NSO1505
Assignment 3
Semester 2 2025
Due September 2025
,NSO1505
Assignment 3
PORTFOLIO
Semester 2 2025
Due September 2025
Potšišo ya 1
1.1 Re hlalosetše ka botlalo tema ye e kgathwago ke mogolo le legano kwagatšong ya
medumopolelo ya Sesotho sa Leboa. Tlhalošo ya gago e thekgwe ka mehlala ya
meleba. (10)
Mo medumopolelong ya Sesotho sa Leboa (phonology of verbs), mogolo ke sehlogo
sa lediri (verb prefix), se akaretšago diphetogo tša bjalo ka tumano ya mothaladi
(subject concord) goba sesupo sa nako (tense marker). Legano ke kutudiri ya lediri
(verb stem goba root), e lego motheo wa tlhalošo ya lediri.
Tema e bohlokwa ye e kgathwago ke mogolo le legano ke go bopa le go fetola medumo
ya lediri ka diphetoho tše hlophisegilego, tše akaretšago mekgwa ya medumopolelo
bjalo ka tengwafatšo (nasal assimilation), tlogelo (vowel elision) le palatalatšo
(palatalization). Phethagatšo ya diphetogo tše e ithekgile ka kgopolo ya go sepelelana
ga mogolo le legano, moo mogolo o ka tsenelago le go fetola sebopego sa medumo ya
legano go latela melao ya kwano ya medumo (phonological harmony).
Ka mo go akareditšwego:
• Mogolo o na le maatla a go laetša nako, mothaladi, le maemo a lediri, ka fao o
ka fetolago medumo ya legano ge di kopana.
• Legano lona, le le bohlokwa ka ge le swara tlhalošo ya lediri, le ka fetoga ka
lebaka la mogolo, eupša le dutše le le motheo wa sebopego sa lediri.
, Mehlala ya maleba:
1. Tengwafatšo (nasal assimilation):
o Mogolo mo- (class 3 prefix) + legano -golo (“big”) → mogolo [moɡolo].
Mona, medumo ya legano ga e fetoše.
o Eupša ge mogolo e le nasal, bjalo ka n- + -golo → ngolo [ŋolo], nasal [n] e
fetoga [ŋ] go swana le modumo wa legano wa velar [ɡ].
o Se se bontšha gore mogolo o ka fetola sebopego sa medumo ya legano
go latela maemo a medumopolelo.
2. Palatalatšo (palatalization):
o Mogolo o- + legano -bala (“read”) → o bala [o bala].
o Ge go oketšwa moselana wa sebopego sa sekaalo (diminutive) bjalo ka -
ana, tlou + -ana → tlowana [tlwana], moo [u] e fetogago [w] ka lebaka la
kopano ya mogolo le legano.
o Se se bontšha gore mogolo o ka baka diphetogo tše bohlokwa, mola
legano le dutše le swere tlhalošo.
3. Tlogelo ya moelamoya (vowel elision):
o Mogolo re a- + legano -etsa (“do”) → re etsa [re etsa], moo moelamoya [a]
o tlogošwago go nolofatša tswalanyo ya medumo.
o Se se gatelela gore mogolo o ka thuša go lekalekanya medumo ya lediri
ka tlogelo ya medumo e itseng.
Kakaretšo:
Diphetho di bontšha ka mopepete gore mogolo le legano di ikarabella ka go sepelelana
ga medumo: mogolo o tsenya tšhomišo ya diphetogo tša medumo, mola legano le
tshepiša go swara tlhalošo ya motheo ya lediri.
Assignment 3
Semester 2 2025
Due September 2025
,NSO1505
Assignment 3
PORTFOLIO
Semester 2 2025
Due September 2025
Potšišo ya 1
1.1 Re hlalosetše ka botlalo tema ye e kgathwago ke mogolo le legano kwagatšong ya
medumopolelo ya Sesotho sa Leboa. Tlhalošo ya gago e thekgwe ka mehlala ya
meleba. (10)
Mo medumopolelong ya Sesotho sa Leboa (phonology of verbs), mogolo ke sehlogo
sa lediri (verb prefix), se akaretšago diphetogo tša bjalo ka tumano ya mothaladi
(subject concord) goba sesupo sa nako (tense marker). Legano ke kutudiri ya lediri
(verb stem goba root), e lego motheo wa tlhalošo ya lediri.
Tema e bohlokwa ye e kgathwago ke mogolo le legano ke go bopa le go fetola medumo
ya lediri ka diphetoho tše hlophisegilego, tše akaretšago mekgwa ya medumopolelo
bjalo ka tengwafatšo (nasal assimilation), tlogelo (vowel elision) le palatalatšo
(palatalization). Phethagatšo ya diphetogo tše e ithekgile ka kgopolo ya go sepelelana
ga mogolo le legano, moo mogolo o ka tsenelago le go fetola sebopego sa medumo ya
legano go latela melao ya kwano ya medumo (phonological harmony).
Ka mo go akareditšwego:
• Mogolo o na le maatla a go laetša nako, mothaladi, le maemo a lediri, ka fao o
ka fetolago medumo ya legano ge di kopana.
• Legano lona, le le bohlokwa ka ge le swara tlhalošo ya lediri, le ka fetoga ka
lebaka la mogolo, eupša le dutše le le motheo wa sebopego sa lediri.
, Mehlala ya maleba:
1. Tengwafatšo (nasal assimilation):
o Mogolo mo- (class 3 prefix) + legano -golo (“big”) → mogolo [moɡolo].
Mona, medumo ya legano ga e fetoše.
o Eupša ge mogolo e le nasal, bjalo ka n- + -golo → ngolo [ŋolo], nasal [n] e
fetoga [ŋ] go swana le modumo wa legano wa velar [ɡ].
o Se se bontšha gore mogolo o ka fetola sebopego sa medumo ya legano
go latela maemo a medumopolelo.
2. Palatalatšo (palatalization):
o Mogolo o- + legano -bala (“read”) → o bala [o bala].
o Ge go oketšwa moselana wa sebopego sa sekaalo (diminutive) bjalo ka -
ana, tlou + -ana → tlowana [tlwana], moo [u] e fetogago [w] ka lebaka la
kopano ya mogolo le legano.
o Se se bontšha gore mogolo o ka baka diphetogo tše bohlokwa, mola
legano le dutše le swere tlhalošo.
3. Tlogelo ya moelamoya (vowel elision):
o Mogolo re a- + legano -etsa (“do”) → re etsa [re etsa], moo moelamoya [a]
o tlogošwago go nolofatša tswalanyo ya medumo.
o Se se gatelela gore mogolo o ka thuša go lekalekanya medumo ya lediri
ka tlogelo ya medumo e itseng.
Kakaretšo:
Diphetho di bontšha ka mopepete gore mogolo le legano di ikarabella ka go sepelelana
ga medumo: mogolo o tsenya tšhomišo ya diphetogo tša medumo, mola legano le
tshepiša go swara tlhalošo ya motheo ya lediri.
