CHEMIE, 4DE LEERJAAR, 2U
INDELING VAN DE SAMENGESTELDE STOFFEN
Anorganische = minerale stoffen komen hoofdzakelijk voor in de niet-levende natuur. Bvb: in ertsen, mineralen,
gesteenten en metalen.
Organische stoffen:
komen hoofdzakelijk voor in de levende natuur.
Hier komt altijd het element koolstof in voor koolstofverbindingen.
Sommige organische stoffen die in de natuur voorkomen zijn ook synthetisch of kunstmatig te
bereiden.
De eigenschappen van de stof zijn onafhankelijk van hun oorsprong.
Er bestaan ook organische stoffen die niet voorkomen in de natuur. Ze zijn enkel synthetisch te
bereiden.
Stofklasse:
= groep stoffen die gemeenschappelijke chemische eigenschappen bezitten.
Zij hebben een gemeenschappelijk atoom of gemeenschappelijke atoomgroep = functionele of
karakteristieke groep.
samengestelde
stoffen
anorganische organische
stofklassen stofklassen
zuren hydroxiden oxiden zouten alkanen alcoholen carbonzuren
Chemie, 3e lj, 2u [Typ hier] Pagina 1 van 23
,Oxidatiegetal:
Om de formule van een verbinding op te stellen, kan je gebruik maken van oxidatiegetallen.
Elk element kenmerkt zich door een bepaald oxidatiegetal (OG) in een welbepaalde verbinding.
= OG = bindingsvermogen van een element = geeft het aantal elektronen aan dat een atoom opneemt
of afgeeft wanneer het overgaat in de ionaire vorm.
Voor te stellen door een Romeins cijfer voorafgegaan door een +/-teken.
In een ionverbinding komt het OG van elk element overeen met de lading van het overeenkomstige
ion.
In een neutrale verbinding = som van de OG gelijk aan 0.
Zuren = atoomverbindingen tussen 1/meer waterstofatomen en een zuurrest. Het waterstofatoom kan
afsplitsen als een waterstofion of proton (H+).
De functionele groep in een zuur is waterstof.
Algemene formule: H n Z met n :het aantal waterstofatomen en Z n−¿ :de zuurrest ¿
indeling
o Binaire zuren
= opgebouwd uit 2 elementen: waterstof en een niet-metaal. Zuurstof komt niet
voor in de binaire zuren.
Naamgeving: voorvoegsel + waterstof + stam van het niet-metaal + ide
o Ternaire zuren
= oxozuren = opgebouwd uit 3 elementen: waterstof, niet-metaal en zuurstof. Het
niet-metaal en het element zuurstof vormen samen de zuurrest
Naamgeving: voorvoegsel + waterstof + stam van het niet-metaal +aat
Eigenschappen:
o Meeste binaire zuren zijn bij kamertemperatuur gasvormig.
o Meeste ternaire zuren zijn bij kamertemperatuur vloeibaar.
o Zuren zijn zeer goed oplosbaar in water.
Hydroxiden = ionverbindingen tussen een metaalion en 1/meer hydroxide-ionen (OH-).
Het hydroxide-ion is een eenwaardig negatief geladen ion.
De functionele groep in een hydroxide is het hydroxide-ion.
−¿:hydroxide−ion en n: het aantalhydroxide−ionen.¿
M (OH )n met M n+¿: metaalion, OH ¿
Algemene formule:
Systematische naam: naam metaal + voorvoegsel + hydroxide.
De hydroxiden zijn bij kamertemperatuur vast.
Zuur-base indicatoren
= sommige kleurstoffen hebben een verschillende kleur in een zuur milieu en een basisch milieu.
Kunnen opgelost zijn in een gepaste oplosmiddel of geabsorbeerd in papierstrookjes.
Chemie, 3e lj, 2u [Typ hier] Pagina 2 van 23
, Niet alle oplossingen zijn even basisch of zuur, er zit een gradatie in.
De zuurgraad van een oplossing wordt uitgedrukt met een pH-waarde:
o Acid = zure oplossing: heeft een pH-waarde van O tot 7. Het aantal H+ionen > het aantal OH-
ionen.
o Neutrale oplossing: bvb zuiver water: pH = 7. Het aantal H+ionen = het aantal OH-ionen.
o Basische oplossing heeft een pH-waarde boven 7 tot en met 14. Het aantal H+ionen < het
aantal OH-ionen.
Te meten met: universele indicatoroplossing of elektrische pH-meter.
Oxiden = binaire verbindingen die zuurstof bevateten.
Metaaloxiden
o = ionenverbindingen van metaalionen met zuurstofionen (O 2−¿¿ ). Algemene formule: Mx Oy
o Systematische naam: voorvoegsel + naam metaal + voorvoegsel + oxide
o Fysische eigenschappen: zijn bij kamertemperatuur vast.
Niet-metaaloxiden
o = atoomverbindingen van niet-metaalatomen en zuurstofatomen. Algemene formule: n
Mx Oy
o Systematische naam: voorvoegsel + naam niet-metaal + voorvoegsel + oxide
o Fysische eigenschappen: zijn bij kamertemperatuur meestal gasvormig.
Zouten = ionverbindingen tussen 1/meer metaalionen en 1/meer zuurresten.
n−¿:de zuurresten¿
M n Z m met M m +¿: metaalion ,n :het aantal metaalionen∈het zout ,Z ¿
m: het aantal zuurrestionen∈het zout
Binaire zouten = zouten waarvan de zuurrest afkomstig is van een binair zuur.
Ternaire zouten = zouten waarvan de zuurrest afkomstig is van een ternair zuur.
Naamgeving: voorvoegsel + naam metaal + voorvoegsel + naam zuurrest.
Fysische eigenschappen: zouten zijn vaste stoffen met hoge smelttemperaturen.
Vorming van anorganische stofklassen:
Metalen die reageren met zuurstofgas, vormen hierbij metaaloxiden.
o Algemene reactievergelijking: metaal +O 2 → metaaloxide
o Bvb: 4 Na+O2 →2 Na2 O
Metaaloxiden die reageren met water, vormen hierbij hydroxiden.
Chemie, 3e lj, 2u [Typ hier] Pagina 3 van 23
INDELING VAN DE SAMENGESTELDE STOFFEN
Anorganische = minerale stoffen komen hoofdzakelijk voor in de niet-levende natuur. Bvb: in ertsen, mineralen,
gesteenten en metalen.
Organische stoffen:
komen hoofdzakelijk voor in de levende natuur.
Hier komt altijd het element koolstof in voor koolstofverbindingen.
Sommige organische stoffen die in de natuur voorkomen zijn ook synthetisch of kunstmatig te
bereiden.
De eigenschappen van de stof zijn onafhankelijk van hun oorsprong.
Er bestaan ook organische stoffen die niet voorkomen in de natuur. Ze zijn enkel synthetisch te
bereiden.
Stofklasse:
= groep stoffen die gemeenschappelijke chemische eigenschappen bezitten.
Zij hebben een gemeenschappelijk atoom of gemeenschappelijke atoomgroep = functionele of
karakteristieke groep.
samengestelde
stoffen
anorganische organische
stofklassen stofklassen
zuren hydroxiden oxiden zouten alkanen alcoholen carbonzuren
Chemie, 3e lj, 2u [Typ hier] Pagina 1 van 23
,Oxidatiegetal:
Om de formule van een verbinding op te stellen, kan je gebruik maken van oxidatiegetallen.
Elk element kenmerkt zich door een bepaald oxidatiegetal (OG) in een welbepaalde verbinding.
= OG = bindingsvermogen van een element = geeft het aantal elektronen aan dat een atoom opneemt
of afgeeft wanneer het overgaat in de ionaire vorm.
Voor te stellen door een Romeins cijfer voorafgegaan door een +/-teken.
In een ionverbinding komt het OG van elk element overeen met de lading van het overeenkomstige
ion.
In een neutrale verbinding = som van de OG gelijk aan 0.
Zuren = atoomverbindingen tussen 1/meer waterstofatomen en een zuurrest. Het waterstofatoom kan
afsplitsen als een waterstofion of proton (H+).
De functionele groep in een zuur is waterstof.
Algemene formule: H n Z met n :het aantal waterstofatomen en Z n−¿ :de zuurrest ¿
indeling
o Binaire zuren
= opgebouwd uit 2 elementen: waterstof en een niet-metaal. Zuurstof komt niet
voor in de binaire zuren.
Naamgeving: voorvoegsel + waterstof + stam van het niet-metaal + ide
o Ternaire zuren
= oxozuren = opgebouwd uit 3 elementen: waterstof, niet-metaal en zuurstof. Het
niet-metaal en het element zuurstof vormen samen de zuurrest
Naamgeving: voorvoegsel + waterstof + stam van het niet-metaal +aat
Eigenschappen:
o Meeste binaire zuren zijn bij kamertemperatuur gasvormig.
o Meeste ternaire zuren zijn bij kamertemperatuur vloeibaar.
o Zuren zijn zeer goed oplosbaar in water.
Hydroxiden = ionverbindingen tussen een metaalion en 1/meer hydroxide-ionen (OH-).
Het hydroxide-ion is een eenwaardig negatief geladen ion.
De functionele groep in een hydroxide is het hydroxide-ion.
−¿:hydroxide−ion en n: het aantalhydroxide−ionen.¿
M (OH )n met M n+¿: metaalion, OH ¿
Algemene formule:
Systematische naam: naam metaal + voorvoegsel + hydroxide.
De hydroxiden zijn bij kamertemperatuur vast.
Zuur-base indicatoren
= sommige kleurstoffen hebben een verschillende kleur in een zuur milieu en een basisch milieu.
Kunnen opgelost zijn in een gepaste oplosmiddel of geabsorbeerd in papierstrookjes.
Chemie, 3e lj, 2u [Typ hier] Pagina 2 van 23
, Niet alle oplossingen zijn even basisch of zuur, er zit een gradatie in.
De zuurgraad van een oplossing wordt uitgedrukt met een pH-waarde:
o Acid = zure oplossing: heeft een pH-waarde van O tot 7. Het aantal H+ionen > het aantal OH-
ionen.
o Neutrale oplossing: bvb zuiver water: pH = 7. Het aantal H+ionen = het aantal OH-ionen.
o Basische oplossing heeft een pH-waarde boven 7 tot en met 14. Het aantal H+ionen < het
aantal OH-ionen.
Te meten met: universele indicatoroplossing of elektrische pH-meter.
Oxiden = binaire verbindingen die zuurstof bevateten.
Metaaloxiden
o = ionenverbindingen van metaalionen met zuurstofionen (O 2−¿¿ ). Algemene formule: Mx Oy
o Systematische naam: voorvoegsel + naam metaal + voorvoegsel + oxide
o Fysische eigenschappen: zijn bij kamertemperatuur vast.
Niet-metaaloxiden
o = atoomverbindingen van niet-metaalatomen en zuurstofatomen. Algemene formule: n
Mx Oy
o Systematische naam: voorvoegsel + naam niet-metaal + voorvoegsel + oxide
o Fysische eigenschappen: zijn bij kamertemperatuur meestal gasvormig.
Zouten = ionverbindingen tussen 1/meer metaalionen en 1/meer zuurresten.
n−¿:de zuurresten¿
M n Z m met M m +¿: metaalion ,n :het aantal metaalionen∈het zout ,Z ¿
m: het aantal zuurrestionen∈het zout
Binaire zouten = zouten waarvan de zuurrest afkomstig is van een binair zuur.
Ternaire zouten = zouten waarvan de zuurrest afkomstig is van een ternair zuur.
Naamgeving: voorvoegsel + naam metaal + voorvoegsel + naam zuurrest.
Fysische eigenschappen: zouten zijn vaste stoffen met hoge smelttemperaturen.
Vorming van anorganische stofklassen:
Metalen die reageren met zuurstofgas, vormen hierbij metaaloxiden.
o Algemene reactievergelijking: metaal +O 2 → metaaloxide
o Bvb: 4 Na+O2 →2 Na2 O
Metaaloxiden die reageren met water, vormen hierbij hydroxiden.
Chemie, 3e lj, 2u [Typ hier] Pagina 3 van 23
