Proefdierkunde: inleiding
Wat is een proefdier?
Bij wet: ieder levend en gewerveld dier dat bedoeld is om gebruik te
maken bij proefdierexperimenten, inclusief vrijgevende en/of zich
voortplanten larvale vormen
Voorbeeld: kikkervisje
Herkomst van proefdieren:
- Zijn speciaal gekweekt voor proefdierexperimenten; bij een fokker of
leverancier
- Primaten; kan als proefdier maar je moet daarvoor een goede reden
hebben => motiveren en een goedkeuring voor krijgen
- De handelingen moet ook een goed gekeurd zijn => ethisch comité
Geen proefdier
- een dier dat gevangen is in het wild
- een dier dat verloren, achtergelaten is
- verwilderde dieren
- het gebruik van mensapen (is verboden sinds 2009)
Welke proefdieren zijn er?
In Vlaanderen: 200 000 Proefdieren per jaar
- 2/3 Is muizen
- 15% kippen
- Zebravissen
- Ratten
- en alle andere dieren komen veel minder voort
voor de UA: 10 800 proefdieren
65% van de dieren zijn muizen, ook vogels,
Europese unie:
- 9miljoen proefdieren per jaar
- Muizen (4mil), vissen, ratten en vogels
België:
- Verbruik van 400 000 proefdieren per jaar
- Andere landen scoren hoger: bv Spanje 1miljoen, Frankrijk
1,8miljoen
,Er zijn heel veel dieren die geweekt worden maar uiteindelijk niet gebruikt
worden in het experiment => kweekoverschotten
Kweekproefdieren: gekweekt voor proefdierexperimenten maar uiteindelijk
niet gebruikt voor het experimenten
Wat is een dierproef?
Er worden proefdieren gebruikt in het proefdierexperiment, en dat
dier kan ongerief ondervinden
Elke handeling dat je doet dat leidt tot ontwikkeling van een
genetisch gemodificeerde lijn
Het verder kweken van die genetisch gemodificeerde dieren dat kan
zorgen voor dat het fenotype pijnlijk is of leidt tot een ongemak
( alle drie oplijsten voor het examen!!!!)
Wat zijn geen dierproeven?
- een dier observeren in de natuur
- een dier doden (volgens humane methode)
- proeven op dode gewervelde dieren
- proeven op ongewervelde dieren (uitzonderingen mogelijk bv
octopus)
- dierproeven mogen enkel uitgevoerd worden als er geen alternatief
is
ongerief:
- minimale pijndrempel = prikken van een naald
- meer dan pijn alleen
ook stress, alleen- zijn, angst, ziekte, speciale voeding
- schaal 1-4 terminaal (SV1, dierproef volledig onder verdoving),
- beperkt (SV2), => een naald bv
- matig (SV3) => injectie => dier wordt ziek
- ernstig (SV4) => verlammen, hartinfarct, …
- onderzoekers zijn verplicht ongerief te beperken
waarom dierproeven?
- Wetenschappelijk onderzoek voornamelijk (95%)
Specifiek voor farmaceutische industrie
Algemene toxicologie
Studies met enkelvoudige dosis ( single dosis)
, - Men probeert de maximale dosis te bepalen dat aan een proefdier
kan gegeven worden zonder dood te gaan
- Aan het tweede dier wordt een hogere dosis gegeven en aan de
derde nog een hogere, => men probeert zo te ondervinden hoe ver
een dier kan gaan tot die serieuze ongemakken kan ondergaan
Minimum 2 verschillende manieren van toedienen => want manier
van toediening kan verschillen
Minstens 2 verschillende proefdieren (knaagdier vs. niet knaagdier)
Studies met meervoudige dosis (repeated dose)
Er wordt een dosis ingediend en een paar dagen opnieuw en zo
verder
- Subchronisch: 3-7 dagen, 14 dagen,1 maand,3maanden
- Chronisch: 6,9,12 maanden => om de maand een dosis toedienen
Doel: zien of een geneesmiddel na een herhaalde tijd toxisch wordt
Wat wordt opgevolgd?
- Acute toxiciteit: gaat het dier dood?
- (sub) chronische toxiciteit => mortaliteit door accumulatie van stof?
- Klinische observaties (o.a. algemene conditie, gedrag, eten/ drinken)
- Lichaamsgewicht=> 10% afname in gewicht = toxisch effect
Safety pharmacology
Er wordt bekeken of het medicijn effect heeft op bepaalde organen
van het dier
Centraal zenuwstelsel
Er wordt getest op sensorische functies en reflexen
- Visual placing reflex: rat met staart omhoog gehouden => het dier
zou zijn voorpoten moet streken; bij normale omstandigheden
- Eyeblink reflex: met een staafje de oogleden raken => knipperen
- Pinch reflex: knijpen in het poot => poot terugtrekken
- Hindlimb extension: reflex : staart omhoog houden => de twee
achterpoten streken
Er wordt gekeken naar de spierkracht
- Meting grijpkracht => rat grijpt een meetinstrument => met staart
naar achter trekken => totdat het dier loslaat =>> de kracht wordt
gemeten
- Wire suspension test => een draad laten grijpen, hoelang die het
kan vasthouden
Testen van motorcoordinatie, evenwicht, behendigheid,ataxie
Wat is een proefdier?
Bij wet: ieder levend en gewerveld dier dat bedoeld is om gebruik te
maken bij proefdierexperimenten, inclusief vrijgevende en/of zich
voortplanten larvale vormen
Voorbeeld: kikkervisje
Herkomst van proefdieren:
- Zijn speciaal gekweekt voor proefdierexperimenten; bij een fokker of
leverancier
- Primaten; kan als proefdier maar je moet daarvoor een goede reden
hebben => motiveren en een goedkeuring voor krijgen
- De handelingen moet ook een goed gekeurd zijn => ethisch comité
Geen proefdier
- een dier dat gevangen is in het wild
- een dier dat verloren, achtergelaten is
- verwilderde dieren
- het gebruik van mensapen (is verboden sinds 2009)
Welke proefdieren zijn er?
In Vlaanderen: 200 000 Proefdieren per jaar
- 2/3 Is muizen
- 15% kippen
- Zebravissen
- Ratten
- en alle andere dieren komen veel minder voort
voor de UA: 10 800 proefdieren
65% van de dieren zijn muizen, ook vogels,
Europese unie:
- 9miljoen proefdieren per jaar
- Muizen (4mil), vissen, ratten en vogels
België:
- Verbruik van 400 000 proefdieren per jaar
- Andere landen scoren hoger: bv Spanje 1miljoen, Frankrijk
1,8miljoen
,Er zijn heel veel dieren die geweekt worden maar uiteindelijk niet gebruikt
worden in het experiment => kweekoverschotten
Kweekproefdieren: gekweekt voor proefdierexperimenten maar uiteindelijk
niet gebruikt voor het experimenten
Wat is een dierproef?
Er worden proefdieren gebruikt in het proefdierexperiment, en dat
dier kan ongerief ondervinden
Elke handeling dat je doet dat leidt tot ontwikkeling van een
genetisch gemodificeerde lijn
Het verder kweken van die genetisch gemodificeerde dieren dat kan
zorgen voor dat het fenotype pijnlijk is of leidt tot een ongemak
( alle drie oplijsten voor het examen!!!!)
Wat zijn geen dierproeven?
- een dier observeren in de natuur
- een dier doden (volgens humane methode)
- proeven op dode gewervelde dieren
- proeven op ongewervelde dieren (uitzonderingen mogelijk bv
octopus)
- dierproeven mogen enkel uitgevoerd worden als er geen alternatief
is
ongerief:
- minimale pijndrempel = prikken van een naald
- meer dan pijn alleen
ook stress, alleen- zijn, angst, ziekte, speciale voeding
- schaal 1-4 terminaal (SV1, dierproef volledig onder verdoving),
- beperkt (SV2), => een naald bv
- matig (SV3) => injectie => dier wordt ziek
- ernstig (SV4) => verlammen, hartinfarct, …
- onderzoekers zijn verplicht ongerief te beperken
waarom dierproeven?
- Wetenschappelijk onderzoek voornamelijk (95%)
Specifiek voor farmaceutische industrie
Algemene toxicologie
Studies met enkelvoudige dosis ( single dosis)
, - Men probeert de maximale dosis te bepalen dat aan een proefdier
kan gegeven worden zonder dood te gaan
- Aan het tweede dier wordt een hogere dosis gegeven en aan de
derde nog een hogere, => men probeert zo te ondervinden hoe ver
een dier kan gaan tot die serieuze ongemakken kan ondergaan
Minimum 2 verschillende manieren van toedienen => want manier
van toediening kan verschillen
Minstens 2 verschillende proefdieren (knaagdier vs. niet knaagdier)
Studies met meervoudige dosis (repeated dose)
Er wordt een dosis ingediend en een paar dagen opnieuw en zo
verder
- Subchronisch: 3-7 dagen, 14 dagen,1 maand,3maanden
- Chronisch: 6,9,12 maanden => om de maand een dosis toedienen
Doel: zien of een geneesmiddel na een herhaalde tijd toxisch wordt
Wat wordt opgevolgd?
- Acute toxiciteit: gaat het dier dood?
- (sub) chronische toxiciteit => mortaliteit door accumulatie van stof?
- Klinische observaties (o.a. algemene conditie, gedrag, eten/ drinken)
- Lichaamsgewicht=> 10% afname in gewicht = toxisch effect
Safety pharmacology
Er wordt bekeken of het medicijn effect heeft op bepaalde organen
van het dier
Centraal zenuwstelsel
Er wordt getest op sensorische functies en reflexen
- Visual placing reflex: rat met staart omhoog gehouden => het dier
zou zijn voorpoten moet streken; bij normale omstandigheden
- Eyeblink reflex: met een staafje de oogleden raken => knipperen
- Pinch reflex: knijpen in het poot => poot terugtrekken
- Hindlimb extension: reflex : staart omhoog houden => de twee
achterpoten streken
Er wordt gekeken naar de spierkracht
- Meting grijpkracht => rat grijpt een meetinstrument => met staart
naar achter trekken => totdat het dier loslaat =>> de kracht wordt
gemeten
- Wire suspension test => een draad laten grijpen, hoelang die het
kan vasthouden
Testen van motorcoordinatie, evenwicht, behendigheid,ataxie
