpen deze
neuronen, waarbij ouderen het vaak koud hebben (komt ook door spierafname)
Luchtwegen
De longen van oudere mensen zijn minder in staat zuurstof op te nemen. Dit komt door de afname
van elastische vezels en vermindering van het totale oppervlak van het ademhalingsmembraan.
De tussenribspieren waar mensen mee adem halen nemen af, waardoor ze moeilijker adem kunnen
halen.
Uitwisseling van zuurstof en CO2 zal door vermindering van capillairen rondom de alveoli minder
efficiënt verlopen. Dit proces wordt mede beïnvloed doordat de pompkracht van het hart ook minder
wordt.
Bewegingsapparaat
Spieren
De spiermassa en spierkracht neemt af onder invloed van het ouder worden. Vanaf 30 jaar neemt de
productie van groeihormonen af. Atrofie van de spieren heet ‘’sarcopenic’’. De ledematen zien er
dunner uit, de bewegingen zijn minder snel en soepel en niet meer zo vloeiend als daarvoor. Alle
spieren krijgen te maken met atrofie.
Bekkenbodemspieren → kunnen urine-incontinentie veroorzaken
Steun- en bindweefsel, botten en gewrichten
Botdichtheid neemt af → botten worden brozer en breken sneller (osteoporose), vrouwen hebben
hier vaker last van omdat na de menopauze de botten brozer worden.
Degeneratie van het gewrichtskraakbeen kan aanleiding geven dat de gewrichten minder soepel
bewegen (osteoarthrose).
Alle factoren bij elkaar zorgen ervoor dat de lichaamslengte kleiner wordt.
, Huid
Epidermis
Deze atrofieert. Het aantal collageen neemt af, waardoor de huid dunner wordt. Door de
verminderde hormoonafscheiding is er een verminderde aanmaak van talg, waardoor de huid droger
is. Het vochtgehalte neemt af, door afname van hyalonzuur (een stof die water vast bindt).
Dermis
De dikte van de lederhuid neemt ook af. Met name het bindweefsel. Bindweefsel dat bloed-
lymfevaten en zenuwen bevat, geeft het huidorgaan steun en zeogt voor elasticiteit. In deze laag
bevinden zich ook zenuwen (tast, temperatuur en pijn). Door afname capillairen vermindert de
doorbloeding. Een oudere huid is droger, minder elastisch, dunner en kwetsbaarder.
Huidskleur
De huid oogt bleker door vermindering van de cutane vascularisatie . Het dermis kan geel verkleuren
door degeneratie van collageen
Zintuigen
De kwaliteit van het zien, horen, proeven, ruiken en tasten zal gaan verminderen. Ouderen die te
maken hebben met achteruitgang van zintuiglijke functies, krijgen automatisch te maken met
achteruitgang van de informatievoorziening.
Gastro-intestinaal
Oesophagus en maag
Er is sprake van een tragere passage, wat sommige ouderen voelen achter het borstbeen. De
maagontlediging zal langer duren dan bij jongeren, ook vanwege de geringe motiliteit. Door
vermindering van elastische vezels, rekt de maag minder gemakkelijk uit.
Sommige ouderen hebben atrofie van het maagslijmvlies → vermindering intrinsic factor → nadelig
effect voor de opname van vitamine B12.
Darmen en lever
Verminderde absorptie als gevolg van afgenomen bloedtoevoer en verandering van de absorberend
bekleding van de darm. Calcium wordt bij ouderen minder goed opgenomen door de dunne darm.
Halfwaarde tijd van geneesmiddelen kan verdubbelen bij ouderen (door de lever)
Urineweginfectie
Nieren
Spelen een rol bij het handhaven van het zuurbase-evenwicht in het lichaam. De bloedtoevoer naar
de nieren neemt af. De meeste ouderen kunnen de veranderingen prima opvangen. Bij hen blijven de
nieren functioneren om aan de behoeften van het lichaam te kunnen voldoende
