NSO1505
Assignment 3
Semester 2 2025
Due September 2025
,NSO1505
Assignment 3: PORTFOLIO
Semester 2 2025
Due September 2025
Potšišo ya 1
1.1 Re hlalosetše ka botlalo tema ye e kgathwago ke mogolo le legano kwagatšong ya
medumopolelo ya Sesotho sa Leboa. Tlhalošo ya gago e thekgwe ka mehlala ya
meleba. (10)
Mo kwagatšong ya medumopolelo ya Sesotho sa Leboa (phonology of verbs), mogolo
ke sehlogo sa lediri (verb prefix), seo gantši e lego tumano ya mothaladi (subject
concord) goba sesupo sa nako (tense marker). Legano, ka lehlakoreng le lengwe, ke
kutudiri ya lediri (verb stem goba root), e lego motheo wa tlhalošo ya lediri.
Tema ye e kgathwago ke mogolo le legano mo kgatong ya medumopolelo ke gore
medumo ya bona e sepelelana, e fetogana goba e fetolwa ke kopano ya bona, go bopa
le go laola dibopego tša medumo ya lediri. Phetošo ye e akaretša ditiragalo tša
medumo tše bohlokwa bjalo ka:
• Tengwafatšo (nasal assimilation)
• Tlogelo (vowel elision)
• Palatalatšo (palatalization)
Ka lebaka la tshepetšo ye, medumo ya lediri ga e dumelelane ka mehla le sebopego sa
yona sa motheo, eupša e fetoga go latela dipharologantšho tše tšweletšwago ke
kamano ya mogolo le legano.
, Tlhalošo ka botlalo:
• Mogolo o na le bokgoni bja go fetola medumo ya legano ka go thekga kwano ya
medumo (phonological harmony). Go bohlokwa ka gobane mogolo o ka bontšha
nako, mothaladi, le maemo a lediring ka moka, ka nako ye tee a fetola sebopego
sa medumo.
• Legano ke motheo wa sebopego sa lediri le tlhalošo ya lona, eupša medumo ya
lona e ka fetoga ge le kopana le mogolo. Ka mokgwa wo, legano le swara
tlhalošo ya lediri, mola mogolo o ka tsenya diphetogo tša medumo.
Mehlala ya maleba:
1. Tengwafatšo (nasal assimilation)
o Mogolo "mo-" (class 3 prefix) + legano "-golo" (big) → "mogolo" [moɡolo]
Mona ga go na phetošo e kgolo ya medumo ya legano.
o Eupša ge mogolo e le nasal, bjalo ka "n-" + "-golo" → "ngolo" [ŋolo], nasal
[n] e fetoga [ŋ] go swana le modumo wa legano wa velar [ɡ]. Se se
bontšha ka mohlakanelwa gore mogolo o ka fetola modumo wa legano go
latela maemo a medumo.
2. Palatalatšo (palatalization)
o Mogolo "o-" + legano "-bala" (read) → "o bala" [o bala] – ga go na phetošo
e bohlokwa.
o Eupša ka go tsenya moselana, bjalo ka "-ana" (diminutive), "tlou" + "-ana"
→ "tlowana" [tlwana], moo modumo [u] o fetogago [w] ka lebaka la
kamano ya mogolo le legano. Se se bontšha gore legano le swara
tlhalošo ya motheo, mola mogolo o ka dira diphetogo tša medumo.
3. Tlogelo ya moelamoya (vowel elision)
o Mogolo "re a-" + legano "-etsa" → "re etsa" [re etsa], moo moelamoya [a]
e tlogošwago go kgonthiša go tswalelana ga medumo. Se se bontšha
tema ya mogolo mo go laoleng phapano ya medumo ya lediri.
Assignment 3
Semester 2 2025
Due September 2025
,NSO1505
Assignment 3: PORTFOLIO
Semester 2 2025
Due September 2025
Potšišo ya 1
1.1 Re hlalosetše ka botlalo tema ye e kgathwago ke mogolo le legano kwagatšong ya
medumopolelo ya Sesotho sa Leboa. Tlhalošo ya gago e thekgwe ka mehlala ya
meleba. (10)
Mo kwagatšong ya medumopolelo ya Sesotho sa Leboa (phonology of verbs), mogolo
ke sehlogo sa lediri (verb prefix), seo gantši e lego tumano ya mothaladi (subject
concord) goba sesupo sa nako (tense marker). Legano, ka lehlakoreng le lengwe, ke
kutudiri ya lediri (verb stem goba root), e lego motheo wa tlhalošo ya lediri.
Tema ye e kgathwago ke mogolo le legano mo kgatong ya medumopolelo ke gore
medumo ya bona e sepelelana, e fetogana goba e fetolwa ke kopano ya bona, go bopa
le go laola dibopego tša medumo ya lediri. Phetošo ye e akaretša ditiragalo tša
medumo tše bohlokwa bjalo ka:
• Tengwafatšo (nasal assimilation)
• Tlogelo (vowel elision)
• Palatalatšo (palatalization)
Ka lebaka la tshepetšo ye, medumo ya lediri ga e dumelelane ka mehla le sebopego sa
yona sa motheo, eupša e fetoga go latela dipharologantšho tše tšweletšwago ke
kamano ya mogolo le legano.
, Tlhalošo ka botlalo:
• Mogolo o na le bokgoni bja go fetola medumo ya legano ka go thekga kwano ya
medumo (phonological harmony). Go bohlokwa ka gobane mogolo o ka bontšha
nako, mothaladi, le maemo a lediring ka moka, ka nako ye tee a fetola sebopego
sa medumo.
• Legano ke motheo wa sebopego sa lediri le tlhalošo ya lona, eupša medumo ya
lona e ka fetoga ge le kopana le mogolo. Ka mokgwa wo, legano le swara
tlhalošo ya lediri, mola mogolo o ka tsenya diphetogo tša medumo.
Mehlala ya maleba:
1. Tengwafatšo (nasal assimilation)
o Mogolo "mo-" (class 3 prefix) + legano "-golo" (big) → "mogolo" [moɡolo]
Mona ga go na phetošo e kgolo ya medumo ya legano.
o Eupša ge mogolo e le nasal, bjalo ka "n-" + "-golo" → "ngolo" [ŋolo], nasal
[n] e fetoga [ŋ] go swana le modumo wa legano wa velar [ɡ]. Se se
bontšha ka mohlakanelwa gore mogolo o ka fetola modumo wa legano go
latela maemo a medumo.
2. Palatalatšo (palatalization)
o Mogolo "o-" + legano "-bala" (read) → "o bala" [o bala] – ga go na phetošo
e bohlokwa.
o Eupša ka go tsenya moselana, bjalo ka "-ana" (diminutive), "tlou" + "-ana"
→ "tlowana" [tlwana], moo modumo [u] o fetogago [w] ka lebaka la
kamano ya mogolo le legano. Se se bontšha gore legano le swara
tlhalošo ya motheo, mola mogolo o ka dira diphetogo tša medumo.
3. Tlogelo ya moelamoya (vowel elision)
o Mogolo "re a-" + legano "-etsa" → "re etsa" [re etsa], moo moelamoya [a]
e tlogošwago go kgonthiša go tswalelana ga medumo. Se se bontšha
tema ya mogolo mo go laoleng phapano ya medumo ya lediri.
