Criminologie van de strafrechtsbedeling: Colman
Op examen niet ‘ET’ schrijven maar ‘straf onder elektronisch toezicht
Vraag over geschiedenis, casus, zelfstudie
Hoofdstuk 1: Geschiedenis van de strafrechtsketen .............................................. 6
1.1. Overzicht ............................................................................................................... 6
1.2. Ancien Régime (17de-18de E).................................................................................. 7
1.3. Verlichting (18de E) ................................................................................................ 8
1.4. Positivisme (2de helft 19de E) ............................................................................... 12
1.5. Sociaal Verweer (19de-20ste E).............................................................................. 13
1.6. Nieuw Sociaal Verweer (20ste E) .......................................................................... 15
1.7. Na de golden 1960’s............................................................................................ 17
1.8. Maatschappelijke ontwikkelingen als katalysator .............................................. 18
1.9. Herstelgericht model in België ........................................................................... 18
1.9.1. Herstelrechterlijke benadering van bestraffing ................................................................ 19
1.9.2. Herstelrecht in België ..................................................................................................... 20
1.10. Vanaf voormalig minister Geens tot vandaag ................................................... 21
1.10.1. Vlaams Minister van Justitie ......................................................................................... 21
Hoofdstuk 2: Vervolging ............................................................................................ 22
2.1. Inleiding: de logica van de strafrechtsketen ...................................................... 22
2.1.1. De strafrechtsketen in de praktijk .................................................................................... 22
2.2. Voornaamste actoren van vervolging ................................................................. 23
2.2.1. Minister van Justitie ........................................................................................................ 23
2.2.2. Openbaar ministerie ....................................................................................................... 26
2.2.2.1. Actoren binnen het OM ............................................................................................ 27
2.2.2.1.1. College van Procureurs-generaal ...................................................................... 27
2.2.2.1.2. Procureur des Konings (en substituten)............................................................. 28
2.2.2.1.3. Raad van PdKs................................................................................................. 28
2.2.2.1.4. Federaal parket: federaal procureur + federale magistraten ............................... 28
2.2.3. Onderzoeksrechter ......................................................................................................... 29
2.3. Vervolgingsbeslissing: instroom, doorstroom en uitstroom ............................. 32
2.3.1. Instroom van zaken ........................................................................................................ 32
2.3.2. Beslissingen op parketniveau ......................................................................................... 34
1
, Criminologie van de strafrechtsbedeling: Colman
2.3.2.1. (Gewone) minnelijke schikking: verval strafvordering tegen betaling van een geldsom
............................................................................................................................................ 36
2.3.2.2. Bemiddeling en Maatregelen ................................................................................... 38
2.3.2.3. Andere mogelijkheden (uitzondering) ....................................................................... 38
2.3.2.4. Gerechtelijk onderzoek ............................................................................................ 40
2.3.2.5. Voorlopige hechtenis (VH) ....................................................................................... 41
2.3.2.6. Beslissing tot vervolging .......................................................................................... 45
2.3.2.7. Uitzonderingen (onder andere): ............................................................................... 46
Gastcollege 1: Actoren id keten vd strafrechtsbedeling: het openbaar
ministerie ..................................................................................................................... 50
G1.1. Rechterlijke organisatie ................................................................................... 51
G1.1.1. 14 parketten ................................................................................................................ 52
G1.2. Hoe wordt je magistraat? ................................................................................. 52
G1.3. Enkele cijfers uit OVL ....................................................................................... 52
G1.4. Opdrachten van de parketmagistraat............................................................... 54
G1.5. Opsporing ........................................................................................................ 54
G1.5.1. Wettelijk kader ............................................................................................................. 55
G1.5.2. Concreet ..................................................................................................................... 55
G1.5.2.1. Opsporingsonderzoek ........................................................................................... 55
G1.5.2.2. Gerechtelijk onderzoek ......................................................................................... 56
G1.5.3. Permanentie (24/7) ...................................................................................................... 57
G1.6. Vervolging ........................................................................................................ 57
G1.6.1. Wettelijk kader ............................................................................................................. 57
G1.6.2. Concreet ..................................................................................................................... 58
G1.6.2.1. Gerechtelijk onderzoek: “eindvordering” ................................................................ 58
G1.6.2.2. Opsporingsonderzoek ........................................................................................... 58
G1.7. Vordering op zitting (// fase straftoemeting) .................................................... 61
G1.8. Adviesverlening door het OM........................................................................... 62
G1.9. Jeugdzaken ...................................................................................................... 62
G1.10. Criminologen bij het parket ............................................................................ 62
Gastcollege 2: Het gerechtelijk onderzoek (onderzoeksrechter) ........................ 63
G2.1. Opsporingsonderzoek vs gerechtelijk onderzoek ........................................... 63
G2.2 Gerechtelijk onderzoek: de saisine van de onderzoeksrechter ........................ 64
2
, Criminologie van de strafrechtsbedeling: Colman
G2.3. Welke maatregelen kan de onderzoeksrechter wel beslissingen nemen, de
procureur niet? .......................................................................................................... 65
G2.4. Het verloop van het (gerechtelijk) onderzoek .................................................. 67
Hoofdstuk 4: Straftoemeting..................................................................................... 73
4.1. Instellen strafvordering....................................................................................... 73
4.2. Inleidende begrippen .......................................................................................... 74
4.3. De kunst van het straftoemeten .......................................................................... 78
4.3.1. Hoe verloopt een zitting .................................................................................................. 78
4.3.2. Symboliek straftoemeting ............................................................................................... 78
4.3.3. Motivering beslissing rechter .......................................................................................... 79
4.4. Soorten straffen .................................................................................................. 80
4.4.1. Hoofdstraffen.................................................................................................................. 82
4.4.1.1. Hoofdstraffen: natuurlijke personen.......................................................................... 82
4.4.1.2. Hoofdstraffen: doodstraf .......................................................................................... 82
4.4.1.3. Hoofdstraf: opsluiting, hechtenis en gevangenisstraf ................................................ 84
4.4.1.4. Hoofdstraf: geldboete .............................................................................................. 86
4.4.1.5. Hoofdstraf: de werkstraf ........................................................................................... 86
4.4.1.6. Hoofdstraf: straf onder elektronisch toezicht (ET) ..................................................... 88
4.4.1.7. Hoofdstraf: de autonome probatiestraf ..................................................................... 90
4.4.1.8. Hiërarchie? .............................................................................................................. 92
4.4.1.9. Discussie nieuwe autonome straffen ........................................................................ 93
4.4.2. Bijkomende straffen ........................................................................................................ 93
4.4.2.1. Bijkomende straffen: natuurlijke personen ................................................................ 93
4.4.2.1.1. Bijzondere verbeurdverklaring ........................................................................... 94
4.4.2.1.2. Ontzetting (toekomst)........................................................................................ 97
4.4.2.1.3. Afzetting (verleden) ........................................................................................... 97
4.4.2.1.4. Beroepsverbod ................................................................................................. 98
4.4.2.1.5. Bekendmaking van vonnissen en arresten ........................................................ 98
4.4.2.1.6. Terbeschikkingstelling van de strafuitvoeringsrechtbank .................................... 98
4.4.2.1.7. Andere straffen die rechter kan bepalen ............................................................ 99
4.4.2.2. Bijkomende straffen: rechtspersonen ..................................................................... 100
4.4.4. Internering: geen straf, maar veiligheidsmaatregel ........................................................ 100
4.5. Modaliteiten van de strafoplegging .................................................................. 100
4.5.1 Minimum en maximumstraf............................................................................................ 100
4.5.2. Effectief, uitstel, opschorting, probatie .......................................................................... 101
4.5.3. Minimum- en maximum: hoger of lager? ....................................................................... 103
4.5.4. Voorgaande stuk samengevat: niet kennen .................................................................. 105
3
, Criminologie van de strafrechtsbedeling: Colman
Hoofdstsuk 5: Dispariteit.........................................................................................106
5.1. Casus ................................................................................................................ 106
5.2. Motivering van de straftoemeting ..................................................................... 108
5.3. Casus ................................................................................................................ 108
5.4. Verschillen in de straftoemeting: hoe? ............................................................. 109
5.4.1. Verschillen in de straftoemeting: interne factoren .......................................................... 109
5.4.2. Herhaling: hoe verloopt een zitting................................................................................. 111
5.4.3. Verschillen in de straftoemeting: buitenwettelijke factoren: empirie ..............................112
5.4.4. Naar straftoemetingsrichtlijnen en uniformisering straftoemeting? ..................................115
5.4.5. Robots in de rechtspraak ...............................................................................................116
5.4.6. Meer lezen over AI? ......................................................................................................116
5.4.7. Besluit dispariteit ...........................................................................................................116
Hoofdstuk 6: Strafuitvoering .................................................................................. 117
6.1. Strafuitvoering: algemeen kader ...................................................................... 117
6.1.1. Strafuitvoering en de opkomst van de gevangenisstraf ................................................117
6.1.2. Strafuitvoeringsbeleid .................................................................................................. 120
6.2. Actoren van de strafuitvoering ......................................................................... 122
6.2.1. FOD Justitie ................................................................................................................. 122
6.2.2. Gemeenschappen ........................................................................................................ 124
6.2.3. Gedetineerden ............................................................................................................. 125
6.4. Aspecten van de interne rechtspositie ............................................................. 129
6.4.1. Aspecten van de rechtspositie van gedetineerden ........................................................ 129
6.4.1.1. Internationale en Europese verdragen, onder andere: ............................................ 129
6.4.1.2. Nationaal: België en de gebrekkige rechtspositie van gedetineerden ..................... 130
6.4.2. Interne rechtspositie van gedetineerden ....................................................................... 131
6.4.2.1. Materiële levensvoorwaarden ................................................................................ 132
6.4.2.2. Vrijheid van godsdienst en levensbeschouwing.......................................................... 132
6.4.2.3. Bescherming van het privé-leven ........................................................................... 133
6.4.2.4. Contact met de buitenwereld ................................................................................. 134
6.4.2.5. Arbeid en tewerkstelling ......................................................................................... 136
6.4.2.6. Tuchtregime .......................................................................................................... 137
6.4.2.7. Medische verzorging ............................................................................................. 138
6.4.2.8. Vrijetijdsbesteding en vormingsactiviteiten ............................................................. 140
6.4.2.9. Toezicht en klachtrecht .......................................................................................... 140
6.5. Evaluatie en toekomst gevangeniswezen......................................................... 142
6.5.1. De gevangenis mag geen vergeetput zijn ..................................................................... 142
4
Op examen niet ‘ET’ schrijven maar ‘straf onder elektronisch toezicht
Vraag over geschiedenis, casus, zelfstudie
Hoofdstuk 1: Geschiedenis van de strafrechtsketen .............................................. 6
1.1. Overzicht ............................................................................................................... 6
1.2. Ancien Régime (17de-18de E).................................................................................. 7
1.3. Verlichting (18de E) ................................................................................................ 8
1.4. Positivisme (2de helft 19de E) ............................................................................... 12
1.5. Sociaal Verweer (19de-20ste E).............................................................................. 13
1.6. Nieuw Sociaal Verweer (20ste E) .......................................................................... 15
1.7. Na de golden 1960’s............................................................................................ 17
1.8. Maatschappelijke ontwikkelingen als katalysator .............................................. 18
1.9. Herstelgericht model in België ........................................................................... 18
1.9.1. Herstelrechterlijke benadering van bestraffing ................................................................ 19
1.9.2. Herstelrecht in België ..................................................................................................... 20
1.10. Vanaf voormalig minister Geens tot vandaag ................................................... 21
1.10.1. Vlaams Minister van Justitie ......................................................................................... 21
Hoofdstuk 2: Vervolging ............................................................................................ 22
2.1. Inleiding: de logica van de strafrechtsketen ...................................................... 22
2.1.1. De strafrechtsketen in de praktijk .................................................................................... 22
2.2. Voornaamste actoren van vervolging ................................................................. 23
2.2.1. Minister van Justitie ........................................................................................................ 23
2.2.2. Openbaar ministerie ....................................................................................................... 26
2.2.2.1. Actoren binnen het OM ............................................................................................ 27
2.2.2.1.1. College van Procureurs-generaal ...................................................................... 27
2.2.2.1.2. Procureur des Konings (en substituten)............................................................. 28
2.2.2.1.3. Raad van PdKs................................................................................................. 28
2.2.2.1.4. Federaal parket: federaal procureur + federale magistraten ............................... 28
2.2.3. Onderzoeksrechter ......................................................................................................... 29
2.3. Vervolgingsbeslissing: instroom, doorstroom en uitstroom ............................. 32
2.3.1. Instroom van zaken ........................................................................................................ 32
2.3.2. Beslissingen op parketniveau ......................................................................................... 34
1
, Criminologie van de strafrechtsbedeling: Colman
2.3.2.1. (Gewone) minnelijke schikking: verval strafvordering tegen betaling van een geldsom
............................................................................................................................................ 36
2.3.2.2. Bemiddeling en Maatregelen ................................................................................... 38
2.3.2.3. Andere mogelijkheden (uitzondering) ....................................................................... 38
2.3.2.4. Gerechtelijk onderzoek ............................................................................................ 40
2.3.2.5. Voorlopige hechtenis (VH) ....................................................................................... 41
2.3.2.6. Beslissing tot vervolging .......................................................................................... 45
2.3.2.7. Uitzonderingen (onder andere): ............................................................................... 46
Gastcollege 1: Actoren id keten vd strafrechtsbedeling: het openbaar
ministerie ..................................................................................................................... 50
G1.1. Rechterlijke organisatie ................................................................................... 51
G1.1.1. 14 parketten ................................................................................................................ 52
G1.2. Hoe wordt je magistraat? ................................................................................. 52
G1.3. Enkele cijfers uit OVL ....................................................................................... 52
G1.4. Opdrachten van de parketmagistraat............................................................... 54
G1.5. Opsporing ........................................................................................................ 54
G1.5.1. Wettelijk kader ............................................................................................................. 55
G1.5.2. Concreet ..................................................................................................................... 55
G1.5.2.1. Opsporingsonderzoek ........................................................................................... 55
G1.5.2.2. Gerechtelijk onderzoek ......................................................................................... 56
G1.5.3. Permanentie (24/7) ...................................................................................................... 57
G1.6. Vervolging ........................................................................................................ 57
G1.6.1. Wettelijk kader ............................................................................................................. 57
G1.6.2. Concreet ..................................................................................................................... 58
G1.6.2.1. Gerechtelijk onderzoek: “eindvordering” ................................................................ 58
G1.6.2.2. Opsporingsonderzoek ........................................................................................... 58
G1.7. Vordering op zitting (// fase straftoemeting) .................................................... 61
G1.8. Adviesverlening door het OM........................................................................... 62
G1.9. Jeugdzaken ...................................................................................................... 62
G1.10. Criminologen bij het parket ............................................................................ 62
Gastcollege 2: Het gerechtelijk onderzoek (onderzoeksrechter) ........................ 63
G2.1. Opsporingsonderzoek vs gerechtelijk onderzoek ........................................... 63
G2.2 Gerechtelijk onderzoek: de saisine van de onderzoeksrechter ........................ 64
2
, Criminologie van de strafrechtsbedeling: Colman
G2.3. Welke maatregelen kan de onderzoeksrechter wel beslissingen nemen, de
procureur niet? .......................................................................................................... 65
G2.4. Het verloop van het (gerechtelijk) onderzoek .................................................. 67
Hoofdstuk 4: Straftoemeting..................................................................................... 73
4.1. Instellen strafvordering....................................................................................... 73
4.2. Inleidende begrippen .......................................................................................... 74
4.3. De kunst van het straftoemeten .......................................................................... 78
4.3.1. Hoe verloopt een zitting .................................................................................................. 78
4.3.2. Symboliek straftoemeting ............................................................................................... 78
4.3.3. Motivering beslissing rechter .......................................................................................... 79
4.4. Soorten straffen .................................................................................................. 80
4.4.1. Hoofdstraffen.................................................................................................................. 82
4.4.1.1. Hoofdstraffen: natuurlijke personen.......................................................................... 82
4.4.1.2. Hoofdstraffen: doodstraf .......................................................................................... 82
4.4.1.3. Hoofdstraf: opsluiting, hechtenis en gevangenisstraf ................................................ 84
4.4.1.4. Hoofdstraf: geldboete .............................................................................................. 86
4.4.1.5. Hoofdstraf: de werkstraf ........................................................................................... 86
4.4.1.6. Hoofdstraf: straf onder elektronisch toezicht (ET) ..................................................... 88
4.4.1.7. Hoofdstraf: de autonome probatiestraf ..................................................................... 90
4.4.1.8. Hiërarchie? .............................................................................................................. 92
4.4.1.9. Discussie nieuwe autonome straffen ........................................................................ 93
4.4.2. Bijkomende straffen ........................................................................................................ 93
4.4.2.1. Bijkomende straffen: natuurlijke personen ................................................................ 93
4.4.2.1.1. Bijzondere verbeurdverklaring ........................................................................... 94
4.4.2.1.2. Ontzetting (toekomst)........................................................................................ 97
4.4.2.1.3. Afzetting (verleden) ........................................................................................... 97
4.4.2.1.4. Beroepsverbod ................................................................................................. 98
4.4.2.1.5. Bekendmaking van vonnissen en arresten ........................................................ 98
4.4.2.1.6. Terbeschikkingstelling van de strafuitvoeringsrechtbank .................................... 98
4.4.2.1.7. Andere straffen die rechter kan bepalen ............................................................ 99
4.4.2.2. Bijkomende straffen: rechtspersonen ..................................................................... 100
4.4.4. Internering: geen straf, maar veiligheidsmaatregel ........................................................ 100
4.5. Modaliteiten van de strafoplegging .................................................................. 100
4.5.1 Minimum en maximumstraf............................................................................................ 100
4.5.2. Effectief, uitstel, opschorting, probatie .......................................................................... 101
4.5.3. Minimum- en maximum: hoger of lager? ....................................................................... 103
4.5.4. Voorgaande stuk samengevat: niet kennen .................................................................. 105
3
, Criminologie van de strafrechtsbedeling: Colman
Hoofdstsuk 5: Dispariteit.........................................................................................106
5.1. Casus ................................................................................................................ 106
5.2. Motivering van de straftoemeting ..................................................................... 108
5.3. Casus ................................................................................................................ 108
5.4. Verschillen in de straftoemeting: hoe? ............................................................. 109
5.4.1. Verschillen in de straftoemeting: interne factoren .......................................................... 109
5.4.2. Herhaling: hoe verloopt een zitting................................................................................. 111
5.4.3. Verschillen in de straftoemeting: buitenwettelijke factoren: empirie ..............................112
5.4.4. Naar straftoemetingsrichtlijnen en uniformisering straftoemeting? ..................................115
5.4.5. Robots in de rechtspraak ...............................................................................................116
5.4.6. Meer lezen over AI? ......................................................................................................116
5.4.7. Besluit dispariteit ...........................................................................................................116
Hoofdstuk 6: Strafuitvoering .................................................................................. 117
6.1. Strafuitvoering: algemeen kader ...................................................................... 117
6.1.1. Strafuitvoering en de opkomst van de gevangenisstraf ................................................117
6.1.2. Strafuitvoeringsbeleid .................................................................................................. 120
6.2. Actoren van de strafuitvoering ......................................................................... 122
6.2.1. FOD Justitie ................................................................................................................. 122
6.2.2. Gemeenschappen ........................................................................................................ 124
6.2.3. Gedetineerden ............................................................................................................. 125
6.4. Aspecten van de interne rechtspositie ............................................................. 129
6.4.1. Aspecten van de rechtspositie van gedetineerden ........................................................ 129
6.4.1.1. Internationale en Europese verdragen, onder andere: ............................................ 129
6.4.1.2. Nationaal: België en de gebrekkige rechtspositie van gedetineerden ..................... 130
6.4.2. Interne rechtspositie van gedetineerden ....................................................................... 131
6.4.2.1. Materiële levensvoorwaarden ................................................................................ 132
6.4.2.2. Vrijheid van godsdienst en levensbeschouwing.......................................................... 132
6.4.2.3. Bescherming van het privé-leven ........................................................................... 133
6.4.2.4. Contact met de buitenwereld ................................................................................. 134
6.4.2.5. Arbeid en tewerkstelling ......................................................................................... 136
6.4.2.6. Tuchtregime .......................................................................................................... 137
6.4.2.7. Medische verzorging ............................................................................................. 138
6.4.2.8. Vrijetijdsbesteding en vormingsactiviteiten ............................................................. 140
6.4.2.9. Toezicht en klachtrecht .......................................................................................... 140
6.5. Evaluatie en toekomst gevangeniswezen......................................................... 142
6.5.1. De gevangenis mag geen vergeetput zijn ..................................................................... 142
4
