Risicomanagement
Hoofdstuk 4
4.1 Uitgangspunten van het risicomanagementproces
De uitgangspunten van het risicomanagementproces zijn de factoren die een organisatie moet
kennen om haar risico’s in eerste instantie te kunnen identificeren en beoordelen en later de
passende prioriteiten te kunnen bepalen ten aanzien van de gewenste risicobehandeling en de te
nemen maatregelen.
4.1.1 Interne en externe factoren
De organisatie krijgt niet alleen vorm door haar medewerkers, haar eigendommen en de middelen
die zij inzet bij haar processen, maar ook door haar structuur en juridische vorm. De omgeving van
de organisatie, haar afzetmarkten, wet- en regelgeving en de economische en maatschappelijke
context zijn medebepalend voor haar wijze van opereren. Samen bepalen deze interne en externe
factoren de omstandigheden die kunnen leiden tot risico’s voor de organisatie. Een ervaren
risicomanager kan zich zonder verdere analyse, na kennis te hebben genomen van de voorgaande
punten, een beeld vormen van de aard van de gevaren en risico’s waarmee de organisatie te maken
kan krijgen. (restaurant = voedselveiligheidsrisico’s).
De verdere risico-identificatie is dan vooral de concrete bepaling in hoeverre deze ‘globale’ risico’s
daadwerkelijk van toepassing zijn binnen de organisatie.
4.1.2 Risico’s in relatie met de doelstellingen
Organisatiedoelstellingen vormen een belangrijk uitgangspunt voor risicomanagement. Een gevaar
is pas een risico voor de organisatie wanneer het de realisatie van de doelstellingen van de
organisatie bedreigt (of van haar onderdelen/divisies en afdelingen). Een gevaar dat zich kan
voordoen terwijl de organisatieprocessen ongestoord door kunnen. De risico’s met de meest directe
of omvangrijke impact op de organisatiedoelstellingen worden vaak aangemerkt als toprisico’s
waarover actief gerapporteerd moet worden en die met voorrang beheerst moeten worden.
4.1.3 Risk bearing capacity
Risk bearing capacity staat voor het beschikbare vermogen van een organisatie om risico’s
financieel op te vangen. Het zelf kunnen dragen van risico, houdt in dat de organisatie kan
beschikken over voldoende eigen financiële middelen (eventueel vermeerderd met financiële
middelen die zij leent) om de gevolgen van schade en verliezen zelf te dragen en dus de realisatie van
de doelstellingen op een acceptabele wijze te kunnen voortzetten na een schade evenement.
De risk bearing capacity wordt op diverse manieren gemeten, afhankelijk van de financiële ratio’s
die voor een organisatie van belang zijn.
Om te kunnen bepalen hoeveel risico de organisatie kan dragen, moet een inschatting gemaakt
worden van haar financiële opvangkracht: hoeveel schade of verliezen kan zij opvangen voordat het
realiseren van de doelstellingen in gevaar komt? Om deze te kunnen bepalen moet de risicomanager
een aantal cijfers op een rij zetten. Op basis hiervan kunnen kengetallen worden berekend. Het gaat
hier om kengetallen als:
Rentabiliteit totale vermogen (percentage) totale resultaat van de onderneming (omzet –
alle kosten) te delen door het totale vermogen (eigen + vreemd vermogen) en de uitkomst
vermenigvuldigen met 100%. Dit kengetal geeft de winstgevendheid van de organisatie aan.
Rentabiliteit van het eigen vermogen (percentage) winst delen door het eigen vermogen en
de uitkomst te vermenigvuldigen met 100%. Dit percentage is belangrijk voor het aantrekken van
het eigen vermogen en moet daarom hoger zijn dan de rente op staatsobligaties, bij risicovolle
ondernemingen zelfs nog hoger.
, Break-evenomzet (percentage) totale vaste kosten delen door de verkooprijs per stuk
verminderd met de variabele kosten per stuk. Dit kengetal geeft aan bij welke omzet het bedrijf
quitte speelt, bepalen omzetterugval (bedrijfsschade).
Solvabiliteit (percentage) er zijn verschillende manieren om de solvabiliteit te berekenen.
Totale activa delen door het vreemd vermogen en de uitkomst te vermenigvuldigen met 100%.
Als norm geldt dat 150% tot 200% aanvaardbaar is.
Liquiditeit verschillende kengetallen, namelijk current ratio (vlottende activa gedeeld door
kort vreemd vermogen), quick ratio (vlottende activa exclusief voorraden gedeeld door kort
vreemd vermogen) en werkkapitaal (eigenvermogen + lang vreemd vermogen verminderd met
de vaste activa). De liquiditeitskengetallen geven aan hoe het is met de liquiditeit van de
organisatie.
Liquiditeit te laag = faillissement wanneer niet tijdig passende maatregelen worden genomen.
o Current ratio getal 2 = voor ondernemingen met weinig of geen voorraden gereed
product mag het ook lager zijn.
o Quick ratio getal 1
o Werkkapitaal = het bedrag waarmee het langdurig beschikbare vermogen de vaste activa
overtreft en geeft dus aan hoeveel lang vermogen beschikbaar is voor de financiering van
de vlottende activa.
Gouden balansregel (liquiditeitsgetal) vaste activa delen door het lange vermogen en de
uitkomst te vermenigvuldigen met 100%. Als het percentage onder de 100 ligt, is er een
overschot aan lang vermogen (= eigen vermogen + lang vreemd vermogen). Hiermee kunnen
vlottende activa worden gefinancierd en kunnen nieuwe investeringen worden gedaan.
Indien bankfinanciering van belang is, moet de organisatie de afspraken met banken over de
voorwaarden van financiering en de aan te houden vermogen en financiële ratio’s respecteren
financiële ratio’s moeten beheerst worden.
4.1.4 Risk appetite
Naast de risk bearing capaciteit vormt de houding van de organisatie ten aanzien van risico’s een
belangrijk uitgangspunt bij het bepalen of een risico ook inderdaad als zodanig wordt erkend en zo ja,
hoe groot het risico is en in hoeverre de organisatie maatregelen moet nemen om het risico te
beheersen.
Risk appetite = de bereidheid om risico’s te accepteren dan wel over te dragen of te beheersen. Risk
appetite wordt door meerdere zaken bepaald of beïnvloed. Hierbij is de persoonlijke houding van de
leden van een managementteam belangrijk: risicoattitude. Bij de risicoattitude onderscheiden we
twee uitersten:
1. Risico nemende attitude
2. Risicomijdende attitude
Een risico nemende attitude = een basishouding waarbij de bereidheid bestaat veel risico te nemen.
De organisaties kenmerken zich door een grote strategische flexibiliteit, innovativiteit en bereidheid
een commercieel avontuur aan te gaan. Allen de hoogst noodzakelijke maatregelen worden
genomen voor schadepreventie en risicofinanciering. Doordat hierdoor kosten worden bespaard, kan
de onderneming meer schade voor eigen rekening nemen. Een gelijksoortige strategie past bij
ondernemingen die over een goede inkomsten- en vermogenspositie beschikken en een
maximalisering van de winst op korte termijn nastreven. Tussen een basishouding waarbij veel risico
wordt genomen en een risicomijdende houding ligt een breed overgangsgebied. Hierbij streeft het
management naar een evenwicht beleid ten aanzien van risico’s.
Continuïteitsbedreigende risico’s worden door middel van verzekering gefinancierd en er zal een
doeltreffend en bedrijfseconomisch pakket van schadepreventieve maatregelen zijn genomen. Een
soortgelijke strategie past bij ondernemingen die zich oriënteren op continuïteit, een redelijke winst
en een op lange termijn veiliggestelde marktpositie. Een schadegebeurtenis dat kan leiden tot einde
Hoofdstuk 4
4.1 Uitgangspunten van het risicomanagementproces
De uitgangspunten van het risicomanagementproces zijn de factoren die een organisatie moet
kennen om haar risico’s in eerste instantie te kunnen identificeren en beoordelen en later de
passende prioriteiten te kunnen bepalen ten aanzien van de gewenste risicobehandeling en de te
nemen maatregelen.
4.1.1 Interne en externe factoren
De organisatie krijgt niet alleen vorm door haar medewerkers, haar eigendommen en de middelen
die zij inzet bij haar processen, maar ook door haar structuur en juridische vorm. De omgeving van
de organisatie, haar afzetmarkten, wet- en regelgeving en de economische en maatschappelijke
context zijn medebepalend voor haar wijze van opereren. Samen bepalen deze interne en externe
factoren de omstandigheden die kunnen leiden tot risico’s voor de organisatie. Een ervaren
risicomanager kan zich zonder verdere analyse, na kennis te hebben genomen van de voorgaande
punten, een beeld vormen van de aard van de gevaren en risico’s waarmee de organisatie te maken
kan krijgen. (restaurant = voedselveiligheidsrisico’s).
De verdere risico-identificatie is dan vooral de concrete bepaling in hoeverre deze ‘globale’ risico’s
daadwerkelijk van toepassing zijn binnen de organisatie.
4.1.2 Risico’s in relatie met de doelstellingen
Organisatiedoelstellingen vormen een belangrijk uitgangspunt voor risicomanagement. Een gevaar
is pas een risico voor de organisatie wanneer het de realisatie van de doelstellingen van de
organisatie bedreigt (of van haar onderdelen/divisies en afdelingen). Een gevaar dat zich kan
voordoen terwijl de organisatieprocessen ongestoord door kunnen. De risico’s met de meest directe
of omvangrijke impact op de organisatiedoelstellingen worden vaak aangemerkt als toprisico’s
waarover actief gerapporteerd moet worden en die met voorrang beheerst moeten worden.
4.1.3 Risk bearing capacity
Risk bearing capacity staat voor het beschikbare vermogen van een organisatie om risico’s
financieel op te vangen. Het zelf kunnen dragen van risico, houdt in dat de organisatie kan
beschikken over voldoende eigen financiële middelen (eventueel vermeerderd met financiële
middelen die zij leent) om de gevolgen van schade en verliezen zelf te dragen en dus de realisatie van
de doelstellingen op een acceptabele wijze te kunnen voortzetten na een schade evenement.
De risk bearing capacity wordt op diverse manieren gemeten, afhankelijk van de financiële ratio’s
die voor een organisatie van belang zijn.
Om te kunnen bepalen hoeveel risico de organisatie kan dragen, moet een inschatting gemaakt
worden van haar financiële opvangkracht: hoeveel schade of verliezen kan zij opvangen voordat het
realiseren van de doelstellingen in gevaar komt? Om deze te kunnen bepalen moet de risicomanager
een aantal cijfers op een rij zetten. Op basis hiervan kunnen kengetallen worden berekend. Het gaat
hier om kengetallen als:
Rentabiliteit totale vermogen (percentage) totale resultaat van de onderneming (omzet –
alle kosten) te delen door het totale vermogen (eigen + vreemd vermogen) en de uitkomst
vermenigvuldigen met 100%. Dit kengetal geeft de winstgevendheid van de organisatie aan.
Rentabiliteit van het eigen vermogen (percentage) winst delen door het eigen vermogen en
de uitkomst te vermenigvuldigen met 100%. Dit percentage is belangrijk voor het aantrekken van
het eigen vermogen en moet daarom hoger zijn dan de rente op staatsobligaties, bij risicovolle
ondernemingen zelfs nog hoger.
, Break-evenomzet (percentage) totale vaste kosten delen door de verkooprijs per stuk
verminderd met de variabele kosten per stuk. Dit kengetal geeft aan bij welke omzet het bedrijf
quitte speelt, bepalen omzetterugval (bedrijfsschade).
Solvabiliteit (percentage) er zijn verschillende manieren om de solvabiliteit te berekenen.
Totale activa delen door het vreemd vermogen en de uitkomst te vermenigvuldigen met 100%.
Als norm geldt dat 150% tot 200% aanvaardbaar is.
Liquiditeit verschillende kengetallen, namelijk current ratio (vlottende activa gedeeld door
kort vreemd vermogen), quick ratio (vlottende activa exclusief voorraden gedeeld door kort
vreemd vermogen) en werkkapitaal (eigenvermogen + lang vreemd vermogen verminderd met
de vaste activa). De liquiditeitskengetallen geven aan hoe het is met de liquiditeit van de
organisatie.
Liquiditeit te laag = faillissement wanneer niet tijdig passende maatregelen worden genomen.
o Current ratio getal 2 = voor ondernemingen met weinig of geen voorraden gereed
product mag het ook lager zijn.
o Quick ratio getal 1
o Werkkapitaal = het bedrag waarmee het langdurig beschikbare vermogen de vaste activa
overtreft en geeft dus aan hoeveel lang vermogen beschikbaar is voor de financiering van
de vlottende activa.
Gouden balansregel (liquiditeitsgetal) vaste activa delen door het lange vermogen en de
uitkomst te vermenigvuldigen met 100%. Als het percentage onder de 100 ligt, is er een
overschot aan lang vermogen (= eigen vermogen + lang vreemd vermogen). Hiermee kunnen
vlottende activa worden gefinancierd en kunnen nieuwe investeringen worden gedaan.
Indien bankfinanciering van belang is, moet de organisatie de afspraken met banken over de
voorwaarden van financiering en de aan te houden vermogen en financiële ratio’s respecteren
financiële ratio’s moeten beheerst worden.
4.1.4 Risk appetite
Naast de risk bearing capaciteit vormt de houding van de organisatie ten aanzien van risico’s een
belangrijk uitgangspunt bij het bepalen of een risico ook inderdaad als zodanig wordt erkend en zo ja,
hoe groot het risico is en in hoeverre de organisatie maatregelen moet nemen om het risico te
beheersen.
Risk appetite = de bereidheid om risico’s te accepteren dan wel over te dragen of te beheersen. Risk
appetite wordt door meerdere zaken bepaald of beïnvloed. Hierbij is de persoonlijke houding van de
leden van een managementteam belangrijk: risicoattitude. Bij de risicoattitude onderscheiden we
twee uitersten:
1. Risico nemende attitude
2. Risicomijdende attitude
Een risico nemende attitude = een basishouding waarbij de bereidheid bestaat veel risico te nemen.
De organisaties kenmerken zich door een grote strategische flexibiliteit, innovativiteit en bereidheid
een commercieel avontuur aan te gaan. Allen de hoogst noodzakelijke maatregelen worden
genomen voor schadepreventie en risicofinanciering. Doordat hierdoor kosten worden bespaard, kan
de onderneming meer schade voor eigen rekening nemen. Een gelijksoortige strategie past bij
ondernemingen die over een goede inkomsten- en vermogenspositie beschikken en een
maximalisering van de winst op korte termijn nastreven. Tussen een basishouding waarbij veel risico
wordt genomen en een risicomijdende houding ligt een breed overgangsgebied. Hierbij streeft het
management naar een evenwicht beleid ten aanzien van risico’s.
Continuïteitsbedreigende risico’s worden door middel van verzekering gefinancierd en er zal een
doeltreffend en bedrijfseconomisch pakket van schadepreventieve maatregelen zijn genomen. Een
soortgelijke strategie past bij ondernemingen die zich oriënteren op continuïteit, een redelijke winst
en een op lange termijn veiliggestelde marktpositie. Een schadegebeurtenis dat kan leiden tot einde
