CRIMINOLOGIE VAN DE
STRAFRECHTSBEDELNG
SAMENVATTING 2024/2025
,Inhoud
Inleiding..............................................................................................................................................................................................3
1. Hoe denken we over misdrijf en straf.........................................................................................................................................3
2. Logica van de strafrechtsketen..................................................................................................................................................4
Geschiedenis van de strafrechtsketen...............................................................................................................................................7
1. Ancien Régime (17de -18de eeuw)...............................................................................................................................................7
2. De Verlichting (18de eeuw)..........................................................................................................................................................7
3. Het Positivisme (2de helft 19de eeuw)..........................................................................................................................................9
4. Het Sociaal Verweer (19de – 20ste eeuw)..................................................................................................................................10
5. Het Nieuw Sociaal Verweer (20ste eeuw)..................................................................................................................................10
6. Recentere ontwikkelingen........................................................................................................................................................11
Maatschappelijke ontwikkelingen als katalysator.....................................................................................................................12
Herstelrecht...............................................................................................................................................................................12
Opsporing.........................................................................................................................................................................................14
1. Politie als actor in de strafrechtsketen......................................................................................................................................14
wetgevend kader.......................................................................................................................................................................14
de politiefunctie.........................................................................................................................................................................17
Discretionaire ruimte.................................................................................................................................................................20
Community oriented policing....................................................................................................................................................23
Diversiteit..................................................................................................................................................................................26
2. Instroom, doorstroom en uitstroom in de strafrechtsketen.......................................................................................................30
Meten........................................................................................................................................................................................30
Registratie.................................................................................................................................................................................32
3. Gastcolleges.............................................................................................................................................................................40
Discretionaire ruimte (l. de vocht).............................................................................................................................................40
Lokale recherche dienst gent (c. Van gaever)..........................................................................................................................47
professionalisering (A. mangelschots)......................................................................................................................................53
Vervolging........................................................................................................................................................................................56
1. Inleiding: de logica van de strafrechtsketen.............................................................................................................................56
2. Voornaamste actoren...............................................................................................................................................................57
Minister van Justitie..................................................................................................................................................................57
Openbaar Ministerie..................................................................................................................................................................57
Onderzoeksrechter...................................................................................................................................................................59
3. Vervolgbeslissing: Instroom, doorstroom, uitstroom................................................................................................................60
4. Gastcolleges.............................................................................................................................................................................66
Openbaar ministerie..................................................................................................................................................................66
1
, ONderzoeksrechter...................................................................................................................................................................73
Straftoemeting..................................................................................................................................................................................77
1. Herhaling: instellen strafvordering............................................................................................................................................77
2. Inleidende begrippen................................................................................................................................................................77
3. De kunst van het straftoemeten...............................................................................................................................................80
4. Soorten straffen........................................................................................................................................................................81
Hoofdstraffen.............................................................................................................................................................................82
Bijkomende straffen..................................................................................................................................................................88
Bijkomende straffen – rechtspersonen.....................................................................................................................................91
5. Modaliteiten van de strafoplegging...........................................................................................................................................91
effectief, uitstel, opschroting & probatie....................................................................................................................................91
Minimum- en maximum: hoger of lager?..................................................................................................................................92
6. Dispariteit..................................................................................................................................................................................94
Verschillen in de straftoemeting: hoe?......................................................................................................................................95
Strafuitvoering..................................................................................................................................................................................98
1. Algemeen kader.......................................................................................................................................................................98
Strafuitvoering en de opkomst van de gevangenisstraf...........................................................................................................98
Strafuitvoeringsbeleid.............................................................................................................................................................100
2. Actoren...................................................................................................................................................................................101
FOD justitie.............................................................................................................................................................................101
de gemeenschappen..............................................................................................................................................................102
gedetineerden.........................................................................................................................................................................103
3. Interne rechtspositie...............................................................................................................................................................105
Aspecten van de rechtspositie van gedetineerden.................................................................................................................105
Interne rechtspositie van gedetineerden................................................................................................................................106
4. Toekomst gevangeniswezen..................................................................................................................................................111
evaluatie strafuitvoering..........................................................................................................................................................111
toekomst gevangenis..............................................................................................................................................................112
5. Gastcolleges...........................................................................................................................................................................113
Externe rechtspositie (E. Maes)..............................................................................................................................................113
Internering (J D’Heedene).......................................................................................................................................................125
Begeleide zelfstudie.......................................................................................................................................................................144
BZ 1 – politielegitimiteit en morele dilemma’s............................................................................................................................144
Creatief met complementariteiten, contradicties en onhaalbaarheden: Een verkenning van vier wegen naar een betere
politiezorg – J. Maesschalck...................................................................................................................................................144
Morele dilemma's binnen de politie. Legitimiteit onder druk? – Feys & Verhage...................................................................145
Les..........................................................................................................................................................................................146
BZ2 – Volksrechtspraak.............................................................................................................................................................148
2
, Redenen genoeg waarom het hof van assisen moet blijven – A. Bloch................................................................................148
Assisenprocedure in België: blinde machine van veroordelingen – J. Flamme.....................................................................148
Het hof van assisen 2.0. Succesvolle reboot of herhaalde system crash? - Maes & Vanthienen.........................................149
'Ge moet daar in gezeten hebben om dat te begrijpen' - Noelmans & Beyens.....................................................................150
Les..........................................................................................................................................................................................151
Artikel: Onderzoek naar dispariteit.................................................................................................................................................154
Buitenwettelijke factoren.............................................................................................................................................................154
De persoon van de verdachte/dader......................................................................................................................................154
De persoon van de rechter.....................................................................................................................................................158
Structurele context van de straftoemeting..............................................................................................................................159
Inleiding
1. Hoe denken we over misdrijf en straf
Dit is een slingerbeweging van het strafrecht doorgeen de tijd /
geschiedenis !! soms kijken we eerder naar
de daad en soms eerder naar de dader
3
, Ancien Régime (tot aan de 18de E)
Willekeur, recht op bestraffing was alleenrecht koning, bekentenis afdwingen,
voorbeeldstraffen, “wrede Middeleeuwen” versus recent onderzoek
Voornamelijk focus op vergelding (= je hebt iets gedaan en wordt hiervoor gestraft) en
afschrikking (algemene preventie)
Verlichting en Klassiek Strafrecht (18-19 e E)
De mens is een rationeel wezen, sociaal contract, Magna Charta van het strafrecht (legaliteit-
proportionaliteit- subsidiariteit), vaste straffen, geen individualisering, schuldnotie centraal
Voornamelijk focus op vergelding (maar ifv sociaal contract), algemene preventie
(afschrikking), bijzondere preventie (gevangenisstraf)
Positivisme (2de helft 19e E)
Misdrijf gevolg causale factoren, de mens heeft geen vrije keuze, gedetermineerd, sociaal
gevaarlijkheid, Magna Charta op de helling, verschuiving van daad naar dader, sanctie
Vergelding = zinloos? Focus op bijzondere preventie en resocialisatie (sanctie)
Sociaal Verweer (2de helft 19e E)
De maatschappij beschermen (‘verweren’), de mens heeft een ‘zekere vrijheid’, het
eclecticisme van Prins
‘Normale’ delinquenten versus andere delinquenten, straffen versus maatregelen
(“geestesgestoorden en jeugdigen”)
Na WO II
Overgangsfase, bloei, welvaartstaat en verzorgingsstaat
Uitbouw sociale vangnetten
Nieuw Sociaal Verweer (na WO II)
Aandacht voor persoonlijkheid & sociaal milieu (cfr. ‘oud’ sociaal verweer), individualisering,
mét aandacht voor de rechtspositie van de dader (legaliteit)
Resocialisatie centraal
Vandaag = diverse stromingen
- Straf = diverse straffen
o De strafdoelen die in theorie gegeven worden aan een straf, worden in de praktijk niet altijd gerealiseerd
Streven naar evenwicht tussen vergelding, afschrikking, resocialisatie en herstel.
o Resocialisatie als functie van een (gevangenis)straf: wat vinden jullie daar van? Mensen die hebben
gepland om een daad te plegen, gaan niet worden afgeschrikt worden van een verhoogde gevangenisstraf
- Rechter als koorddanser - publieke opinie
o Tussen gelijkheid en individualisatie
o In klassieke strafrecht moest de rechter enkel de straf uitspreken maar nu zijn we steeds meer gaan
individualiseren en we andere factoren dan enkel de pure daad gaan bekijken
- Voormalig Minister van Justitie Koen Geens: 3 fases hervormingen strafrecht, strafprocesrecht, strafuitvoeringsrecht
- Vandaag hebben we een nieuw strafwetboek (2026)
2. Logica van de strafrechtsketen
Misdrijf
Trechter
straftoemeti strafuitvoeri
opsporing vervolging
ng ng
4
,Misdrijf
= Door de wet omschreven gedrag waarop een straf is gesteld die in de wet is bepaald
- Dark number vs. misdrijven die in de trechter terecht komen
- We volgen een klassiek patroon, maar in de meeste gevallen gaat dit niet exact zo gebeuren niet alle zaken
komen in de strafuitvoering terecht (dit is in principe goed, want onze keten zou dit niet aankunnen)
o In elk echelon is er ook uitstroom
- 700 000 - 750 000 misdrijven/jaar bezorgd aan OM
o Slechts een klein deel ervan (35 000-55 000/jaar, 5%-7%) worden door de strafrechter behandeld
o Een klein deel daarvan (18 000/jaar) leidt tot hechtenis/gevangenisstraf
Verregaande juridisering
Overreglementering en uitbreiding van strafrecht maar investeringen voor justitie volgden niet
- “We hebben het strafrecht verwaarloosd”
- Gevangenissen zitten overvol, coördinatie tussen diverse actoren loopt soms mank
Overlopen/opstroppen trechter: onbeheersbare hoeveelheid straffen en het onvermogen om die uitgesproken straffen
adequaat uit te voeren
- Tast efficiëntie van het strafrecht aan en zorgt voor uitholling
Ruimte voor beleid
“Beleid voeren”
Klassieke strafrecht: geen ruimte voor beleid (magna charta)
Oud sociaal verweer: creatie beleidsruimte op echelon SU en deels ST
- Vb. voorwaardelijke invrijheidsstelling, verzachtende omstandigheden
Nieuw sociaal verweer: creatie beleidsruimte op elk echelon Je kan gaan individualiseren of je kan ervoor zorgen dat de straf
omschreven in de wet anders wordt uitgesproken
- Vb. praetoriaanse probatie, Bemiddeling en Maatregelen, probatie, penitentiair verlof
Keuzes maken bij de opsporing
(Lokale en federale) politie, bijzondere inspectiediensten, douane,..
- Politie legt schriftelijk vast in processen-verbaal
Wettelijk geen autonomie (geen politiesepot*) moeten alles verbaliseren en doorgeven aan OM
Opsporingsonderzoek onder leiding van het Openbaar Ministerie (OM) (90%)
- Dwangmaatregelen: vordering tot onderzoek, onder leiding van de onderzoeksrechter (gerechtelijk onderzoek, 10%)
- Quid: staat dit op de helling?
Keuzes maken bij de vervolging
Logica van de strafrechtelijke reactie op misdrijven:
“Eens een misdrijf is opgespoord en vastgesteld, wordt het aan de strafrechter voorgelegd met het oog op
beoordeling en eventuele bestraffing”
In de realiteit: eerder een uitzondering dan regel!
Opsporings- en vervolgingsbeleid: richtlijnen minister van Justitie en omzendbrieven College PG’s COLs (= bindend voor alle
leden OM)
5
, - Maar binnen de grenzen bepaald door de minister van Justitie/College PG’s kan het OM eigen accenten leggen
Opportuniteitsbeginsel: het OM kan beslissen om wel/niet tot vervolging over te gaan
OM als spilfiguur!
- Zondergevolgstellingen (65-70%) waarvan
technische zondergevolgstellingen (+- 65%) en
zondergevolgstellingen wegens opportuniteits-
redenen (+- 35%)
- Buitenrechtelijke afhandeling op
parketniveau (bvb MS, B&M)
- Beslissen tot vervolgen
Keuzes maken bij de straftoemeting
Een strafrechtelijke reactie op een misdrijf is de uitzondering
Instellen strafvordering via:
- OM (OM/PdK heeft vervolgingsmonopolie)
Uitzonderingen, zoals:
- Via Raadkamer (na vordering OM) na afsluiting gerechtelijk onderzoek door onderzoeksrechter
- Door het slachtoffer
De rechter als koorddanser
Straftoemeting: geen automatisme
- Legaliteitsbeginsel
- Breed straffenarsenaal en geen straftoemetingsrichtlijnen
- Recht om te straffen werd vanaf het positivisme/sociaal verweer verlegd:
o De objectieve zwaarwichtigheid van de daad (klassieke leer, vaste straffen, “la bouche de la loi”) de
persoonlijkheid van de dader
Misdrijf in wet, maar de concrete straf moet niet op voorhand in de wet worden bepaald Op het ogenblik van de
straftoemeting: mogelijkheid voor aanpassen aan de persoonlijkheid van de beklaagde (= individualisering)
Rechter moet balanceren tussen bestraffen daad & bestraffen van de dader: balanceren op een koord tussen
gelijkheidsbeginsel en het beginsel van de individualisering van de bestraffing
Dispariteit
= ongelijkheden door discretionaire ruimte van de rechter
Straffen voor eenzelfde misdrijf: kunnen sterk verschillen
- Wettelijke factoren: ernst misdrijf
o Verschillende straffen
o Min-maximumruimte
- Niet-wettelijke factoren: persoonlijkheid of sociaaleconomische achtergrond dader, figuur van de rechter
Niet neutraal!! wat is rechtvaardig?
Recht en samenleving
Rechter ten dienste van de maatschappij?
- “de rechtbank”
“Evolutie van rechter als pure wetstoepasser, over billijke en activistische rechter tot de verlegen rechter van de
netwerksamenleving”?
Samenleving en de roep om strengere straffen “werkt” dit?
- We zien dat de samenleving vak strenger gaat oordelen dan de rechter we moeten dit gat proberen dichten, en
meer informatie geven over de straf
Case: vonnis Gentse rechtbank verkrachtingszaak: opschorting van de uitspraak “Rechter praat verkrachting goed” (De
Morgen)
- Schuld: een schuldigverklaring
- Strafmaat: niet over schuld maar over passende straf, uitgebreide motivering van de opschorting
- Rol media: publieke waakhond versus vechtershond?
6
STRAFRECHTSBEDELNG
SAMENVATTING 2024/2025
,Inhoud
Inleiding..............................................................................................................................................................................................3
1. Hoe denken we over misdrijf en straf.........................................................................................................................................3
2. Logica van de strafrechtsketen..................................................................................................................................................4
Geschiedenis van de strafrechtsketen...............................................................................................................................................7
1. Ancien Régime (17de -18de eeuw)...............................................................................................................................................7
2. De Verlichting (18de eeuw)..........................................................................................................................................................7
3. Het Positivisme (2de helft 19de eeuw)..........................................................................................................................................9
4. Het Sociaal Verweer (19de – 20ste eeuw)..................................................................................................................................10
5. Het Nieuw Sociaal Verweer (20ste eeuw)..................................................................................................................................10
6. Recentere ontwikkelingen........................................................................................................................................................11
Maatschappelijke ontwikkelingen als katalysator.....................................................................................................................12
Herstelrecht...............................................................................................................................................................................12
Opsporing.........................................................................................................................................................................................14
1. Politie als actor in de strafrechtsketen......................................................................................................................................14
wetgevend kader.......................................................................................................................................................................14
de politiefunctie.........................................................................................................................................................................17
Discretionaire ruimte.................................................................................................................................................................20
Community oriented policing....................................................................................................................................................23
Diversiteit..................................................................................................................................................................................26
2. Instroom, doorstroom en uitstroom in de strafrechtsketen.......................................................................................................30
Meten........................................................................................................................................................................................30
Registratie.................................................................................................................................................................................32
3. Gastcolleges.............................................................................................................................................................................40
Discretionaire ruimte (l. de vocht).............................................................................................................................................40
Lokale recherche dienst gent (c. Van gaever)..........................................................................................................................47
professionalisering (A. mangelschots)......................................................................................................................................53
Vervolging........................................................................................................................................................................................56
1. Inleiding: de logica van de strafrechtsketen.............................................................................................................................56
2. Voornaamste actoren...............................................................................................................................................................57
Minister van Justitie..................................................................................................................................................................57
Openbaar Ministerie..................................................................................................................................................................57
Onderzoeksrechter...................................................................................................................................................................59
3. Vervolgbeslissing: Instroom, doorstroom, uitstroom................................................................................................................60
4. Gastcolleges.............................................................................................................................................................................66
Openbaar ministerie..................................................................................................................................................................66
1
, ONderzoeksrechter...................................................................................................................................................................73
Straftoemeting..................................................................................................................................................................................77
1. Herhaling: instellen strafvordering............................................................................................................................................77
2. Inleidende begrippen................................................................................................................................................................77
3. De kunst van het straftoemeten...............................................................................................................................................80
4. Soorten straffen........................................................................................................................................................................81
Hoofdstraffen.............................................................................................................................................................................82
Bijkomende straffen..................................................................................................................................................................88
Bijkomende straffen – rechtspersonen.....................................................................................................................................91
5. Modaliteiten van de strafoplegging...........................................................................................................................................91
effectief, uitstel, opschroting & probatie....................................................................................................................................91
Minimum- en maximum: hoger of lager?..................................................................................................................................92
6. Dispariteit..................................................................................................................................................................................94
Verschillen in de straftoemeting: hoe?......................................................................................................................................95
Strafuitvoering..................................................................................................................................................................................98
1. Algemeen kader.......................................................................................................................................................................98
Strafuitvoering en de opkomst van de gevangenisstraf...........................................................................................................98
Strafuitvoeringsbeleid.............................................................................................................................................................100
2. Actoren...................................................................................................................................................................................101
FOD justitie.............................................................................................................................................................................101
de gemeenschappen..............................................................................................................................................................102
gedetineerden.........................................................................................................................................................................103
3. Interne rechtspositie...............................................................................................................................................................105
Aspecten van de rechtspositie van gedetineerden.................................................................................................................105
Interne rechtspositie van gedetineerden................................................................................................................................106
4. Toekomst gevangeniswezen..................................................................................................................................................111
evaluatie strafuitvoering..........................................................................................................................................................111
toekomst gevangenis..............................................................................................................................................................112
5. Gastcolleges...........................................................................................................................................................................113
Externe rechtspositie (E. Maes)..............................................................................................................................................113
Internering (J D’Heedene).......................................................................................................................................................125
Begeleide zelfstudie.......................................................................................................................................................................144
BZ 1 – politielegitimiteit en morele dilemma’s............................................................................................................................144
Creatief met complementariteiten, contradicties en onhaalbaarheden: Een verkenning van vier wegen naar een betere
politiezorg – J. Maesschalck...................................................................................................................................................144
Morele dilemma's binnen de politie. Legitimiteit onder druk? – Feys & Verhage...................................................................145
Les..........................................................................................................................................................................................146
BZ2 – Volksrechtspraak.............................................................................................................................................................148
2
, Redenen genoeg waarom het hof van assisen moet blijven – A. Bloch................................................................................148
Assisenprocedure in België: blinde machine van veroordelingen – J. Flamme.....................................................................148
Het hof van assisen 2.0. Succesvolle reboot of herhaalde system crash? - Maes & Vanthienen.........................................149
'Ge moet daar in gezeten hebben om dat te begrijpen' - Noelmans & Beyens.....................................................................150
Les..........................................................................................................................................................................................151
Artikel: Onderzoek naar dispariteit.................................................................................................................................................154
Buitenwettelijke factoren.............................................................................................................................................................154
De persoon van de verdachte/dader......................................................................................................................................154
De persoon van de rechter.....................................................................................................................................................158
Structurele context van de straftoemeting..............................................................................................................................159
Inleiding
1. Hoe denken we over misdrijf en straf
Dit is een slingerbeweging van het strafrecht doorgeen de tijd /
geschiedenis !! soms kijken we eerder naar
de daad en soms eerder naar de dader
3
, Ancien Régime (tot aan de 18de E)
Willekeur, recht op bestraffing was alleenrecht koning, bekentenis afdwingen,
voorbeeldstraffen, “wrede Middeleeuwen” versus recent onderzoek
Voornamelijk focus op vergelding (= je hebt iets gedaan en wordt hiervoor gestraft) en
afschrikking (algemene preventie)
Verlichting en Klassiek Strafrecht (18-19 e E)
De mens is een rationeel wezen, sociaal contract, Magna Charta van het strafrecht (legaliteit-
proportionaliteit- subsidiariteit), vaste straffen, geen individualisering, schuldnotie centraal
Voornamelijk focus op vergelding (maar ifv sociaal contract), algemene preventie
(afschrikking), bijzondere preventie (gevangenisstraf)
Positivisme (2de helft 19e E)
Misdrijf gevolg causale factoren, de mens heeft geen vrije keuze, gedetermineerd, sociaal
gevaarlijkheid, Magna Charta op de helling, verschuiving van daad naar dader, sanctie
Vergelding = zinloos? Focus op bijzondere preventie en resocialisatie (sanctie)
Sociaal Verweer (2de helft 19e E)
De maatschappij beschermen (‘verweren’), de mens heeft een ‘zekere vrijheid’, het
eclecticisme van Prins
‘Normale’ delinquenten versus andere delinquenten, straffen versus maatregelen
(“geestesgestoorden en jeugdigen”)
Na WO II
Overgangsfase, bloei, welvaartstaat en verzorgingsstaat
Uitbouw sociale vangnetten
Nieuw Sociaal Verweer (na WO II)
Aandacht voor persoonlijkheid & sociaal milieu (cfr. ‘oud’ sociaal verweer), individualisering,
mét aandacht voor de rechtspositie van de dader (legaliteit)
Resocialisatie centraal
Vandaag = diverse stromingen
- Straf = diverse straffen
o De strafdoelen die in theorie gegeven worden aan een straf, worden in de praktijk niet altijd gerealiseerd
Streven naar evenwicht tussen vergelding, afschrikking, resocialisatie en herstel.
o Resocialisatie als functie van een (gevangenis)straf: wat vinden jullie daar van? Mensen die hebben
gepland om een daad te plegen, gaan niet worden afgeschrikt worden van een verhoogde gevangenisstraf
- Rechter als koorddanser - publieke opinie
o Tussen gelijkheid en individualisatie
o In klassieke strafrecht moest de rechter enkel de straf uitspreken maar nu zijn we steeds meer gaan
individualiseren en we andere factoren dan enkel de pure daad gaan bekijken
- Voormalig Minister van Justitie Koen Geens: 3 fases hervormingen strafrecht, strafprocesrecht, strafuitvoeringsrecht
- Vandaag hebben we een nieuw strafwetboek (2026)
2. Logica van de strafrechtsketen
Misdrijf
Trechter
straftoemeti strafuitvoeri
opsporing vervolging
ng ng
4
,Misdrijf
= Door de wet omschreven gedrag waarop een straf is gesteld die in de wet is bepaald
- Dark number vs. misdrijven die in de trechter terecht komen
- We volgen een klassiek patroon, maar in de meeste gevallen gaat dit niet exact zo gebeuren niet alle zaken
komen in de strafuitvoering terecht (dit is in principe goed, want onze keten zou dit niet aankunnen)
o In elk echelon is er ook uitstroom
- 700 000 - 750 000 misdrijven/jaar bezorgd aan OM
o Slechts een klein deel ervan (35 000-55 000/jaar, 5%-7%) worden door de strafrechter behandeld
o Een klein deel daarvan (18 000/jaar) leidt tot hechtenis/gevangenisstraf
Verregaande juridisering
Overreglementering en uitbreiding van strafrecht maar investeringen voor justitie volgden niet
- “We hebben het strafrecht verwaarloosd”
- Gevangenissen zitten overvol, coördinatie tussen diverse actoren loopt soms mank
Overlopen/opstroppen trechter: onbeheersbare hoeveelheid straffen en het onvermogen om die uitgesproken straffen
adequaat uit te voeren
- Tast efficiëntie van het strafrecht aan en zorgt voor uitholling
Ruimte voor beleid
“Beleid voeren”
Klassieke strafrecht: geen ruimte voor beleid (magna charta)
Oud sociaal verweer: creatie beleidsruimte op echelon SU en deels ST
- Vb. voorwaardelijke invrijheidsstelling, verzachtende omstandigheden
Nieuw sociaal verweer: creatie beleidsruimte op elk echelon Je kan gaan individualiseren of je kan ervoor zorgen dat de straf
omschreven in de wet anders wordt uitgesproken
- Vb. praetoriaanse probatie, Bemiddeling en Maatregelen, probatie, penitentiair verlof
Keuzes maken bij de opsporing
(Lokale en federale) politie, bijzondere inspectiediensten, douane,..
- Politie legt schriftelijk vast in processen-verbaal
Wettelijk geen autonomie (geen politiesepot*) moeten alles verbaliseren en doorgeven aan OM
Opsporingsonderzoek onder leiding van het Openbaar Ministerie (OM) (90%)
- Dwangmaatregelen: vordering tot onderzoek, onder leiding van de onderzoeksrechter (gerechtelijk onderzoek, 10%)
- Quid: staat dit op de helling?
Keuzes maken bij de vervolging
Logica van de strafrechtelijke reactie op misdrijven:
“Eens een misdrijf is opgespoord en vastgesteld, wordt het aan de strafrechter voorgelegd met het oog op
beoordeling en eventuele bestraffing”
In de realiteit: eerder een uitzondering dan regel!
Opsporings- en vervolgingsbeleid: richtlijnen minister van Justitie en omzendbrieven College PG’s COLs (= bindend voor alle
leden OM)
5
, - Maar binnen de grenzen bepaald door de minister van Justitie/College PG’s kan het OM eigen accenten leggen
Opportuniteitsbeginsel: het OM kan beslissen om wel/niet tot vervolging over te gaan
OM als spilfiguur!
- Zondergevolgstellingen (65-70%) waarvan
technische zondergevolgstellingen (+- 65%) en
zondergevolgstellingen wegens opportuniteits-
redenen (+- 35%)
- Buitenrechtelijke afhandeling op
parketniveau (bvb MS, B&M)
- Beslissen tot vervolgen
Keuzes maken bij de straftoemeting
Een strafrechtelijke reactie op een misdrijf is de uitzondering
Instellen strafvordering via:
- OM (OM/PdK heeft vervolgingsmonopolie)
Uitzonderingen, zoals:
- Via Raadkamer (na vordering OM) na afsluiting gerechtelijk onderzoek door onderzoeksrechter
- Door het slachtoffer
De rechter als koorddanser
Straftoemeting: geen automatisme
- Legaliteitsbeginsel
- Breed straffenarsenaal en geen straftoemetingsrichtlijnen
- Recht om te straffen werd vanaf het positivisme/sociaal verweer verlegd:
o De objectieve zwaarwichtigheid van de daad (klassieke leer, vaste straffen, “la bouche de la loi”) de
persoonlijkheid van de dader
Misdrijf in wet, maar de concrete straf moet niet op voorhand in de wet worden bepaald Op het ogenblik van de
straftoemeting: mogelijkheid voor aanpassen aan de persoonlijkheid van de beklaagde (= individualisering)
Rechter moet balanceren tussen bestraffen daad & bestraffen van de dader: balanceren op een koord tussen
gelijkheidsbeginsel en het beginsel van de individualisering van de bestraffing
Dispariteit
= ongelijkheden door discretionaire ruimte van de rechter
Straffen voor eenzelfde misdrijf: kunnen sterk verschillen
- Wettelijke factoren: ernst misdrijf
o Verschillende straffen
o Min-maximumruimte
- Niet-wettelijke factoren: persoonlijkheid of sociaaleconomische achtergrond dader, figuur van de rechter
Niet neutraal!! wat is rechtvaardig?
Recht en samenleving
Rechter ten dienste van de maatschappij?
- “de rechtbank”
“Evolutie van rechter als pure wetstoepasser, over billijke en activistische rechter tot de verlegen rechter van de
netwerksamenleving”?
Samenleving en de roep om strengere straffen “werkt” dit?
- We zien dat de samenleving vak strenger gaat oordelen dan de rechter we moeten dit gat proberen dichten, en
meer informatie geven over de straf
Case: vonnis Gentse rechtbank verkrachtingszaak: opschorting van de uitspraak “Rechter praat verkrachting goed” (De
Morgen)
- Schuld: een schuldigverklaring
- Strafmaat: niet over schuld maar over passende straf, uitgebreide motivering van de opschorting
- Rol media: publieke waakhond versus vechtershond?
6
