Samenvatting Nieuwe tijd

Deel 5: Nieuwe tijd
5.1 Door de ontdekkingsreizen verandert het wereldbeeld v/d Europeaan
5.1.1 Het wereldbeeld v/d Europeaan i/d Middeleeuwen

- Afrika (grootste deel), Oceanië, Australië en Amerika waren onbekend
- Azië kende men een beetje
- Middellandse zee= hart van Europa
Later: Altlantische oceaan

5.1.2 Motieven tot expansie in de 15de en 16de eeuw
5.1.2.1 Aziatische specerijen

- Invoer v specerijen en luxeproducten uit Azië
 Duur: door alle tussenpersonen
 Europese economie was afhankelijk van de Arabieren

- Men moet traditionele handelswegen verlaten:
 Oude zijdeweg werd met ineenstorting v Mongoolse rijk nt meer gebruikt
 Alternatieve weg zat in de greep v/d islamwereld
 Turkse zeerovers maakten oosten v/d Middellandse zee onveilig

5.1.2.2 Afrikaanse slaven en goud

- Slaven en goud werden al eeuwenlang geëxporteerd vanuit Soedan
- Slaven werden in alle landen aan de Middellandse Zee gebruikt
- Goud uit Soedan was voornaamste bron goud voor Europa (men kon geen goud
ontginnen in Europa)

5.1.2.3 Politiek-godsdienstige motieven

- Confrontatie met islamwereld door politieke en godsdienstige motieven
- Portugal heeft gewonnen
- Prins Hendrik de Zeevaarder zag een mogelijke bondgenoot om islam uit te schakelen
in een christelijk rijk in Afrika

5.1.3 De middelen die de expansie hebben mogelijk gemaakt
5.1.3.1 De bewapening

- Traditionele wapens (zwaarden, speren, pijlen en harnassen) waren van veel betere
kwaliteit
- Europa: vuurwapens dankzij uitvinding v/h buskruit

,5.1.3.2 De ontwikkeling v/d scheepvaart

Tot 13de eeuw beschikten men over 2 scheepstypen
 De galei
- Voortbewogen door roeiriemen en zeilen
- Zeer wendbaar maar beperkte draagkracht
- Oorlogvoering en transport van zeer dure producten
- Alleen bruikbaar langs de bekende kusten

 De kogge
- Ronde schip voortbewogen door zeilen
- Traag en onbestuurbaar
- 13de eeuw: bestuurbaar!  grotere schepen bouwen
- Meer masten & zeilen  vergroten snelheid
- Langere en snellere schepen

- Rond 1400 bouwt men karveel (Portugal)

5.1.3.3 De invloed van technologie en cartografie: het wereldbeeld

- Magneetnaald: aan strohalm vastmaken en laten drijven in een kom met water om zo
de richting aan te geven
- Magneetnaald in doosje steken met een windroos  kompas is geboren!
Dankzij kompas werd oceaanvaart mog.
- Wetensch. Ontw: popularisering bolvormigheid v/d aarde

5.1.4 Portugese ontdekkingsreizen
5.1.4.1 Evolutie

Fase 1: tot kaap der stormen
ONTDEKKING V/D WEST-AFRIKAANSE KUST
- Portugezen verkenden de kusten van Noord-Afrika om islam uit Noord-Afrika te
verdrijven en zelf controle over de handelsweg v goud en slaven te krijgen
- Madeira eilanden groep w ontdekt  kolonisatie v/deze eilanden
- Madeira= eerste productieve Europese nederzetting
- Ontdekking Azoren  plantage-economie: suikerriet en wede (indigoblauw voor
textiel)
- Nieuwe winsten door slaven, peper en goud
 peper= voornaamste Guinees exportartikel

Prins Hendrik: tot kaap Verde (1445)
Diego Cao: monding van Kongo (1484)
Bartholomeus Diaz: stormkaap (1488)

, Fase 2: kaap de Goede Hoop tot Indië
CALICUT OP MALABAR W BEREIKT
- Pedro da Corilham ontdekt Indië en handelcentrum Calicut
Langs arabische route (1487)
- Vasco da Gama via zee (1498)
Voordelen
 Steunpunten in West-Afrika
 Informatie van voorloper Pedro da Corilham

5.1.5 De Spaanse ontdekkingsreizen
5.1.5.1 Christoffel Colombus

- Na lang pleitten aan het koninklijkhof van Portugal mocht hij vertrekken
- Capitulacion de Santa Fe= contract tss Colombus en Spaanse kroon waarin hij
voordelen besprak bij Spaanse koningen
1. Colombus= erfelijk admiraal van de oceaan en onderkoning v.h te ontdekken
gebied
2. 1/10 v/d koloniale inkomsten v/d ontdekte gebiedn mogen door Colombus
geïnd w
3. 1/8ste v/d handelswinst is voor Colombus

5.1.5.2 Verdere verkenning van Amerika

 Amerigo Vespucci
- Eerste uitvoerige beschrijving v/h nieuw ontdekte gebied = Nieuwe Wereld

 Balboa
- Landengte v panama zag voor het eerst de Stille oceaan

 Magelhaen- El-Cano
- Portugees in Spaanse dienst: opdracht v Karel V om westelijke doorvaart naar Indië
om specerijen te zoeken
- Magelhaen w hij vermoord door inboorlingen
Del Cano neemt expeditie over en vaart naar Spanje

5.1.5.4 Het verdrag van Tordesillas

- Middeleeuwen: mare clausum (de zeeën en landen waren voor toe-eingening
vatbaar)
- Alle territoria ten westen werd van Spanje, de oostelijke aan Portugal
- In Tordesillas maakten Spanje en Portugal de verdeling defenitief en de scheidingslijn
werd verplaatst zodat Portugal ook Brazilië krijgt
- Hugo de Groot kwam op voor de vrije zee. De zee behoort aan alle landen: Mare
Liberum