SOCIOLOGIE S1 - ORTHOPEDAGOGIE
HOGENT SEMESTER 1
HOOFDSTUK 1: IK EN DE SAMENLEVING
Sociologie (samenlevingskunde) = de combinatie van socius (Latijns: samenleving) en
logos (Grieks: kennis, wetenschap, kunde, wetten).
Het gaat over hoe mensen samenleven in allerhande sociale verbanden.
Sociologen willen meer weten over:
1. Hoe leven mensen samen in allerhande sociale verbanden?
2. Wat zijn de kenmerken van die samenlevingsverbanden?
3. Door welke wetmatigheden worden ze gestuurd?
HET DAGELIJKSE LEVEN DOOR DE BRIL VAN DE SOCIOLOOG
Dagelijkse waarnemingen geven niet altijd weer wat er werkelijk gebeurt. We hebben een
sociologische bril nodig die de structuur van de zichtbare werkelijkheid doet oplichten en
betekenis kan geven aan wat we zien.
We ontwikkelen sociologische verbeelding = het bewustzijn dat onze
individuele ervarings- en belevingswereld verband houdt met de bredere
samenleving (Mills, 1959).
Sociologische verbeelding bestaat uit 3 componenten:
1. Geschiedenis: leert ons hoe een
samenleving tot stand kwam en hoe ze
verandert.
2. Biografie: betreft gebeurtenissen in ons
persoonlijk leven die ons hebben
gemaakt tot wie we zijn als sociaal
wezen. (vb: Hoe gaan we om met
diversiteit?, Hoe verhouden we ons tot
andere personen?)
in de sociologie gaan we ook kijken
welke leeftijden welke zaken
gemeenschappelijk hebben. Vb: Hoe
komt het dat vrouwen pas na 33 aan
kinderen beginnen?, Waarom is de
werkloosheid in een bepaalde
leeftijdgroep zo groot?
Biografie is niet zo persoonlijk
omdat er zoveel gelijkenissen zijn
met personen die dezelfde
kenmerken hebben. (leeftijd,
afkomst,…)
3. Sociale structuur: gaat over instituties
die ons leven bepalen (kerk, politieke
partijen, school).
, Sociale structuren bepalen biografieën van mensen, die sociale structuren zijn echter het
resultaat van een historisch proces.
OVER ETEN EN DRINKEN
Op het eerste gezicht zijn eten en drinken primaire behoeften en heeft de bevrediging
daarvan weinig te maken met de samenleving. Toch eten en drinken mensen niet op
dezelfde manier.
Hoe mensen omgaan met voedsel en drank is ingebed in de sociale en culturele
context.
Vb. Wij eten met mes en vork terwijl in andere culturen eetstokjes worden gebruikt.
Een kan ook een statussymbool zijn = een teken dat niet functioneel wordt gebruikt, maar
als verwijzing naar rijkdom, macht, prestige.
OVER SPORT
Sport is drager van symbolische codes van smaken en leefstijlen:
- Populair bij meer geprivilegieerde gezinnen: sporten waar lichaamscontact worden
vermeden door het gebruik van hulpmiddelen die afstandelijkheid suggereren.
Vb. zeilen, roeien, surfen, skiën, snowboarden, golf, tennis, …
- Populair bij de arbeidersklasse: sporten met een patroon aan lijf-aan-
lijfgevechten Vb. voetbal, basketbal, boksen, …
OVER LIFESYLE EN LIJFSTIJL
De cultuur van de look is niet voor iedereen weggelegd. Via massamedia dringen nieuwe
cultuur- en lichaamsidealen langzaam maar zeker door tot de brede lagen van de
bevolking. Zodra het zover is, maken de smaakmakende elites een nieuwe look om zich
te onderscheiden van de massa.
In 1899 noemde men dit “conspicious consumption”: een elite die zich niet
onderscheidt a.d.h.v. haar inkomen, maar van subtiele vormen van consumptie.
OVER LIEFDE
Verliefdheid mag dan wel blind zijn, de keuze van een partner is dat niet. Mensen huwen
meestal binnen dezelfde sociale milieu (religieuze overtuiging, etnische herkomst en
opleiding).
Met iemand uit dezelfde sociale groep is er en basis van veel
gemeenschappelijkheden en is het risico op conflicten kleiner.
Bovendien is er de sociale druk van de omgeving die leidt naar gearrangeerde
huwelijken of werkt subtieler, via afkeuring van mogelijke partners door vrienden of door
roddels.
,CONTINGENT MAAR NIET ARBITRAIR
“Alles is contingent, maar niet arbitrair” (Elchardus, Spruyt en Vanroelen, 2014)
Contingent:
- Alles had anders kunnen zijn dan het nu is. (vandaag denken we zo maar we hadden het ook
helemaal anders kunnen doen)
- Toch is ons leven NIET arbitrair, willekeurig of louter toevallig. Het is niet omdat een bepaald
gebruik anders had kunnen zijn dat er geen goede reden bestaat waarom het nu zo is.
Je zegt dus dat het anders had kunnen zijn maar het is met een reden dat het is zoals het nu is, dit
komt door ons verleden. Er zijn redenen voor geweest dat
bepalde zaken zijn hoe ze nu zijn en dat we leven hoe we nu
leven.
Sociologen gaan kijken naar het geheel, waarom het dus
zo is en niet anders.
EEN SOCIOLOGISCHE BLIK DOET BETER
BEGRIJPEN
ECHTSCHEIDINGEN
1. Biografie: persoonlijke redenen - psychologische gevolgen
2. Sociale structuur: onze samenleving is opgebouwd rond gezinnen hierdoor zullen
echtscheidingen verschillende maatschappelijke oorzaken en gevolgen: armoede,
schoolachterstand bij kinderen, complexere samenlevingsvormen, huisvesting…
3. Historisch: echtscheidingsfenomenen:
- Tweeverdienersgezin ( papa EN mama mogen werken en kunnen dus beide geld
verdienen), dit zorgt voor economische onafhankelijkheid.
- Verminderde sociale druk om samen te blijven vanwege kinderen
- Verminderde sociale controle op privéleven door kerk en familie
- Langere levensverwachting, hierdoor neemt de huwelijksduur toe en is er dus meer
kans op een echtscheiding
Ook veranderingen in de wetgeving:
- Inkorting echtscheidingsprocedure
- Homohuwelijk werd mogelijk gemaakt
Als socioloog zoeken we verbanden: welke regio, welke leeftijd, welk opleidingsniveau, welke
beroepen; we kijken dus niet naar de persoonlijkheden van die mensen.
ZIEKTE EN DOOD
Onderzoek naar levensverwachting en gezonde levensjaren per opleidingsniveau toont
, grote ongelijkheid
Verklaringen voor de maatschappelijke inbedding van die ongelijke levensverwachting:
- Sociaaleconomische status (SES) = indicator die iemands (hogere of lagere)
plaats in de samenleving aanduidt en die wordt gemeten a.d.h.v. het
onderwijsniveau, het beroep en het inkomen.
- Verklaring SES: de invloed verloopt meetstal niet rechtstreeks, maar via tal van
tussenliggende factoren als materiële en niet-materiële levensomstandigheden
(leef-, woon- en arbeidsomstandigheden, gedrag en levensstijl, kennis, opvattingen,
waarden i.v.m. gezondheid).
- De verschillen in sterfte, ziekte en gezondheid komen via enquêtes naar boven.
Onderzoek naar sociaaleconomische gezondheidsverschillen zijn gebaseerd op
zelfrepportage wat leidt tot een onderschatting van de werkelijke
gezondheidsverschillen, omdat mensen met een lagere opleiding (SES) minder
snel een aandoening als een gezondheidsprobleem registreren dan hoger
opgeleiden.
EEN EERSTE DEFINITIE VAN SOCIOLOGIE
Sociologie = de wetenschap die de maatschappelijke patronen en structuren bestudeert, in hun
ontstaan, voortbestaan en veranderen, en ook het sociaal handelen van mensen in wisselwerking
met deze patronen en structuren.
1. Patronen en structuren verwijzen naar maatschappelijke patronen en
structuren. We onderscheiden twee soorten patronen die verwijzen naar twee
cruciale dimensies van de samenleving:
- De positionele dimensie: verwijst naar de posities in de verschillende
samenlevingsverbanden waarin we leven (sociaal netwerk, sociale klasse). Het zijn
knooppunten in netwerken van sociale relaties.
Vb. tafelmanieren
- Symbolische structuren/cultuurpatronen: verwijst naar opvattingen over waarden en
normen, doelstellingen en verwachtingen die ons handelen sturen.
Vb. huwelijk, school, vakantie, godsdienst, politieke partijen, etnische gemeenschappen, …
2. Die positionele en symbolische patronen staan in voortdurende wisselwerking met
elkaar en bepalen samen het sociaal handelen.
Sociaal handelen = handelen dat betekenisvol betrokken is op dat van de anderen,
en kan gericht zijn op het verleden, heden en toekomst. Niet alle handelen in de
publieke ruimte is sociaal handelen.
Het handelen gebeurt in een sociale omgeving en ondergaat de kenmerken van die
omgeving Vb. In familiekring zullen we ons aan tafel anders gedragen dan in een
restaurant.
Daarbij mogen we niet uit het oog verliezen dat in de sociologie het adjectief ‘sociaal’
veel ruimer is dan in het dagelijks taalgebruik. Het hoeft niet over samenwerking te
gaan, want ook strijd en asociaal gedrag is sociaal handelen.
HOOFDSTUK 2: DE SAMENLEVING IS EEN VELD VAN TEGENGESTELDE
KRACHTEN
De samenleving is heel complex en brengt perverse effecten met zich mee.
HOGENT SEMESTER 1
HOOFDSTUK 1: IK EN DE SAMENLEVING
Sociologie (samenlevingskunde) = de combinatie van socius (Latijns: samenleving) en
logos (Grieks: kennis, wetenschap, kunde, wetten).
Het gaat over hoe mensen samenleven in allerhande sociale verbanden.
Sociologen willen meer weten over:
1. Hoe leven mensen samen in allerhande sociale verbanden?
2. Wat zijn de kenmerken van die samenlevingsverbanden?
3. Door welke wetmatigheden worden ze gestuurd?
HET DAGELIJKSE LEVEN DOOR DE BRIL VAN DE SOCIOLOOG
Dagelijkse waarnemingen geven niet altijd weer wat er werkelijk gebeurt. We hebben een
sociologische bril nodig die de structuur van de zichtbare werkelijkheid doet oplichten en
betekenis kan geven aan wat we zien.
We ontwikkelen sociologische verbeelding = het bewustzijn dat onze
individuele ervarings- en belevingswereld verband houdt met de bredere
samenleving (Mills, 1959).
Sociologische verbeelding bestaat uit 3 componenten:
1. Geschiedenis: leert ons hoe een
samenleving tot stand kwam en hoe ze
verandert.
2. Biografie: betreft gebeurtenissen in ons
persoonlijk leven die ons hebben
gemaakt tot wie we zijn als sociaal
wezen. (vb: Hoe gaan we om met
diversiteit?, Hoe verhouden we ons tot
andere personen?)
in de sociologie gaan we ook kijken
welke leeftijden welke zaken
gemeenschappelijk hebben. Vb: Hoe
komt het dat vrouwen pas na 33 aan
kinderen beginnen?, Waarom is de
werkloosheid in een bepaalde
leeftijdgroep zo groot?
Biografie is niet zo persoonlijk
omdat er zoveel gelijkenissen zijn
met personen die dezelfde
kenmerken hebben. (leeftijd,
afkomst,…)
3. Sociale structuur: gaat over instituties
die ons leven bepalen (kerk, politieke
partijen, school).
, Sociale structuren bepalen biografieën van mensen, die sociale structuren zijn echter het
resultaat van een historisch proces.
OVER ETEN EN DRINKEN
Op het eerste gezicht zijn eten en drinken primaire behoeften en heeft de bevrediging
daarvan weinig te maken met de samenleving. Toch eten en drinken mensen niet op
dezelfde manier.
Hoe mensen omgaan met voedsel en drank is ingebed in de sociale en culturele
context.
Vb. Wij eten met mes en vork terwijl in andere culturen eetstokjes worden gebruikt.
Een kan ook een statussymbool zijn = een teken dat niet functioneel wordt gebruikt, maar
als verwijzing naar rijkdom, macht, prestige.
OVER SPORT
Sport is drager van symbolische codes van smaken en leefstijlen:
- Populair bij meer geprivilegieerde gezinnen: sporten waar lichaamscontact worden
vermeden door het gebruik van hulpmiddelen die afstandelijkheid suggereren.
Vb. zeilen, roeien, surfen, skiën, snowboarden, golf, tennis, …
- Populair bij de arbeidersklasse: sporten met een patroon aan lijf-aan-
lijfgevechten Vb. voetbal, basketbal, boksen, …
OVER LIFESYLE EN LIJFSTIJL
De cultuur van de look is niet voor iedereen weggelegd. Via massamedia dringen nieuwe
cultuur- en lichaamsidealen langzaam maar zeker door tot de brede lagen van de
bevolking. Zodra het zover is, maken de smaakmakende elites een nieuwe look om zich
te onderscheiden van de massa.
In 1899 noemde men dit “conspicious consumption”: een elite die zich niet
onderscheidt a.d.h.v. haar inkomen, maar van subtiele vormen van consumptie.
OVER LIEFDE
Verliefdheid mag dan wel blind zijn, de keuze van een partner is dat niet. Mensen huwen
meestal binnen dezelfde sociale milieu (religieuze overtuiging, etnische herkomst en
opleiding).
Met iemand uit dezelfde sociale groep is er en basis van veel
gemeenschappelijkheden en is het risico op conflicten kleiner.
Bovendien is er de sociale druk van de omgeving die leidt naar gearrangeerde
huwelijken of werkt subtieler, via afkeuring van mogelijke partners door vrienden of door
roddels.
,CONTINGENT MAAR NIET ARBITRAIR
“Alles is contingent, maar niet arbitrair” (Elchardus, Spruyt en Vanroelen, 2014)
Contingent:
- Alles had anders kunnen zijn dan het nu is. (vandaag denken we zo maar we hadden het ook
helemaal anders kunnen doen)
- Toch is ons leven NIET arbitrair, willekeurig of louter toevallig. Het is niet omdat een bepaald
gebruik anders had kunnen zijn dat er geen goede reden bestaat waarom het nu zo is.
Je zegt dus dat het anders had kunnen zijn maar het is met een reden dat het is zoals het nu is, dit
komt door ons verleden. Er zijn redenen voor geweest dat
bepalde zaken zijn hoe ze nu zijn en dat we leven hoe we nu
leven.
Sociologen gaan kijken naar het geheel, waarom het dus
zo is en niet anders.
EEN SOCIOLOGISCHE BLIK DOET BETER
BEGRIJPEN
ECHTSCHEIDINGEN
1. Biografie: persoonlijke redenen - psychologische gevolgen
2. Sociale structuur: onze samenleving is opgebouwd rond gezinnen hierdoor zullen
echtscheidingen verschillende maatschappelijke oorzaken en gevolgen: armoede,
schoolachterstand bij kinderen, complexere samenlevingsvormen, huisvesting…
3. Historisch: echtscheidingsfenomenen:
- Tweeverdienersgezin ( papa EN mama mogen werken en kunnen dus beide geld
verdienen), dit zorgt voor economische onafhankelijkheid.
- Verminderde sociale druk om samen te blijven vanwege kinderen
- Verminderde sociale controle op privéleven door kerk en familie
- Langere levensverwachting, hierdoor neemt de huwelijksduur toe en is er dus meer
kans op een echtscheiding
Ook veranderingen in de wetgeving:
- Inkorting echtscheidingsprocedure
- Homohuwelijk werd mogelijk gemaakt
Als socioloog zoeken we verbanden: welke regio, welke leeftijd, welk opleidingsniveau, welke
beroepen; we kijken dus niet naar de persoonlijkheden van die mensen.
ZIEKTE EN DOOD
Onderzoek naar levensverwachting en gezonde levensjaren per opleidingsniveau toont
, grote ongelijkheid
Verklaringen voor de maatschappelijke inbedding van die ongelijke levensverwachting:
- Sociaaleconomische status (SES) = indicator die iemands (hogere of lagere)
plaats in de samenleving aanduidt en die wordt gemeten a.d.h.v. het
onderwijsniveau, het beroep en het inkomen.
- Verklaring SES: de invloed verloopt meetstal niet rechtstreeks, maar via tal van
tussenliggende factoren als materiële en niet-materiële levensomstandigheden
(leef-, woon- en arbeidsomstandigheden, gedrag en levensstijl, kennis, opvattingen,
waarden i.v.m. gezondheid).
- De verschillen in sterfte, ziekte en gezondheid komen via enquêtes naar boven.
Onderzoek naar sociaaleconomische gezondheidsverschillen zijn gebaseerd op
zelfrepportage wat leidt tot een onderschatting van de werkelijke
gezondheidsverschillen, omdat mensen met een lagere opleiding (SES) minder
snel een aandoening als een gezondheidsprobleem registreren dan hoger
opgeleiden.
EEN EERSTE DEFINITIE VAN SOCIOLOGIE
Sociologie = de wetenschap die de maatschappelijke patronen en structuren bestudeert, in hun
ontstaan, voortbestaan en veranderen, en ook het sociaal handelen van mensen in wisselwerking
met deze patronen en structuren.
1. Patronen en structuren verwijzen naar maatschappelijke patronen en
structuren. We onderscheiden twee soorten patronen die verwijzen naar twee
cruciale dimensies van de samenleving:
- De positionele dimensie: verwijst naar de posities in de verschillende
samenlevingsverbanden waarin we leven (sociaal netwerk, sociale klasse). Het zijn
knooppunten in netwerken van sociale relaties.
Vb. tafelmanieren
- Symbolische structuren/cultuurpatronen: verwijst naar opvattingen over waarden en
normen, doelstellingen en verwachtingen die ons handelen sturen.
Vb. huwelijk, school, vakantie, godsdienst, politieke partijen, etnische gemeenschappen, …
2. Die positionele en symbolische patronen staan in voortdurende wisselwerking met
elkaar en bepalen samen het sociaal handelen.
Sociaal handelen = handelen dat betekenisvol betrokken is op dat van de anderen,
en kan gericht zijn op het verleden, heden en toekomst. Niet alle handelen in de
publieke ruimte is sociaal handelen.
Het handelen gebeurt in een sociale omgeving en ondergaat de kenmerken van die
omgeving Vb. In familiekring zullen we ons aan tafel anders gedragen dan in een
restaurant.
Daarbij mogen we niet uit het oog verliezen dat in de sociologie het adjectief ‘sociaal’
veel ruimer is dan in het dagelijks taalgebruik. Het hoeft niet over samenwerking te
gaan, want ook strijd en asociaal gedrag is sociaal handelen.
HOOFDSTUK 2: DE SAMENLEVING IS EEN VELD VAN TEGENGESTELDE
KRACHTEN
De samenleving is heel complex en brengt perverse effecten met zich mee.
