ZSO: Introductie histopathologie
Achtergrond:
Het ontstaan en de ontwikkeling van ziekten worden verklaard door afwijkingen op cellulair
niveau, die gepaard gaan met functionele veranderingen. Deze komen vaak tot uiting in
structurele veranderingen van de betreffende cellen en daarmee van de weefsels waarvan
die cellen deel uitmaken. De manier waarop een weefsel na beschadiging reageert hangt
onder meer af van de aard van het beschadigde weefsel. Voor begrip van de ontwikkeling
van ziekten is het dan ook nodig om de verschillende weefseltypen van elkaar te kunnen
onderscheiden. De organisatie van weefsels loopt sterk uiteen maar gelukkig zijn hierin
enkele hoofdlijnen herkenbaar, zeker als uitgegaan wordt van de embryonale herkomst van
de verschillende weefseltypen.
Met ‘cytologie’ en ‘histologie’ worden respectievelijk cellen en weefsels bestudeerd door
middel van microscopie. Het medisch specialisme ‘pathologie’ onderzoekt structurele en
functionele veranderingen in cellen en weefsels van patiënten om een diagnose van het
ziektebeeld vast te stellen. Vanuit wetenschappelijke invalshoek onderzoekt de pathologie
het mechanisme van ontwikkeling van ziekte, de ‘pathogenese’. Voor dit onderzoek worden,
naast andere technieken, cytologie en histologie veel gebruikt. In Epicurus leer je de
beginselen zelf toepassen.
Voor histologie zijn dunne coupes (snedes, plakjes) van het weefsel nodig omdat alleen
deze doorgankelijk zijn voor licht. Vers verkregen weefsel wordt eerst gefixeerd om de
structuur van cellen en weefsels zo goed mogelijk vast te leggen en te behouden. De
chemicaliën in het fixatief crosslinken, denatureren en inactiveren enzymen, structurele
eiwitten en/of fosfolipiden; hiermee wordt ook het metabolisme van cellen gestopt. Een veel
gebruikt fixatief is formaline, waarin het formaldehyde reageert met aminogroepen in
eiwitten. Het gefixeerde weefsel wordt geïmpregneerd met een verwarmd, vloeibaar
inbedmiddel dat het weefsel geheel doordringt en na afkoeling of polymerisatie stevig wordt;
veel gebruikt worden paraffine en bepaalde plastics. Van het nu stevig ingebedde weefsel
worden met een microtoom coupes van circa 4 µm dikte gesneden die op een objectglas
worden geplakt. Om contrast in deze heel dunne coupes te verkrijgen worden de glaasjes
met coupes achtereenvolgens in contact gebracht met verschillende kleurstoffen die aan
verschillende componenten van cellen en weefsels meer of minder sterk adsorberen. Zeer
veel toegepast is de HE-kleuring: het hematoxyline (H) bindt nucleïnezuren (DNA, RNA) en
kleurt donkerblauw terwijl het eosine (E) onder meer aminogroepen van eiwitten bindt en
deze roze-rood kleurt. Na kleuring wordt het preparaat onder een dekglaasje ingesloten.
Een andere methode om weefsel te fixeren is door het zeer snel te bevriezen in vloeibare
N2. Van het harde, ingevroren weefsel worden in een gekoeld microtoom (-20 °C) dunne
coupes gesneden. Na drogen kunnen de coupes op kamertemperatuur worden gekleurd.
Om vast te kunnen stellen of een bepaald weefsel afwijkend is moet dit worden vergeleken
met weefsel waarvan vaststaat dat dit ‘normaal’ is.
De student kan:
• De embryonale herkomst van epitheliale en mesenchymale weefsels benoemen.
• Kan in histologische preparaten epitheliale en mesenchymale weefsels onderscheiden.
Achtergrond:
Het ontstaan en de ontwikkeling van ziekten worden verklaard door afwijkingen op cellulair
niveau, die gepaard gaan met functionele veranderingen. Deze komen vaak tot uiting in
structurele veranderingen van de betreffende cellen en daarmee van de weefsels waarvan
die cellen deel uitmaken. De manier waarop een weefsel na beschadiging reageert hangt
onder meer af van de aard van het beschadigde weefsel. Voor begrip van de ontwikkeling
van ziekten is het dan ook nodig om de verschillende weefseltypen van elkaar te kunnen
onderscheiden. De organisatie van weefsels loopt sterk uiteen maar gelukkig zijn hierin
enkele hoofdlijnen herkenbaar, zeker als uitgegaan wordt van de embryonale herkomst van
de verschillende weefseltypen.
Met ‘cytologie’ en ‘histologie’ worden respectievelijk cellen en weefsels bestudeerd door
middel van microscopie. Het medisch specialisme ‘pathologie’ onderzoekt structurele en
functionele veranderingen in cellen en weefsels van patiënten om een diagnose van het
ziektebeeld vast te stellen. Vanuit wetenschappelijke invalshoek onderzoekt de pathologie
het mechanisme van ontwikkeling van ziekte, de ‘pathogenese’. Voor dit onderzoek worden,
naast andere technieken, cytologie en histologie veel gebruikt. In Epicurus leer je de
beginselen zelf toepassen.
Voor histologie zijn dunne coupes (snedes, plakjes) van het weefsel nodig omdat alleen
deze doorgankelijk zijn voor licht. Vers verkregen weefsel wordt eerst gefixeerd om de
structuur van cellen en weefsels zo goed mogelijk vast te leggen en te behouden. De
chemicaliën in het fixatief crosslinken, denatureren en inactiveren enzymen, structurele
eiwitten en/of fosfolipiden; hiermee wordt ook het metabolisme van cellen gestopt. Een veel
gebruikt fixatief is formaline, waarin het formaldehyde reageert met aminogroepen in
eiwitten. Het gefixeerde weefsel wordt geïmpregneerd met een verwarmd, vloeibaar
inbedmiddel dat het weefsel geheel doordringt en na afkoeling of polymerisatie stevig wordt;
veel gebruikt worden paraffine en bepaalde plastics. Van het nu stevig ingebedde weefsel
worden met een microtoom coupes van circa 4 µm dikte gesneden die op een objectglas
worden geplakt. Om contrast in deze heel dunne coupes te verkrijgen worden de glaasjes
met coupes achtereenvolgens in contact gebracht met verschillende kleurstoffen die aan
verschillende componenten van cellen en weefsels meer of minder sterk adsorberen. Zeer
veel toegepast is de HE-kleuring: het hematoxyline (H) bindt nucleïnezuren (DNA, RNA) en
kleurt donkerblauw terwijl het eosine (E) onder meer aminogroepen van eiwitten bindt en
deze roze-rood kleurt. Na kleuring wordt het preparaat onder een dekglaasje ingesloten.
Een andere methode om weefsel te fixeren is door het zeer snel te bevriezen in vloeibare
N2. Van het harde, ingevroren weefsel worden in een gekoeld microtoom (-20 °C) dunne
coupes gesneden. Na drogen kunnen de coupes op kamertemperatuur worden gekleurd.
Om vast te kunnen stellen of een bepaald weefsel afwijkend is moet dit worden vergeleken
met weefsel waarvan vaststaat dat dit ‘normaal’ is.
De student kan:
• De embryonale herkomst van epitheliale en mesenchymale weefsels benoemen.
• Kan in histologische preparaten epitheliale en mesenchymale weefsels onderscheiden.
