Samenvatting: sociale psychologie
Hoofdstuk 1: inleiding tot de sociale psychologie
1.1 Wat is sociale psychologie?
Enkele voorbeeld vragen:
o Waarom helpen mensen niet?
o Wanneer lijdt ontgroening / initiatieven tot goede vriendschappen in een
nieuwe groep, en wanneer niet?
Psychologie: de wetenschap van het gedrag en het innerlijke leven
(gedachten en gevoelens) van mensen
Sociale psychologie: de wetenschap die bestudeert hoe de (echte of
denkbeeldige) aanwezigheid van anderen de gedachten, gevoelens en
gedragingen van mensen beïnvloedt
Sociale invloed: het effect dat woorden, handelingen of alleen al de
aanwezigheid van andere mensen hebben op onze gedachten, gevoelens,
houding of gedrag
o Anderen kunnen ons beïnvloeden door:
Direct pogingen om gedrag van anderen te veranderen
Indirect door hun aanwezigheid en de overdracht van culturele waarden
o Meer dan uiterlijk waarneembaar gedrag, anderen hebben ook invloed op
ons innerlijke leven, op onze gedachten en gevoelens
1.1.1 Sociale psychologie, wetenschap en gezond verstand
Hoe kunnen we sociale invloed begrijpen?
o Door journalisten, experts en sociale critici, maar dat is niet
wetenschappelijk
o Door gezond verstand of volkswijsheid
o Het vragen aan de mensen waarom ze een bepaald gedrag stellen:
Mensen zijn zich niet altijd bewust van de oorsprong van hun gedachten
of gedrag
Meer vertellen dan we kunnen weten
Oversimplificeerd & tegenstrijdig: Hoe bepaal je wie er gelijk heeft?
o Hoe weten we welke filosofische visie waar is of niet?
Gilbert (over het vormen van overtuigingen over de wereld)
Sociale psychologie verschilt van filosofie omdat het een empirisch veld
is.
Empirisch: op waarneming en/of onderzoek gebaseerd
Sociale psychologie onderscheidt zich van andere sociale wetenschappen door
de nadruk op de constructies, of persoonlijke interpretaties van mensen te
leggen
1.1.2 Sociale psychologie en het verband met verwante disciplines
Gerelateerd aan en maakt gebruik van diverse andere wetenschappelijke
disciplines
o Biologie, neurowetenschappen, evolutionaire psychologie,
persoonlijkheidspsychologie, sociologie, economie en politicologie
Sociale Psychologie 1
, o Houden zich allemaal bezig met determinanten, bepalende factoren, van
menselijk gedrag
o Verschillen van sociale psychologie wat het analyseniveau betreft
Sociale psychologie vergeleken met verwante disciplines
o Evolutionaire psychologie, biologie, neurowetenschappen:
Studies van natuurlijke selectie processen, genen, hormonen of
psychologische processen in de hersenen
o Persoonlijkheidspsychologie:
De studie van de kenmerken die maken dat individuen uniek zijn en van
elkaar verschillen. !Focus op individuele verschillen!
o Sociologie:
De studie naar de algemene wetten en theorieën over groepen en
samenlevingen, in plaats van individuen
o Sociale psychologie:
De studie naar zowel de universele als de cultuurbepaalde invloed van
de sociale omgeving op de gevoelens, gedachten en gedragingen van
de mensen.
Sociale wetenschappen houden zich bezig met brede sociale, economische,
politieke en historische factoren (die gebeurtenissen in een bepaalde
gemeenschap beïnvloeden)
Sociale psychologie:
o Analyseniveau: hoe mensen hun sociale wereld interpreteren
o Veel belang aan de manier waarop mensen de sociale wereld interpreteren
(construeren)
o Doel: hoe hun sociale omgeving mensen beïnvloedt. Het individu in een
sociale context en welke algemene wetten of eigenschappen sociaal
gedrag bepalen, ongeacht sociale klasse of cultuur!
1.2 De macht van de situatie
We moeten begrijpen wat de macht en de invloed van de situatie allemaal
met ons doet!!
1.2.1 De fundamentele attributiefout ofwel de correspondentievertekening
Mensen zijn gevoelig voor de fundamentele attributiefout
o De neiging om de rol van eigenschappen te overschatten en de rol van de
situatie te onderschatten (externe factoren) bij het bepalen van het gedrag
van mensen.
Attributie: het toeschrijven van oorzaken aan het eigen of aan andermans
gedrag en daarmee voorzien van verklaringen
1.2.2 Onderzoek naar de fundamentele attributiefout
De naam van het spel maakt dat
mensen zich anders gaan gedragen
De naam (externe factor) heeft dus
een grote impact op mensen dan
persoonlijkheid van de mensen
Sociale Psychologie 2
,1.3 De macht van sociale interpretatie
De subjectiviteit van de sociale situatie
1.3.1 Het behaviorisme
Een school in de psychologie, de stroming gaat ervan uit dat alle gedrag
verklaard kan worden aan de hand van beloningen en straffen vanuit de
omgeving en dat het niet nodig is om er subjectieve zaken als denken en
voelen bij te betrekken
Sluit cognitie, denken, voelen of elk ander “vaag” mentaal concept uit
1.3.2 De gestaltpsychologie
Psychologische stroming over de manier waarop mensen de fysieke wereld
waarnemen. Zij stelt dat we de subjectieve manier moeten onderzoeken
waarop een object in de gedachten van mensen verschijnt (het gestalt,
geheel) in plaats van de combinatie van objectieve, fysieke eigenschappen
van het object.
“Het geheel is meer dan de som der delen”
Kurt Lewin paste Gestalt-principes toe op sociaal gedrag
Naïef realisme:
o De overtuiging dat wat dingen waarnemen ‘zoals ze echt zijn’
o In een conflict geloof je dan gemakkelijk dat anderen het bij het verkeerde
eind hebben en bevooroordeeld zijn.
1.4 Oorsprong van constructen: fundamentele menselijke
motieven
Mensen hebben een primaire behoefte om:
o Zich goed te voelen over zichzelf (positieve zelfwaardering; zelfverheffing)
o Zo nauwkeurig mogelijk te zijn
1.4.1 Het zelfverheffingsmotief: de behoefte aan een positieve zelfwaardering
Zelfwaardering = beoordeling van mensen van wat ze zelf waard zijn (als
goed, competent en beschaafd)
Zelfverheffingsmotief = voorkeur die mensen hebben voor informatie die
hen in een positief daglicht stelt, voor informatie die hun zelfwaardering doet
stijgen
Volgens de evolutionaire psychologie is zelfwaardering geworteld in iemands
behoefte aan een positieve sociale reputatie, die nodig is voor samenwerking
en dus om te overleven.
>< kan leiden tot vervorming van de werkelijkheid
Vb.: strenge initiatie van studenten kan leiden tot meer houden van: om
zich geen dwaas te voelen, rechtvaardigen mensen hun beslissing door hun
ervaring positief te vervormen
1.4.2 Het accuraatheidsmotief: de behoefte om accuraat waar te nemen
Accuraatheidsmotief = de behoefte van mensen om een beeld te creëren
dat zo veel mogelijk met de werkelijkheid overeenkomt
Sociale cognitie = hoe mensen over zichzelf en de sociale wereld denken
>< kan tot problemen leiden als we niet alle informatie hebben (vb.:
informatie over voedsel)
Sociale Psychologie 3
, >< onze verwachtingen maken dat we de werkelijkheid vervormen of zelfs
veranderen (self-fulfilling prophecy)
o Self-fulfilling prophecy: je verwacht bepaald gedrag van jezelf of van
iemand anders, dus handel je op zo een manier dat je verwachting
waarheid wordt
1.5 Het nut en de toepassing van de sociale psychologie
Sociaal psychologen worden vaak gemotiveerd door
o Nieuwsgierigheid om sociaal gedrag te bestuderen
o Verlangen om sociale problemen op te lossen
Vanaf dia 36 voorbeelden van experimenten zie extra blad!!!
Hoofdstuk 2: methodologie: hoe doen sociaal psychologen
onderzoek?
2.1 Sociale psychologie: een empirische wetenschap
Empirisch onderzoek stelt ons in staat om de geldigheid van persoonlijke
observaties en volkswijsheden te testen
Hindsight bias: de neiging van mensen om hun vermogen om een uitkomst
te voorspellen te overschatten, nadat ze te weten zijn gekomen hoe die
uitkomst eruitziet
2.1.1 Inspiratie uit eerder theorieën en onderzoeken
Empirische wetenschap begint met hypothesen en theorieën
Wetenschap is cumulatief en mensen genereren vaak hypotheses op basis
van eerdere theorieën en onderzoeken
2.1.2 Hypothesen gebaseerd op persoonlijke observaties
Persoonlijke ervaringen, actuele gebeurtenissen, volkswijsheden en literatuur
kunnen een bron zijn van hypotheses om te testen
o Vb.: Latané & Darley: moord op Kitty Genovese en het bystander effect
Bystander effect: het fenomeen dat hoe meer mensen bij elkaar zijn,
hoe minder ze geneigd zijn om een persoon in nood te helpen, omdat
de verantwoordelijkheid om in te grijpen verdeeld wordt over het aantal
aanwezigen
2.1.3 Onderzoeksmethoden
3 types:
o Observationele methode
Beschrijven
Wat is de aard van het fenomeen?
o Correlationele methode
Voorspellen
Als we X kennen, kunnen we Y dan voorspellen?
o Experimentele methode
Causaliteit
Is variabele X de oorzaak van variabele Y?
Sociale Psychologie 4
Hoofdstuk 1: inleiding tot de sociale psychologie
1.1 Wat is sociale psychologie?
Enkele voorbeeld vragen:
o Waarom helpen mensen niet?
o Wanneer lijdt ontgroening / initiatieven tot goede vriendschappen in een
nieuwe groep, en wanneer niet?
Psychologie: de wetenschap van het gedrag en het innerlijke leven
(gedachten en gevoelens) van mensen
Sociale psychologie: de wetenschap die bestudeert hoe de (echte of
denkbeeldige) aanwezigheid van anderen de gedachten, gevoelens en
gedragingen van mensen beïnvloedt
Sociale invloed: het effect dat woorden, handelingen of alleen al de
aanwezigheid van andere mensen hebben op onze gedachten, gevoelens,
houding of gedrag
o Anderen kunnen ons beïnvloeden door:
Direct pogingen om gedrag van anderen te veranderen
Indirect door hun aanwezigheid en de overdracht van culturele waarden
o Meer dan uiterlijk waarneembaar gedrag, anderen hebben ook invloed op
ons innerlijke leven, op onze gedachten en gevoelens
1.1.1 Sociale psychologie, wetenschap en gezond verstand
Hoe kunnen we sociale invloed begrijpen?
o Door journalisten, experts en sociale critici, maar dat is niet
wetenschappelijk
o Door gezond verstand of volkswijsheid
o Het vragen aan de mensen waarom ze een bepaald gedrag stellen:
Mensen zijn zich niet altijd bewust van de oorsprong van hun gedachten
of gedrag
Meer vertellen dan we kunnen weten
Oversimplificeerd & tegenstrijdig: Hoe bepaal je wie er gelijk heeft?
o Hoe weten we welke filosofische visie waar is of niet?
Gilbert (over het vormen van overtuigingen over de wereld)
Sociale psychologie verschilt van filosofie omdat het een empirisch veld
is.
Empirisch: op waarneming en/of onderzoek gebaseerd
Sociale psychologie onderscheidt zich van andere sociale wetenschappen door
de nadruk op de constructies, of persoonlijke interpretaties van mensen te
leggen
1.1.2 Sociale psychologie en het verband met verwante disciplines
Gerelateerd aan en maakt gebruik van diverse andere wetenschappelijke
disciplines
o Biologie, neurowetenschappen, evolutionaire psychologie,
persoonlijkheidspsychologie, sociologie, economie en politicologie
Sociale Psychologie 1
, o Houden zich allemaal bezig met determinanten, bepalende factoren, van
menselijk gedrag
o Verschillen van sociale psychologie wat het analyseniveau betreft
Sociale psychologie vergeleken met verwante disciplines
o Evolutionaire psychologie, biologie, neurowetenschappen:
Studies van natuurlijke selectie processen, genen, hormonen of
psychologische processen in de hersenen
o Persoonlijkheidspsychologie:
De studie van de kenmerken die maken dat individuen uniek zijn en van
elkaar verschillen. !Focus op individuele verschillen!
o Sociologie:
De studie naar de algemene wetten en theorieën over groepen en
samenlevingen, in plaats van individuen
o Sociale psychologie:
De studie naar zowel de universele als de cultuurbepaalde invloed van
de sociale omgeving op de gevoelens, gedachten en gedragingen van
de mensen.
Sociale wetenschappen houden zich bezig met brede sociale, economische,
politieke en historische factoren (die gebeurtenissen in een bepaalde
gemeenschap beïnvloeden)
Sociale psychologie:
o Analyseniveau: hoe mensen hun sociale wereld interpreteren
o Veel belang aan de manier waarop mensen de sociale wereld interpreteren
(construeren)
o Doel: hoe hun sociale omgeving mensen beïnvloedt. Het individu in een
sociale context en welke algemene wetten of eigenschappen sociaal
gedrag bepalen, ongeacht sociale klasse of cultuur!
1.2 De macht van de situatie
We moeten begrijpen wat de macht en de invloed van de situatie allemaal
met ons doet!!
1.2.1 De fundamentele attributiefout ofwel de correspondentievertekening
Mensen zijn gevoelig voor de fundamentele attributiefout
o De neiging om de rol van eigenschappen te overschatten en de rol van de
situatie te onderschatten (externe factoren) bij het bepalen van het gedrag
van mensen.
Attributie: het toeschrijven van oorzaken aan het eigen of aan andermans
gedrag en daarmee voorzien van verklaringen
1.2.2 Onderzoek naar de fundamentele attributiefout
De naam van het spel maakt dat
mensen zich anders gaan gedragen
De naam (externe factor) heeft dus
een grote impact op mensen dan
persoonlijkheid van de mensen
Sociale Psychologie 2
,1.3 De macht van sociale interpretatie
De subjectiviteit van de sociale situatie
1.3.1 Het behaviorisme
Een school in de psychologie, de stroming gaat ervan uit dat alle gedrag
verklaard kan worden aan de hand van beloningen en straffen vanuit de
omgeving en dat het niet nodig is om er subjectieve zaken als denken en
voelen bij te betrekken
Sluit cognitie, denken, voelen of elk ander “vaag” mentaal concept uit
1.3.2 De gestaltpsychologie
Psychologische stroming over de manier waarop mensen de fysieke wereld
waarnemen. Zij stelt dat we de subjectieve manier moeten onderzoeken
waarop een object in de gedachten van mensen verschijnt (het gestalt,
geheel) in plaats van de combinatie van objectieve, fysieke eigenschappen
van het object.
“Het geheel is meer dan de som der delen”
Kurt Lewin paste Gestalt-principes toe op sociaal gedrag
Naïef realisme:
o De overtuiging dat wat dingen waarnemen ‘zoals ze echt zijn’
o In een conflict geloof je dan gemakkelijk dat anderen het bij het verkeerde
eind hebben en bevooroordeeld zijn.
1.4 Oorsprong van constructen: fundamentele menselijke
motieven
Mensen hebben een primaire behoefte om:
o Zich goed te voelen over zichzelf (positieve zelfwaardering; zelfverheffing)
o Zo nauwkeurig mogelijk te zijn
1.4.1 Het zelfverheffingsmotief: de behoefte aan een positieve zelfwaardering
Zelfwaardering = beoordeling van mensen van wat ze zelf waard zijn (als
goed, competent en beschaafd)
Zelfverheffingsmotief = voorkeur die mensen hebben voor informatie die
hen in een positief daglicht stelt, voor informatie die hun zelfwaardering doet
stijgen
Volgens de evolutionaire psychologie is zelfwaardering geworteld in iemands
behoefte aan een positieve sociale reputatie, die nodig is voor samenwerking
en dus om te overleven.
>< kan leiden tot vervorming van de werkelijkheid
Vb.: strenge initiatie van studenten kan leiden tot meer houden van: om
zich geen dwaas te voelen, rechtvaardigen mensen hun beslissing door hun
ervaring positief te vervormen
1.4.2 Het accuraatheidsmotief: de behoefte om accuraat waar te nemen
Accuraatheidsmotief = de behoefte van mensen om een beeld te creëren
dat zo veel mogelijk met de werkelijkheid overeenkomt
Sociale cognitie = hoe mensen over zichzelf en de sociale wereld denken
>< kan tot problemen leiden als we niet alle informatie hebben (vb.:
informatie over voedsel)
Sociale Psychologie 3
, >< onze verwachtingen maken dat we de werkelijkheid vervormen of zelfs
veranderen (self-fulfilling prophecy)
o Self-fulfilling prophecy: je verwacht bepaald gedrag van jezelf of van
iemand anders, dus handel je op zo een manier dat je verwachting
waarheid wordt
1.5 Het nut en de toepassing van de sociale psychologie
Sociaal psychologen worden vaak gemotiveerd door
o Nieuwsgierigheid om sociaal gedrag te bestuderen
o Verlangen om sociale problemen op te lossen
Vanaf dia 36 voorbeelden van experimenten zie extra blad!!!
Hoofdstuk 2: methodologie: hoe doen sociaal psychologen
onderzoek?
2.1 Sociale psychologie: een empirische wetenschap
Empirisch onderzoek stelt ons in staat om de geldigheid van persoonlijke
observaties en volkswijsheden te testen
Hindsight bias: de neiging van mensen om hun vermogen om een uitkomst
te voorspellen te overschatten, nadat ze te weten zijn gekomen hoe die
uitkomst eruitziet
2.1.1 Inspiratie uit eerder theorieën en onderzoeken
Empirische wetenschap begint met hypothesen en theorieën
Wetenschap is cumulatief en mensen genereren vaak hypotheses op basis
van eerdere theorieën en onderzoeken
2.1.2 Hypothesen gebaseerd op persoonlijke observaties
Persoonlijke ervaringen, actuele gebeurtenissen, volkswijsheden en literatuur
kunnen een bron zijn van hypotheses om te testen
o Vb.: Latané & Darley: moord op Kitty Genovese en het bystander effect
Bystander effect: het fenomeen dat hoe meer mensen bij elkaar zijn,
hoe minder ze geneigd zijn om een persoon in nood te helpen, omdat
de verantwoordelijkheid om in te grijpen verdeeld wordt over het aantal
aanwezigen
2.1.3 Onderzoeksmethoden
3 types:
o Observationele methode
Beschrijven
Wat is de aard van het fenomeen?
o Correlationele methode
Voorspellen
Als we X kennen, kunnen we Y dan voorspellen?
o Experimentele methode
Causaliteit
Is variabele X de oorzaak van variabele Y?
Sociale Psychologie 4
