Systematische literatuurstudie: cognitieve
stoornissen bij COPD-patiënten
Onderzoeksrapportage
Namen + studentnummer: A.T.L. van der Zwan 352324
S.M. Prins 352219
Opleiding, school en locatie: Hbo verpleegkunde, Hanzehogeschool
Groningen, Academie voor Verpleegkunde
Studiejaar: 2019-2020, semester 2
Naam module: Analyseren & Verbeteren van Zorg
Osiriscode: HVVB18MAVZ
Opdrachtgevers: B.C. van Munster
H.J. van der Zaag
Docentbegeleider: L.L. Lantink
Inleverdatum: 3 juni 2020
,Samenvatting
Aanleiding: wereldwijd hebben ongeveer 600 miljoen mensen Chronic Obstructive Pulmonary
Disease (hierna:COPD) waarvan in Nederland ongeveer 350.000 personen. Deze COPD-patiënten
liggen in totaal meer dan 200.000 dagen in het ziekenhuis. Het komt voor dat deze patiënten weer
opnieuw worden opgenomen. COPD gaat gepaard met diverse andere problemen, waaronder
cognitieve stoornissen. Cognitieve functies zoals het geheugen, de concentratie en de aandacht, zijn
essentiële vermogens die een COPD-patiënt nodig heeft om medicatie op de juiste manier in te
nemen. Wanneer dat niet zo is, kan dit gevolgen hebben voor de therapietrouwheid en de
zelfmanagement. Een verband tussen COPD en cognitieve problemen is aangetoond. Echter zijn het
aantal COPD-patiënten met een cognitieve stoornis niet volledig bekend.
Doelstelling: met dit onderzoek wordt onderzocht wat in de wetenschappelijke literatuur bekend is
over het aantal COPD-patiënten met een cognitieve stoornis.
Methode: gedurende dit onderzoek is aan de hand van opgestelde zoekstrings in vijf verschillende
databanken gezocht naar artikelen die antwoord kunnen geven op de onderzoeksvraag. De artikelen
zijn eerst beoordeeld op titel en abstract. De overgebleven artikelen zijn redactioneel en
methodologisch beoordeeld. Na deze stappen zijn dertien artikelen geïncludeerd. De stappen zijn
door de onderzoekers onafhankelijk van elkaar uitgevoerd.
Resultaten: dertien artikelen werden geïncludeerd voor het beantwoorden van de onderzoeksvraag.
Het aantal COPD-patiënten met een cognitieve stoornis is in deze artikelen erg verschillend. De
percentages liggen uiteen van 3,6% tot 90%. De problemen in de cognitie waren vooral gericht op
planning, het werkgeheugen, het verbale geheugen en de psychomotorische snelheid. COPD-
patiënten hebben daarnaast in een aantal onderzoeken ook vaker depressieve symptomen en angst
laten zien.
Conclusie: uit de wetenschappelijke literatuur komen verschillende antwoorden en percentages naar
voren. De percentages en aantallen liggen uiteen, mede door de verschillende onderzoekspopulaties
en meetinstrumenten.
Aanbevelingen: door de verschillende resultaten wordt aanbevolen aan het UMCG om
vervolgonderzoek op eigen locatie uit te voeren. Om verpleegkundigen kennis te vergaren op het
gebied van cognitieve stoornissen bij COPD-patiënten, wordt aanbevolen om een klinische les te
geven. Hierdoor kunnen verpleegkundigen de COPD-patiënten met een cognitieve stoornis de juiste
zorg verlenen. De MoCA komt beter uit de test dan de MMSE. Het advies is om de MoCA als cognitief
screeningsinstrument te gebruiken.
2
,Voorwoord
Bij de totstandkoming van dit onderzoeksverslag zijn een aantal personen zeer behulpzaam geweest.
Graag bedanken wij H.J. van der Zaag en B.C. van Munster van het Universitair Centrum voor
Ouderengeneeskunde, die ons de gelegenheid gaven om dit onderzoek uit te voeren. Wij bedanken
L.L. Lantink en E. Schoemaker. Zij gaven ons de gelegenheid om feedback te vragen en
controleerde dit onderzoek. Daarnaast bedanken wij onze medestudenten voor het luisteren naar
onze vragen en het geven van feedback.
3
, Inhoudsopgave
Samenvatting ........................................................................................................................................... 2
Voorwoord ............................................................................................................................................... 3
Inleiding ................................................................................................................................................... 6
1 Probleemdefiniëring .............................................................................................................................. 7
1.1 Doelstelling .................................................................................................................................... 7
1.2 Onderzoeksvraag .......................................................................................................................... 7
1.3 Definiëring van begrippen.............................................................................................................. 7
2 Onderzoeksmethodiek .......................................................................................................................... 8
2.1 Grondvorm en design .................................................................................................................... 8
2.2 Onderzoeksopzet .......................................................................................................................... 8
Stap 1: zoektermen ......................................................................................................................... 8
Stap 2: in de databanken zoeken .................................................................................................... 9
Stap 3: Inclusie- en exclusiecriteria ............................................................................................... 10
2.3 Dataverzameling .......................................................................................................................... 11
Stap 1: beoordelen van de titels .................................................................................................... 11
Stap 2: beoordelen van de abstracte omschrijving ....................................................................... 11
Stap 3: De sneeuwbalmethode ..................................................................................................... 11
2.3.1 Flowchart .............................................................................................................................. 11
2.4 Data-analyse ............................................................................................................................... 11
Stap 1: beoordeling van de onderzoeksopzet artikelen ................................................................ 12
Stap 2: methodologische beoordeling ........................................................................................... 12
Stap 3: datamatrix.......................................................................................................................... 12
3 Onderzoekskwaliteit ........................................................................................................................... 13
3.1 Betrouwbaarheid ......................................................................................................................... 13
3.2 Validiteit ....................................................................................................................................... 13
3.3 Generaliseerbaarheid .................................................................................................................. 13
4 Ethiek en wet- en regelgeving ............................................................................................................ 14
5 Resultaten........................................................................................................................................... 15
5.1 Resultaten zoekstrategie ............................................................................................................. 15
5.2 Resultaten redactionele beoordeling ........................................................................................... 16
5.3 Resultaten naar methodologische beoordeling ........................................................................... 16
5.4 Resultaten zoekstrategie ............................................................................................................. 18
5.5 Inhoudelijke resultaten ................................................................................................................. 25
5.5.1 Cognitieve stoornissen bij COPD-patiënten ......................................................................... 25
5.5.2 Extra bevindingen ................................................................................................................. 26
6 Discussie ............................................................................................................................................ 27
7 Conclusie ............................................................................................................................................ 29
8 Aanbevelingen .................................................................................................................................... 30
Literatuurlijst .......................................................................................................................................... 31
4
stoornissen bij COPD-patiënten
Onderzoeksrapportage
Namen + studentnummer: A.T.L. van der Zwan 352324
S.M. Prins 352219
Opleiding, school en locatie: Hbo verpleegkunde, Hanzehogeschool
Groningen, Academie voor Verpleegkunde
Studiejaar: 2019-2020, semester 2
Naam module: Analyseren & Verbeteren van Zorg
Osiriscode: HVVB18MAVZ
Opdrachtgevers: B.C. van Munster
H.J. van der Zaag
Docentbegeleider: L.L. Lantink
Inleverdatum: 3 juni 2020
,Samenvatting
Aanleiding: wereldwijd hebben ongeveer 600 miljoen mensen Chronic Obstructive Pulmonary
Disease (hierna:COPD) waarvan in Nederland ongeveer 350.000 personen. Deze COPD-patiënten
liggen in totaal meer dan 200.000 dagen in het ziekenhuis. Het komt voor dat deze patiënten weer
opnieuw worden opgenomen. COPD gaat gepaard met diverse andere problemen, waaronder
cognitieve stoornissen. Cognitieve functies zoals het geheugen, de concentratie en de aandacht, zijn
essentiële vermogens die een COPD-patiënt nodig heeft om medicatie op de juiste manier in te
nemen. Wanneer dat niet zo is, kan dit gevolgen hebben voor de therapietrouwheid en de
zelfmanagement. Een verband tussen COPD en cognitieve problemen is aangetoond. Echter zijn het
aantal COPD-patiënten met een cognitieve stoornis niet volledig bekend.
Doelstelling: met dit onderzoek wordt onderzocht wat in de wetenschappelijke literatuur bekend is
over het aantal COPD-patiënten met een cognitieve stoornis.
Methode: gedurende dit onderzoek is aan de hand van opgestelde zoekstrings in vijf verschillende
databanken gezocht naar artikelen die antwoord kunnen geven op de onderzoeksvraag. De artikelen
zijn eerst beoordeeld op titel en abstract. De overgebleven artikelen zijn redactioneel en
methodologisch beoordeeld. Na deze stappen zijn dertien artikelen geïncludeerd. De stappen zijn
door de onderzoekers onafhankelijk van elkaar uitgevoerd.
Resultaten: dertien artikelen werden geïncludeerd voor het beantwoorden van de onderzoeksvraag.
Het aantal COPD-patiënten met een cognitieve stoornis is in deze artikelen erg verschillend. De
percentages liggen uiteen van 3,6% tot 90%. De problemen in de cognitie waren vooral gericht op
planning, het werkgeheugen, het verbale geheugen en de psychomotorische snelheid. COPD-
patiënten hebben daarnaast in een aantal onderzoeken ook vaker depressieve symptomen en angst
laten zien.
Conclusie: uit de wetenschappelijke literatuur komen verschillende antwoorden en percentages naar
voren. De percentages en aantallen liggen uiteen, mede door de verschillende onderzoekspopulaties
en meetinstrumenten.
Aanbevelingen: door de verschillende resultaten wordt aanbevolen aan het UMCG om
vervolgonderzoek op eigen locatie uit te voeren. Om verpleegkundigen kennis te vergaren op het
gebied van cognitieve stoornissen bij COPD-patiënten, wordt aanbevolen om een klinische les te
geven. Hierdoor kunnen verpleegkundigen de COPD-patiënten met een cognitieve stoornis de juiste
zorg verlenen. De MoCA komt beter uit de test dan de MMSE. Het advies is om de MoCA als cognitief
screeningsinstrument te gebruiken.
2
,Voorwoord
Bij de totstandkoming van dit onderzoeksverslag zijn een aantal personen zeer behulpzaam geweest.
Graag bedanken wij H.J. van der Zaag en B.C. van Munster van het Universitair Centrum voor
Ouderengeneeskunde, die ons de gelegenheid gaven om dit onderzoek uit te voeren. Wij bedanken
L.L. Lantink en E. Schoemaker. Zij gaven ons de gelegenheid om feedback te vragen en
controleerde dit onderzoek. Daarnaast bedanken wij onze medestudenten voor het luisteren naar
onze vragen en het geven van feedback.
3
, Inhoudsopgave
Samenvatting ........................................................................................................................................... 2
Voorwoord ............................................................................................................................................... 3
Inleiding ................................................................................................................................................... 6
1 Probleemdefiniëring .............................................................................................................................. 7
1.1 Doelstelling .................................................................................................................................... 7
1.2 Onderzoeksvraag .......................................................................................................................... 7
1.3 Definiëring van begrippen.............................................................................................................. 7
2 Onderzoeksmethodiek .......................................................................................................................... 8
2.1 Grondvorm en design .................................................................................................................... 8
2.2 Onderzoeksopzet .......................................................................................................................... 8
Stap 1: zoektermen ......................................................................................................................... 8
Stap 2: in de databanken zoeken .................................................................................................... 9
Stap 3: Inclusie- en exclusiecriteria ............................................................................................... 10
2.3 Dataverzameling .......................................................................................................................... 11
Stap 1: beoordelen van de titels .................................................................................................... 11
Stap 2: beoordelen van de abstracte omschrijving ....................................................................... 11
Stap 3: De sneeuwbalmethode ..................................................................................................... 11
2.3.1 Flowchart .............................................................................................................................. 11
2.4 Data-analyse ............................................................................................................................... 11
Stap 1: beoordeling van de onderzoeksopzet artikelen ................................................................ 12
Stap 2: methodologische beoordeling ........................................................................................... 12
Stap 3: datamatrix.......................................................................................................................... 12
3 Onderzoekskwaliteit ........................................................................................................................... 13
3.1 Betrouwbaarheid ......................................................................................................................... 13
3.2 Validiteit ....................................................................................................................................... 13
3.3 Generaliseerbaarheid .................................................................................................................. 13
4 Ethiek en wet- en regelgeving ............................................................................................................ 14
5 Resultaten........................................................................................................................................... 15
5.1 Resultaten zoekstrategie ............................................................................................................. 15
5.2 Resultaten redactionele beoordeling ........................................................................................... 16
5.3 Resultaten naar methodologische beoordeling ........................................................................... 16
5.4 Resultaten zoekstrategie ............................................................................................................. 18
5.5 Inhoudelijke resultaten ................................................................................................................. 25
5.5.1 Cognitieve stoornissen bij COPD-patiënten ......................................................................... 25
5.5.2 Extra bevindingen ................................................................................................................. 26
6 Discussie ............................................................................................................................................ 27
7 Conclusie ............................................................................................................................................ 29
8 Aanbevelingen .................................................................................................................................... 30
Literatuurlijst .......................................................................................................................................... 31
4
