1. Behavioristisch Perspectief
Definitie
Het behaviorisme richt zich op waarneembaar gedrag en stelt dat leren
een blijvende verandering in gedrag is, veroorzaakt door ervaringen
(stimuli en responsen). Mentale processen worden genegeerd.
A. Klassieke Conditionering (Pavlov)
Definitie: Leren door associatie tussen een neutrale stimulus en een
natuurlijke reflex.
Kernbegrippen
Ongeconditioneerde Stimulus (UCS): Prikkel die automatisch
een reflex oproept (bijv. voedsel).
Ongeconditioneerde Respons (UCR): Automatische reactie op de
UCS (bijv. speekselafscheiding).
Neutrale Stimulus (NS): Prikkel die eerst geen reactie oproept
(bijv. een bel).
Geconditioneerde Stimulus (CS): NS die na koppeling aan de
UCS een reactie oproept (bijv. bel → speeksel).
Geconditioneerde Respons (CR): De geleerde reactie op de CS
(speeksel bij horen van de bel).
Proces
1. Verwerving: Herhaalde koppeling van NS + UCS (bel + voedsel)
leidt tot CR.
2. Extinctie: Als de CS (bel) vaak zonder UCS (voedsel) wordt
aangeboden, verdwijnt de CR.
3. Spontaan Herstel: Na een pauze kan de CR tijdelijk terugkeren. De
cr is dan wel minder sterk.
4. Generalisatie: De uitbreiding van een aangeleerde respons naar
stimuli die lijken op de geconditioneerde stimulus (bel, toeter,
stemvork)
5. Discriminatie: Het leren van een nieuwe respons op een specifieke
stimulus, maar niet op andere daarop gelijkende stimuli
Voorbeelden
Pavlov’s honden: Geluid (CS) → speeksel (CR) na koppeling met
voedsel (UCS).
, Angst bij ‘Little Albert’: Witte rat (CS) → angst (CR) na koppeling
met hard geluid (UCS).
Reclame: Merklogo (CS) → positief gevoel (CR) door associatie met
leuke beelden (UCS).
Invloed van nature en nurture: geconditioneerde aversie heeft
een biologische basis en is niet enkel aangeleerd.
B. Operante Conditionering (Skinner)
Definitie: Leren door gevolgen van gedrag (beloning/straf), waardoor de
kans op herhaling verandert.
Kernbegrippen
Bekrachtiging: een situatie (het aanbieden of verwijderen van een
stimulus) die op een respons volgt en die versterkt
Positieve Bekrachtiging: : het aanbieden van een aangename
stimulus na een respons, waardoor de kans dat die respons zich
herhaalt toeneemt
Negatieve Bekrachtiging: het weghalen van een vervelende of
aversieve stimulus na een respons, waardoor de kans toeneemt dat
die respons zich herhaalt.
Straf: een situatie (het aanbieden of verwijderen van een stimulus)
die op een respons volgt en die de respons in frequentie doet
afnemen
Positieve Straf: het toedienen van een aversieve stimulus na een
respons. Toevoegen van iets slecht
Negatieve Straf: het weghalen van een aantrekkelijke stimulus na
een respons.
Bekrachtigingsschema’s
Vast Ratio (FR): Beloning na vast aantal responsen (bijv. loon per
10 verkochte producten).
Variabel Ratio (VR): Beloning na wisselend aantal (bijv. gokken).
Vast Interval (FI): Beloning na vaste tijd (bijv. salaris elke maand).
, Variabel Interval (VI): Beloning na onvoorspelbare tijd (bijv.
vishengsten).
Voorbeelden
Skinner-box: Rat drukt op knop → krijgt voedsel (positieve
bekrachtiging).
Ouderschap: Kind krijgt sticker (beloning) voor opruimen.
Straf: Time-out (negatieve straf) bij agressie.
Premack-principe: Eerst huiswerk maken (minder leuk), dan
gamen (leuk).
2. Cognitief Perspectief
Definitie
Het cognitivisme benadrukt mentale processen (denken, geheugen,
inzicht) en stelt dat leren niet altijd zichtbaar is in gedrag.
A. Inzichtelijk Leren (Köhler)
Definitie: Een vorm van cognitief leren, waarbij het oplossen van
problemen plaatsvindt door een plotselinge reorganisatie van
percepties.
Voorbeeld
Köhler’s chimpansees: Sultan plaatst stokken in elkaar om bij een
banaan te komen, zonder trial-and-error.
B. Cognitieve Plattegronden (Tolman)
Definitie: Mentale kaarten helpen navigeren, zelfs zonder directe
beloning.
Voorbeeld
Latent leren: Een rat leert een doolhof, maar toont dit pas als er
een beloning is.
Mensen: Je kent de route naar school, maar rijdt hem pas als het
nodig is.
C. Sociaal Leren (Bandura)
Definitie: Leren door observatie en imitatie van anderen (modeling).
Voorbeelden
, Bobo-pop experiment: Kinderen imiteren agressief gedrag na het
zien van een volwassene.
Media-effect: Gewelddadige games → meer agressie bij spelers.
Positieve modeling: Een arts in opleiding leert door een ervaren
chirurg te observeren.
3. Systematisch & Evolutionair Perspectief
A. Systematisch Perspectief
Leren wordt beïnvloed door interacties in een systeem (gezin,
school, cultuur).
Voorbeeld: Een kind leert gedrag via ouders (operante
conditionering) én imitatie (sociaal leren).
Systematisch perspectief: perspectief waarbij je kijkt naar
verschijnselen binnen de gehele context waarin ze zich tonen of
afspelen.
De sociale culturele theorie van Vygotsky:
-sociaal culturele theorie: benadering binnen de psycgologie die het
verloop van de cognitieve ontwikkeling ziet als het resultaat van sociale
interacties tussen de mens binnen een cultuur. Je moet dus rekening
houden met de cultuur om inzicht te hebben in de ontwikkeling van
kinderen.
Bio- ecologisch model van Bronfenbrenner: model gaat uit van
5 omgevingsniveaus die elk organisme gelijktijdig beïnvloeden.
1. microsysteem: dagelijkse directe systeem waarin we leven. BV:
thuis, ouders, vrienden, leraren, grootouders, de school, allemaal
onderdeel van microssyteem
2. mesosysteem: bestaat uit relaties tussen de verschillende
onderdelen van het microsysteem. Zo hebben de relatie tussen de
ouders, tussen de broer/zus, tussen de ouders en de leraar en de
relaties in de buurt bv een directe invloed op een kind.
3. exosysteem: systemen waar de zich ontwikkelde persoon geen
deel van uitmaakt maar wel invloed hebben. Een indirecte invloed. BV:
de organisatie waarvoor de ouders werken, bepalen de vrije tijd van de
ouders en hebben dus indirecte invloed op het kind
Definitie
Het behaviorisme richt zich op waarneembaar gedrag en stelt dat leren
een blijvende verandering in gedrag is, veroorzaakt door ervaringen
(stimuli en responsen). Mentale processen worden genegeerd.
A. Klassieke Conditionering (Pavlov)
Definitie: Leren door associatie tussen een neutrale stimulus en een
natuurlijke reflex.
Kernbegrippen
Ongeconditioneerde Stimulus (UCS): Prikkel die automatisch
een reflex oproept (bijv. voedsel).
Ongeconditioneerde Respons (UCR): Automatische reactie op de
UCS (bijv. speekselafscheiding).
Neutrale Stimulus (NS): Prikkel die eerst geen reactie oproept
(bijv. een bel).
Geconditioneerde Stimulus (CS): NS die na koppeling aan de
UCS een reactie oproept (bijv. bel → speeksel).
Geconditioneerde Respons (CR): De geleerde reactie op de CS
(speeksel bij horen van de bel).
Proces
1. Verwerving: Herhaalde koppeling van NS + UCS (bel + voedsel)
leidt tot CR.
2. Extinctie: Als de CS (bel) vaak zonder UCS (voedsel) wordt
aangeboden, verdwijnt de CR.
3. Spontaan Herstel: Na een pauze kan de CR tijdelijk terugkeren. De
cr is dan wel minder sterk.
4. Generalisatie: De uitbreiding van een aangeleerde respons naar
stimuli die lijken op de geconditioneerde stimulus (bel, toeter,
stemvork)
5. Discriminatie: Het leren van een nieuwe respons op een specifieke
stimulus, maar niet op andere daarop gelijkende stimuli
Voorbeelden
Pavlov’s honden: Geluid (CS) → speeksel (CR) na koppeling met
voedsel (UCS).
, Angst bij ‘Little Albert’: Witte rat (CS) → angst (CR) na koppeling
met hard geluid (UCS).
Reclame: Merklogo (CS) → positief gevoel (CR) door associatie met
leuke beelden (UCS).
Invloed van nature en nurture: geconditioneerde aversie heeft
een biologische basis en is niet enkel aangeleerd.
B. Operante Conditionering (Skinner)
Definitie: Leren door gevolgen van gedrag (beloning/straf), waardoor de
kans op herhaling verandert.
Kernbegrippen
Bekrachtiging: een situatie (het aanbieden of verwijderen van een
stimulus) die op een respons volgt en die versterkt
Positieve Bekrachtiging: : het aanbieden van een aangename
stimulus na een respons, waardoor de kans dat die respons zich
herhaalt toeneemt
Negatieve Bekrachtiging: het weghalen van een vervelende of
aversieve stimulus na een respons, waardoor de kans toeneemt dat
die respons zich herhaalt.
Straf: een situatie (het aanbieden of verwijderen van een stimulus)
die op een respons volgt en die de respons in frequentie doet
afnemen
Positieve Straf: het toedienen van een aversieve stimulus na een
respons. Toevoegen van iets slecht
Negatieve Straf: het weghalen van een aantrekkelijke stimulus na
een respons.
Bekrachtigingsschema’s
Vast Ratio (FR): Beloning na vast aantal responsen (bijv. loon per
10 verkochte producten).
Variabel Ratio (VR): Beloning na wisselend aantal (bijv. gokken).
Vast Interval (FI): Beloning na vaste tijd (bijv. salaris elke maand).
, Variabel Interval (VI): Beloning na onvoorspelbare tijd (bijv.
vishengsten).
Voorbeelden
Skinner-box: Rat drukt op knop → krijgt voedsel (positieve
bekrachtiging).
Ouderschap: Kind krijgt sticker (beloning) voor opruimen.
Straf: Time-out (negatieve straf) bij agressie.
Premack-principe: Eerst huiswerk maken (minder leuk), dan
gamen (leuk).
2. Cognitief Perspectief
Definitie
Het cognitivisme benadrukt mentale processen (denken, geheugen,
inzicht) en stelt dat leren niet altijd zichtbaar is in gedrag.
A. Inzichtelijk Leren (Köhler)
Definitie: Een vorm van cognitief leren, waarbij het oplossen van
problemen plaatsvindt door een plotselinge reorganisatie van
percepties.
Voorbeeld
Köhler’s chimpansees: Sultan plaatst stokken in elkaar om bij een
banaan te komen, zonder trial-and-error.
B. Cognitieve Plattegronden (Tolman)
Definitie: Mentale kaarten helpen navigeren, zelfs zonder directe
beloning.
Voorbeeld
Latent leren: Een rat leert een doolhof, maar toont dit pas als er
een beloning is.
Mensen: Je kent de route naar school, maar rijdt hem pas als het
nodig is.
C. Sociaal Leren (Bandura)
Definitie: Leren door observatie en imitatie van anderen (modeling).
Voorbeelden
, Bobo-pop experiment: Kinderen imiteren agressief gedrag na het
zien van een volwassene.
Media-effect: Gewelddadige games → meer agressie bij spelers.
Positieve modeling: Een arts in opleiding leert door een ervaren
chirurg te observeren.
3. Systematisch & Evolutionair Perspectief
A. Systematisch Perspectief
Leren wordt beïnvloed door interacties in een systeem (gezin,
school, cultuur).
Voorbeeld: Een kind leert gedrag via ouders (operante
conditionering) én imitatie (sociaal leren).
Systematisch perspectief: perspectief waarbij je kijkt naar
verschijnselen binnen de gehele context waarin ze zich tonen of
afspelen.
De sociale culturele theorie van Vygotsky:
-sociaal culturele theorie: benadering binnen de psycgologie die het
verloop van de cognitieve ontwikkeling ziet als het resultaat van sociale
interacties tussen de mens binnen een cultuur. Je moet dus rekening
houden met de cultuur om inzicht te hebben in de ontwikkeling van
kinderen.
Bio- ecologisch model van Bronfenbrenner: model gaat uit van
5 omgevingsniveaus die elk organisme gelijktijdig beïnvloeden.
1. microsysteem: dagelijkse directe systeem waarin we leven. BV:
thuis, ouders, vrienden, leraren, grootouders, de school, allemaal
onderdeel van microssyteem
2. mesosysteem: bestaat uit relaties tussen de verschillende
onderdelen van het microsysteem. Zo hebben de relatie tussen de
ouders, tussen de broer/zus, tussen de ouders en de leraar en de
relaties in de buurt bv een directe invloed op een kind.
3. exosysteem: systemen waar de zich ontwikkelde persoon geen
deel van uitmaakt maar wel invloed hebben. Een indirecte invloed. BV:
de organisatie waarvoor de ouders werken, bepalen de vrije tijd van de
ouders en hebben dus indirecte invloed op het kind
