Samenvatting filosofie KUL

Inleiding in de filosofie
Belangrijk:

- Index (terminologie)
- Vergelijken van visies van filosofen over gelijkaardige onderwerpen (zelf zoeken)

INLEIDING

Plato’s grot

- Filosofie vertrekt vanuit de verwondering
o Begint in eerste instantie vanuit een ervaring van betekenis verlies
Dingen die evident zijn worden problematisch (de gewone betekenis van het
dagelijkse leven komt onder druk te staan)
o Alles is een voorwerp van verwondering
 Werkelijkheid gescheurd door de realiteit (zie Plato)
o Verschillende vormen
 Dramatisch: terugtrekken
 Productief: uitdrukking geven aan ervaring (kunstwerk)
 Theoretisch: kritische houding ten opzichte van die ervaring
o Actief: doet een filosoof
- Plato: in het boek ‘de staat’: allegorie van de grot
 Vertrekt vanuit idee dat mensen gevangen zijn in grot (vastgeketend) en
staren naar een wand, achter hen een lichtbron
 Achter die muur lopen mensen heen en weer met voorwerpen (hiervan zien
wij schaduwen op die wand)
 Vraag aan hun wat is echt -> antwoord: de schaduw (weet niet dat het
schaduwen zijn van voorwerpen)
 Iemand bevrijdt een van die gevangen (met geweld), en meegesleurd buiten
de grot
 Andere, echte realiteit getoond
 Persoon gaat terug naar zijn lotgenoten en verteld hen dat hun werkelijkheid
niet de echte is
 Reactie: filosoof willen vermoorden -> motie van geweld
o Allegorie problematisch
o Antwoord wat de werkelijkheid is op basis van zintuiglijkheid is niet de echte
werkelijkheid

De wereld is vooral geordende structuur

- Wat wij werkelijkheid noemen is niet DE werkelijkheid
o De real is iets wat wij als mensen niet ervaren omdat wij een sluier over de
werkelijkheid leggen -> symbolic, dat castreert de realiteit
o Wat wij ervaren is niet de werkelijkheid, maar de structuur die voor ons werd
bepaald -> symbolische orde gaan aanvoelen als werkelijkheid

Hussel

- Realiteit is wetenschappelijk en wij leven in een subjectieve weergave
- Leefwereld is secundair tegen de werkelijkheid van de wetenschap

,Niche: 3 fasen

- Kameel: ?
- Leeuw: kan niet creaties vormen
- Kind: finale vorm van de mens
o In deze wereld is er enkel het spel waar je wording, vernietiging en creatie ziet maar
altijd zonder schuld -> vuur: creëert en vernietigd, zoals een kind?
 Kind speelt met lego-> bouwen iets en bouwen en dan maakt hij het kapot
met evenveel plezier
 Volwassenen: zetten lego op de kast -> iets definitief verworven <-> kind

Filosofie en ideologie

Filosofie = wetenschap

- Houden zich aan afspraken
- Peer review
- Argumentatie voor (hypo)thesen
- Technische vocabularium
- Stelling poneren en beargumenteren

Verwondering blijft in het spel

- Filosofie stelt zich open
- Ruimte voor kritiek en vragen
- Verwondering alleen is niet voldoende, maar keert steeds terug

Vs ideologie

- Definitieve zekerheden die het bestaan ordenen (filosofie constante kwetsbaarheid)
o Geen plaats voor verwondering en kritiek
 Filosofie vooruitgang? -> ja bv Marx,…, verfijning van denken
 Maar geeft indruk dat dat niet is -> denkt altijd van vooraf te herbeginnen
- Conservatief

,Historiciteit van de filosofie

Geschiedenis is bepalend op hoe een vraag gesteld en beantwoord wordt -> spatio-temporele
context (ruimte en tijd)

Filosofie is wezenlijk historisch

- Hegel: de geest
- De filosofische vragen en antwoorden zijn altijd de uitdrukking van een welbepaalde
tijdsgeest
- Zonder de geschiedenis van de filosofie zou er waarschijnlijk geen enkel filosofische
probleem bestaan
- Goede kennis van geschiedenis van wijsbegeerte noodzakelijk voor functioneren van filosoof
- De interpretatie van historische ‘feiten’ of leerstellingen is zelf ook aan historische evolutie
onderhevig

Historiseren van object en subject (degene die object interpreteert)

Subject historisch -> verandert interpretatie van object

->> geen objectieve maatstaf

Niet enkel rekening houden met historische context van het object, maar ook aan dat van het subject

Risico van relativisme -> geen vaste juiste interpretaties -> geen objectieve waarheid



DEEL I: DE LOTGEVALLEN VAN DE FILOSOFISCHE RATIONALITEIT

Wereldbeelden

De bril die uw opheeft over de werkelijkheid, kan deze nooit afzetten

Voor ons gekozen, we zijn daarin geworpen -> Slechts gedeeltelijk expliciteerbaar -> blinde vlekken

Veranderlijk:

- Revoluties
- Avant-garde (voorlopers)
- Baan brekend werk

Wijsbegeerte vs wereldbeeld

- Conservatief-legitimerend
- Kritisch-progressief

, HOOFDSTUK 1: WIJSBEGEERTE BINEN DE ANTIEKE BESTAANSHORIZON

1.1. het ontstaan van de wijsgerige rationaliteit (oudheid)

mythes gebruiken als verklaringsmethode

- niet kritisch
- normatief
- gelegitimeerd

1.1.1. van mythos naar logos

1940 Wilhelm -> verschuiving van mythen naar rationaliteit
mensen hebben beroep gedaan op mythen om ervaringen de verklaren (mondeling doorgegeven)

Cultuurschok 6de eeuw

- Contact vreemde volkeren (antropomorfisme)
o Kolonies in klein Azië
o Verschillende volkeren, verschillende goden -> kritiek op antropomorfisme
o Eigen wereldbeeld in vraag stellen -> betekenis verlies
- Mondelinge naar schriftelijke cultuur
- Kritiek op mythe

Mythos -> mytho-logie -> logos

Desacralisering natuur

- Het goddelijke wordt eruit gehaald
Bv. Rivier is geen god meer, maar wordt attribuut van Poseidon,…
- Goden gaan ver van ons wonen op Olympia
- Natuur vrij -> niet meer verklaren vanuit het goddelijke

Grieken geïnteresseerd in het weten omwille van het weten -> theoria (nieuwe houding)

Griekse wonder is dat allemaal samen -> theoria + desacralisering + …

1.1.2. natuurfilosofen: het ontstaan van de kosmologie

Filosofie ontstaat als natuurfilosofie

- Uitgangspunt: Natuur is mooi (mooi = kosmos)

Gedesacraliseerd natuur als phusis

- Natuur bekijken als iets wat op zichzelf groeit (= phusis)
- Groeien is iets wat je op jezelf doet

Natuur = organisme

- Organisme bestaat uit zichzelf
- Organisme dat schoon is
- Schoonheid ligt in de orde