DEEL 2: Politieke en Institutionele geschiedenis van België en de Nederlanden:
1) De denationalisering van de elite, en de gevolgen ervan voor België in de 19de
eeuw.
Tijdens de Franse annexatie onderging België een ingrijpende transformatie naar een moderne staat
met geünificeerd recht, het beginsel van scheiding tussen kerk en staat, en de erkenning van
volkssoevereiniteit. Deze hervormingen brachten echter enkele negatieve elementen met zich mee,
waarvan de meest opmerkelijke de denationalisering van de elite en de gevolgen daarvan voor België
in de 19de eeuw waren.
Een van deze negatieve elementen was de verfransing die plaatsvond tijdens de Franse periode. De
Franse taal werd ingevoerd voor gerecht, bestuur en middelbaar onderwijs, wat resulteerde in de
denationalisering van de elite. Het gebruik van een volksvreemde taal door de elite maakte het niet
langer vanzelfsprekend om de volkstaal in de beroepsuitoefening te hanteren. Deze situatie
veranderde echter in 1819 toen Willem I van Oranje, die onder andere Zuid-Nederland had verworven
door het Verdrag van Wenen in 1815, de invoering van het Nederlands als taal herstelde. Deze
maatregel leidde niet tot ernstige problemen, aangezien de adel het Nederlands nog steeds kon
spreken in huiselijke kringen.
Een ander negatief aspect betrof het levensbeschouwelijke aspect. Tijdens de Franse annexatie werd
een radicale scheiding tussen Kerk en Staat doorgevoerd, waarbij katholieke geestelijken die het daar
niet mee eens waren, werden vervolgd. Dit ideologische conflict zette zich voort onder koning Willem,
die zich actief bemoeide met de godsdienstpolitiek. De katholieke oppositie tegen het beleid van
koning Willem was significant, en de liberaal-katholieken speelden een belangrijke rol in deze kritiek.
In deze context bleef het politieke leven van België gekenmerkt door de erfenis van denationalisering
van de elite en de complexe dynamiek tussen taal, religie en politiek gedurende de 19de eeuw.
2) Integristische katholieken of traditionalisme in de 19e eeuw
Het traditionalisme in de 19e eeuw, als reactie op de Franse Revolutie, vertoonde verschillende
stromingen met uiteenlopende maatschappijvisies. De conservatieve stroming van het traditionalisme
had als kenmerken dat het het individu als ondergeschikt aan de gemeenschap beschouwde, waarbij
de mens van nature onvrij was en deel uitmaakte van een groter geheel. Daarnaast geloofde men in
natuurlijke ongelijkheid en pleitte voor het uitoefenen van gezag door de traditionele elite. Het streven
was het herstel van oude waarden, waarbij de godsdienst een prominente rol innam.
Binnen het traditionalisme ontstonden twee belangrijke groepen. Aan de ene kant waren er de
verdraagzame katholieken, die een onderscheid maakten tussen het politieke leven en het dagelijkse
leven. Zij aanvaardden de volkssoevereiniteit en moderne vrijheden als politieke principes. Aan de
andere kant stonden de onverdraagzame katholieken of integristen, die de Franse Revolutie volledig
afwezen en streefden naar een herinvoering van het Ancien Régime. Deze integristen hadden een
theocratische visie, waarbij kerk en staat één geheel vormden. Ze wezen moderne vrijheden
categorisch af.
Onder koning Willem begon de afwijzing van de Franse Revolutie onder de katholieken af te nemen.
De opkomst van een nieuwe katholieke generatie leidde tot een herdefiniëring van het traditionalisme.
Hoewel deze katholieken nog steeds elementen van het traditionalisme aanvaardden, lieten ze het
integristische element los. Ze erkenden het recht van anderen op afwijkende meningen en
aanvaardden de rol van de overheid als ruimte biedend voor diversiteit. Hoewel nog steeds fervente
1) De denationalisering van de elite, en de gevolgen ervan voor België in de 19de
eeuw.
Tijdens de Franse annexatie onderging België een ingrijpende transformatie naar een moderne staat
met geünificeerd recht, het beginsel van scheiding tussen kerk en staat, en de erkenning van
volkssoevereiniteit. Deze hervormingen brachten echter enkele negatieve elementen met zich mee,
waarvan de meest opmerkelijke de denationalisering van de elite en de gevolgen daarvan voor België
in de 19de eeuw waren.
Een van deze negatieve elementen was de verfransing die plaatsvond tijdens de Franse periode. De
Franse taal werd ingevoerd voor gerecht, bestuur en middelbaar onderwijs, wat resulteerde in de
denationalisering van de elite. Het gebruik van een volksvreemde taal door de elite maakte het niet
langer vanzelfsprekend om de volkstaal in de beroepsuitoefening te hanteren. Deze situatie
veranderde echter in 1819 toen Willem I van Oranje, die onder andere Zuid-Nederland had verworven
door het Verdrag van Wenen in 1815, de invoering van het Nederlands als taal herstelde. Deze
maatregel leidde niet tot ernstige problemen, aangezien de adel het Nederlands nog steeds kon
spreken in huiselijke kringen.
Een ander negatief aspect betrof het levensbeschouwelijke aspect. Tijdens de Franse annexatie werd
een radicale scheiding tussen Kerk en Staat doorgevoerd, waarbij katholieke geestelijken die het daar
niet mee eens waren, werden vervolgd. Dit ideologische conflict zette zich voort onder koning Willem,
die zich actief bemoeide met de godsdienstpolitiek. De katholieke oppositie tegen het beleid van
koning Willem was significant, en de liberaal-katholieken speelden een belangrijke rol in deze kritiek.
In deze context bleef het politieke leven van België gekenmerkt door de erfenis van denationalisering
van de elite en de complexe dynamiek tussen taal, religie en politiek gedurende de 19de eeuw.
2) Integristische katholieken of traditionalisme in de 19e eeuw
Het traditionalisme in de 19e eeuw, als reactie op de Franse Revolutie, vertoonde verschillende
stromingen met uiteenlopende maatschappijvisies. De conservatieve stroming van het traditionalisme
had als kenmerken dat het het individu als ondergeschikt aan de gemeenschap beschouwde, waarbij
de mens van nature onvrij was en deel uitmaakte van een groter geheel. Daarnaast geloofde men in
natuurlijke ongelijkheid en pleitte voor het uitoefenen van gezag door de traditionele elite. Het streven
was het herstel van oude waarden, waarbij de godsdienst een prominente rol innam.
Binnen het traditionalisme ontstonden twee belangrijke groepen. Aan de ene kant waren er de
verdraagzame katholieken, die een onderscheid maakten tussen het politieke leven en het dagelijkse
leven. Zij aanvaardden de volkssoevereiniteit en moderne vrijheden als politieke principes. Aan de
andere kant stonden de onverdraagzame katholieken of integristen, die de Franse Revolutie volledig
afwezen en streefden naar een herinvoering van het Ancien Régime. Deze integristen hadden een
theocratische visie, waarbij kerk en staat één geheel vormden. Ze wezen moderne vrijheden
categorisch af.
Onder koning Willem begon de afwijzing van de Franse Revolutie onder de katholieken af te nemen.
De opkomst van een nieuwe katholieke generatie leidde tot een herdefiniëring van het traditionalisme.
Hoewel deze katholieken nog steeds elementen van het traditionalisme aanvaardden, lieten ze het
integristische element los. Ze erkenden het recht van anderen op afwijkende meningen en
aanvaardden de rol van de overheid als ruimte biedend voor diversiteit. Hoewel nog steeds fervente
